“Dkt. Waldron, Elsie anahitaji msaada!” Mume wa Elsie alisisitiza kwa uthabiti, karibu kwa hasira, huku akinitazama kwa makini. Kwa upande mwingine, Elsie aliutazama sakafu, karibu kana kwamba hakuwepo pale. Sikuwa nimekutana na yeyote kati yao hapo awali, na nilikuwa nikihangaika kidogo kuelewa nilichopaswa kufanya ili kumsaidia.
“Kuna nini?” niliuliza huku nikipitia jalada lake la matibabu. Hizo zilikuwa bado siku za kutumia majalada ya karatasi, nami nikaenda kwenye sehemu ya vipimo vya maabara. Sikuona jambo lolote lisilo la kawaida sana humo—viwango vya vimeng'enya vya ini lake vilikuwa vimepanda kidogo, lakini mbali na hilo, kila kitu kilionekana kuwa sawa.
“Ni unywaji wake wa pombe!” mumewe aliniambia. “Anakunywa zaidi na zaidi kila usiku. Hatoki nje isipokuwa kwenda kununua whisky. Anakunywa mpaka anapoteza fahamu kila usiku, na lazima anywe pombe kila asubuhi ili aweze kuanza shughuli zake.”
“Hilo ni kweli?” nilimuuliza Elsie, nikihisi kama hakimu anayesimamia kesi mbele ya baraza la waamuzi.
“Ndiyo,” alisema. Uso wake haukuonyesha hisia zozote, nami sikuweza kujua kama alitaka kuwa pale au la.
“Unataka msaada?” nilimuuliza. Hili lilikuwa swali lenye uzito mkubwa. Watu wengi wanaopambana na uraibu wa pombe hawako tayari kujinasua kutoka katika mtego wake unaowabana kwa nguvu. Huenda Elsie alikuwa tofauti.
“Nadhani hivyo,” alisema bila kujali. Kwa mara nyingine, sikuweza kujua kama alitaka kuwa pale au la.
“Kwa kiwango hiki cha unywaji wako, utajiua ndani ya mwaka mmoja—au miaka miwili kwa hali nzuri zaidi—usipoacha pombe kabisa,” nilimwambia. “Ukitaka, nitajaribu kukutafutia mpango wa matibabu ya kulazwa ili kuondoa utegemezi wa pombe mwilini mwako na kukusaidia kuiacha.”
“Yuko tayari,” mumewe alisema kwa uthabiti.
Unapomhudumia mtu anayekunywa pombe kupita kiasi, ni muhimu sana kwamba asiache tu kunywa bila msaada wa kitabibu. Kuacha kutumia pombe ghafla husababisha mwili kupata dalili za kuacha pombe, ambazo zinaweza kuleta hali inayoitwa Delirium Tremens na hata degedege.
Nilitoka katika chumba cha uchunguzi ili kupiga simu. Si rahisi kamwe kupata mahali ambapo mtu anaweza kujaribu kupata matibabu ya kuachana na aina yoyote ya dawa au vilevi, na ilichukua zaidi ya saa moja na nusu kabla sijapata kituo kilichokuwa tayari kumpokea Elsie na kujaribu kumsaidia kuacha whisky.
Nilishusha pumzi nilipoingia tena katika chumba chake cha uchunguzi. Nilikuwa nimehofia kwamba nisingepata mahali popote ambapo angeweza kwenda.
Niliwaeleza mpango huo, na mumewe akatikisa kichwa kwa nguvu kukubali, huku Elise akiendelea kuitazama sakafu kimya kimya. “Tunaweza kuomba pamoja kabla hamjaondoka?” niliwauliza, na walipokubali kwa kutikisa vichwa, niliomba pamoja nao, nikiomba uhuru na uwepo wa Yesu katika maisha yao wote wawili.
Waliondoka ofisini kwangu wakiwa na maagizo ya kufanya na maelekezo ya mahali pa kwenda. Nilijawa na furaha kwa muda wote uliobaki wa asubuhi hiyo, nikijua kwamba nilikuwa nimejitahidi zaidi ya ilivyotarajiwa na kweli nilikuwa nimeleta mabadiliko katika maisha ya wanandoa hawa wa makamo.
Karibu saa 14:00, nilipigiwa simu kutoka kituo cha matibabu ya uraibu. Hawakuwa wamemwona hata kwa mbali Elsie wala mumewe, jambo lililoshangaza, kwani ilikuwa siku yenye jua kali na kituo hicho hakikuwa mbali sana. Huku nikianza kuvunjika moyo, nilipiga namba ya simu ya wanandoa hao.
“Hataki kwenda!” mumewe aliniambia. “Ananiambia kwamba alikuwa ameniambia jambo hili mapema. Atajaribu kupunguza unywaji, lakini hayuko tayari kwenda katika kituo cha matibabu ya uraibu au mahali popote kama hapo. Nadhani waambie tu kwamba tutawajulisha akibadili mawazo.”
Muuguzi wangu alipiga simu kwenye kituo cha matibabu ya uraibu na kuwaeleza habari hizo mbaya, nami nikaketi kwenye kiti changu, nikiwa nimepigwa na butwaa. Ningefanya nini kingine? Je, kulikuwa na suluhisho kwa Elsie—jambo tofauti ambalo ningesema na ambalo lingeleta mabadiliko katika maisha yake?
Karibu mwaka mmoja baadaye, nilipokea habari za kusikitisha kwamba Elsie alikuwa amefariki nyumbani. Nilikuwa na hakika kwamba mambo yangekuwa tofauti kama angeenda kwenye matibabu ya uraibu na kama angemkabidhi Yesu uongozi wa maisha yake. Hakuna kati ya hayo lililotokea, nami nikahisi mtazamo wa kutarajia mabaya ukiingia moyoni mwangu.
Mtazamo wa Kutarajia Mabaya
Tunaishi katika enzi ya mtazamo wa kutarajia mabaya. Katika Ugiriki ya kale, wafuasi wa falsafa ya Kisiniki walikuwa kundi lisilo la kawaida la wanaume waliobobea katika kununa na kuwaambia watu maneno yenye ukali (wao wangesema yenye ukweli). Mara nyingi walivaa matambara na kutenda kwa namna ambayo iliwafanya Waathene wengi wenye adabu wasitake kuwa karibu nao.
Leo, mtazamo huo unamaanisha mwelekeo wa kuamini mambo mabaya zaidi kuhusu watu na hali mbalimbali. Watu wenye mtazamo huo wanaamini kwamba watu wote husukumwa na ubinafsi pekee na kwamba mambo mabaya ndiyo yatakayotawala.
Madaktari wengi vijana wana malengo bora na matumaini makubwa sana. Wanaamini kwamba wakijitahidi kwa kadiri wawezavyo, wanaweza kuleta mabadiliko halisi na mazuri katika maisha ya wagonjwa wao. Kwa bahati mbaya, kadiri muda unavyopita na wanavyojitahidi sana bila wagonjwa wao kubadilika, wanaweza kukata tamaa. Madaktari hawa bado hujaribu, lakini hawana tena matumaini ya kweli kwamba juhudi zao zitaleta mabadiliko makubwa.
Inaonekana kwamba watu wanaojihusisha na siasa mara nyingi huwa na nia njema kabisa. Wanaona siasa kama njia ya kuibadilisha jamii iwe bora. Kwa bahati mbaya, kadiri muda unavyopita na watu walio madarakani wanavyobadilika, bila sera kubadilika kweli, wao huelekea kuwa na mtazamo wa kutarajia mabaya.
Wakati mwingine mtazamo huu huelekezwa dhidi ya wanasiasa wote. Wakati mwingine ni hasira tu inayoelekezwa dhidi ya wanachama wa chama kinachopinga misimamo ya chama chao. Matumaini hubadilishwa na mtazamo wa kutarajia mabaya.
Mtazamo wa Kutarajia Mabaya katika Biblia
Ikiwa kuna kitabu katika Biblia kinachoonekana kuandikwa na mtu mwenye mtazamo wa kutarajia mabaya, ni kitabu cha Mhubiri. Mhubiri, ambaye tunaelewa kuwa ni Sulemani, anaorodhesha mambo yote aliyojitahidi kufanya akitafuta furaha.
Katika sura ya 2:17-23 Sulemani anaeleza kazi kuwa haina faida. Anamalizia kwa kusema, “Kwa maana mwanadamu anapata nini kutokana na kazi yake yote na fadhaa ya moyo wake, ambayo kwayo ametaabika chini ya jua? Kwa maana siku zake zote ni huzuni, na taabu yake ni majonzi; naam, hata usiku moyo wake haupumziki. Hili nalo ni ubatili.” (Mhubiri 2:22,23)
Aliuona ulimwengu kuwa umetawaliwa na watawala dhalimu, na watu hawakuwa na mengi ya kufanya kuhusu hilo. Sulemani alifikia hata kusema kwamba mamlaka ya kisiasa hayakuwa na maana: “Afadhali mtoto maskini mwenye hekima kuliko mfalme mzee mpumbavu asiyekubali tena kuonywa. Kwa maana anatoka gerezani ili kutawala; hali kadhalika aliyezaliwa katika ufalme wake huwa maskini” (Mhubiri 4:13).
Katika Mhubiri 6:6, anaonekana kudharau maisha marefu. “Naam, hata akiishi miaka elfu mara mbili, lakini hajaona mema: je, wote hawaendi mahali pamoja?”
Bila shaka, anamalizia kitabu chake kifupi kwa agizo la kumkumbuka Muumba wetu katika siku za ujana wetu. Kuna baraka kwa wale wanaochagua kumwelekezea Mungu fikira zao wakati wangali na nguvu kidogo, wala si wanapokuwa wazee na wamechoshwa na maisha, kama Sulemani.
Baadaye, karibu ilionekana kana kwamba Mungu alikuwa amekata tamaa kuhusu watu Wake. Bado aliwatumia manabii, lakini alijua bila shaka kwamba watu wangekataa kuitikia. “Kwa hiyo utawaambia maneno haya yote; lakini hawatakusikiliza; utawaita pia, lakini hawatakujibu” (Yeremia 7:27).
Hata katika Agano Jipya, Paulo alimwambia Timotheo kwamba wakati ulikuwa unakuja ambapo watu hawangesikiliza tena mafundisho sahihi. “Kwa maana wakati utakuja ambapo hawatayavumilia mafundisho sahihi; bali kwa kufuata tamaa zao wenyewe watajikusanyia walimu, kwa kuwa masikio yao yanawasha kusikia wanachokitaka;” (2 Timotheo 4:3).
Kwa kuchagua vifungu hivi pekee, tunaweza kuondoka tukiwa na mtazamo wa huzuni sana kuhusu wakati ujao na, hasa, kuhusu utayari wa wanadamu kubadilika. Inaonekana kuna faida ndogo sana katika kujitoa kwa ajili ya watu wanaotuzunguka. Wamejaa taabu, na uwezekano wao wa kubadilika ni sawa na uwezekano wa kindi wa aina ya chipmunk kuimudu kalkulasi ya diferenshali.
Kinyume cha Mtazamo wa Kutarajia Mabaya
Kinyume cha mtazamo wa kutarajia mabaya ni matumaini. Ni imani kwamba wakati ujao unaweza kuwa bora.
Inavutia kwamba Mtume Paulo alizungumza kuhusu dhiki katika Waraka kwa Warumi, “Wala si hivyo tu, bali tunajivunia pia dhiki: tukijua kwamba dhiki huleta saburi; na saburi, uzoefu; na uzoefu, matumaini; na matumaini hayatuaibishi; kwa sababu upendo wa Mungu umemiminwa mioyoni mwetu kwa Roho Mtakatifu tuliyepewa” (Warumi 5:3-5).
Huenda hatujafikia hatua ya kujivunia majaribu tunayopitia, lakini kwa hakika yanapaswa kutuletea mambo hayo mengine anayoyataja. Kwa maana tunakua katika saburi na uzoefu, hata tunapokabiliana na majaribu, lakini zaidi ya hayo, tunatambua kwamba tuna matumaini kwa ajili ya kesho kwa sababu tunamtumikia Mungu mkuu.
Tofauti iliyopo katika simulizi la Mwana Mpotevu katika Luka 15 inatufundisha mengi kuhusu matumaini. Baba na kaka mkubwa walitofautiana sana katika mitazamo yao.
Baba hakuwahi kukata tamaa—alijua kwamba mwanawe alikuwa amemwangusha na kwenda mbali na kile alichojua kuwa sahihi, lakini bado baba alitamani kumwona mwana mpotevu akirudiwa na fahamu na kurudi nyumbani.
Kwa upande mwingine, kaka mkubwa hakuwa tu hana matumaini kuhusu mdogo wake, bali pia alimkasirikia. Mwana mpotevu alikuwa ametapanya fedha zake, alikuwa ameishi katika dhambi, na sasa alikuwa amerudi nyumbani kwa sababu tu alikuwa ameishiwa fedha.
Kwa hakika, hakukuwa na sababu ya kumwamini mwana mdogo. Hata hivyo, hicho ndicho hasa Baba yetu wa Mbinguni anachotufanyia.
Tafuta Matumaini Mahali Panapofaa
Sehemu ya tatizo ni kwamba tunatafuta matumaini mahali pasipofaa. Miaka kadhaa iliyopita, mgombea wa urais aligombea kwa kaulimbiu “Matumaini na Mabadiliko,” lakini hata ingawa alichaguliwa, ninadhani watu wengi hawakuhisi kwamba maisha yao yalikuwa yamebadilika kwa kiasi kikubwa na kuwa bora.
Kufuatilia vitu ambavyo ulimwengu huu unavithamini—mamlaka ya kisiasa na utajiri—bila shaka huleta utupu. Hii ndiyo njia ya Shetani—daima huahidi mengi kuliko anavyotimiza.
Hicho ndicho alichofanya alipomjaribu Yesu, “Nitakupa vitu hivi vyote, ukianguka chini na kuniabudu” (Mathayo 4:8). Kati ya vitu vyote ambavyo Shetani alitoa, hakuna kilicholingana na utukufu ambao Yesu alipokea hatimaye kupitia njia iliyoelekea msalabani.
Vivyo hivyo, Shetani angependa kuwavuruga Wakristo wasitafute vitu vyenye thamani ambavyo vitaleta matumaini. Shetani huwaambia Wakristo kwamba siasa hazitaubadilisha tu ulimwengu uwe bora, bali pia ni njia rahisi zaidi ya kuubadilisha ulimwengu.
Biblia inaweka wazi kwamba tunajenga matumaini tunapoulea uhusiano wetu na Mungu na kisha kufanya kazi kuwasaidia ndugu na dada zetu kujenga uhusiano huohuo katika maisha yao wenyewe. Sababu ya sisi kuwa na matumaini si kwamba watu ni wema ajabu—hatuhitaji kuishi muda mrefu sana kutambua kwamba sivyo walivyo. Sababu ya kuwa na matumaini ni kwamba tunamtumikia Mungu wa ajabu na mwaminifu anayetembea pamoja nasi katika majaribu yetu mabaya zaidi.
Kumbuka kwamba Tuna Matumaini Tusiyostahili
Ujumbe wa Yesu kuhusu msamaha unaweka wazi kwamba moja ya sababu kuu za kuwasamehe wengine katika maisha yetu ni kwamba tumepokea msamaha mkubwa ambao hatukustahili. Ndivyo ilivyo pia kuhusu matumaini.
Kila mmoja wetu hakuwa na matumaini wala sababu ya kutarajia kupokea matumaini, lakini bado tulipewa mwanga katika giza letu. Huenda sehemu ya sababu ya sisi kupata shida sana kutarajia mambo mema kwa watu wanaotuzunguka ni kwamba hatukumbuki jinsi tulivyokuwa bila matumaini kabla hatujapata neema.
Ikiwa Yesu aliweza kuleta matumaini katika maisha yetu yasiyokuwa na matumaini, basi kwa hakika anaweza kufanya mambo ya ajabu katika mioyo na maisha ya wengine wanaotuzunguka. Watu pekee ambao tunapaswa kukata tamaa kuwahusu ni wale ambao Mwokozi wetu pia amekata tamaa kuwahusu.
Juhudi Ndogo Huleta Mabadiliko Kweli
Nakumbuka mazungumzo na kijana aliyekuwa akipanga kuingia katika taaluma ya udaktari na aliyekuwa na mpango wa kwenda katika nchi ya kigeni kuwahudumia watu huko. Tulipokuwa tukizungumza, mwanamume mwenye umri mkubwa alijiunga na mazungumzo na kueleza kwamba aliona matumaini machache ya mabadiliko katika nchi zinazoendelea.
Watu katika nchi hizo hawakuwa na nia ya kuboresha afya zao na hawakufanya hata kiwango cha chini kilichohitajika kuzuia mambo kama minyoo na vimelea. Madaktari na wauguzi hawangeweza kuleta mabadiliko katika mazingira kama hayo.
Niliweza kuhisi moyo wa kijana huyo ukivunjika mtu huyu mwenye umri mkubwa alipokuwa akizungumza. Alikuwa na uzoefu, naye alikuwa amekata tamaa. Jambo la kusikitisha ni kwamba pia alikuwa akipora matumaini ya mtu ambaye bado alikuwa na hamu ya kutumikia.
Nilipokuwa katika mafunzo, daktari wa upasuaji aliniambia kwamba madaktari wa familia hawakufanya chochote hasa. Waliwaweka tu wagonjwa wao hai mpaka walipokuja tena ofisini, ilhali madaktari wa upasuaji kweli “waliwatengeneza” watu—kwa kuondoa sehemu ya mwili iliyokuwa ikisababisha tatizo.
Mwishowe, juhudi ndogo huleta mabadiliko kweli. Sifanyi upasuaji wa ubongo, lakini bado ninaweza kuleta mabadiliko katika maisha ya mtu mwingine—huenda kwa kutumia tu muda kidogo kumsikiliza na kuomba. Hili ni kweli kwetu sote.
Zaidi ya hayo, tunatambua kwamba kufanya juhudi hizi hubadilisha maisha yetu wenyewe kuwa bora. Yesu aliwaambia kondoo kwamba walipowahudumia “walio wadogo zaidi miongoni mwa hawa ndugu zangu,” walikuwa wakimhudumia Yeye.
Hata ikiwa maisha ya mtu yeyote hayaboreshwi, Mwokozi wetu anajua matamanio yetu na anahisi juhudi zetu, naye atazithawabisha siku moja.
Mambo Machache ya Kukumbuka
Tunapokabiliwa na kushindwa, tunaelekea kwenda katika mojawapo ya mielekeo miwili. Sisi wenye mtazamo wa matumaini huelekea kuamini kwamba tukio hili lilikuwa la pekee na kwamba wakati ujao bado una mwanga. Kwa upande mwingine, wenye mtazamo wa kukata tamaa wanaamini kwamba kushindwa ni kwa kudumu, kunawahusu wao binafsi, na kunaenea katika kila sehemu ya maisha.
Wenye mtazamo wa kukata tamaa wanaamini kwamba kushindwa kwao kunatokana na kasoro za kiasili katika tabia zao, na kwamba mambo haya yanaathiri maisha yao yote na huenda yasibadilike. Tofauti na mtu mwenye haki anayeanguka ili ainuke tena, watu hawa huanguka na kubaki pale wanapoangukia, wakiwa wameshindwa tangu mwanzo.
Tunaposhughulika na watu wengine, tunahitaji kuwapa neema ileile tunayopaswa kujipa wenyewe. Wao pia wanakua, na wakishindwa leo, watafanya vizuri zaidi kesho. Huenda wakashindwa tena, lakini angalau “watashindwa kwa namna iliyo bora zaidi.”
Hitimisho
Mtazamo wa kutarajia mabaya umeenea sana katika ulimwengu wetu. Wengi wamekata tamaa ya kuwa na wakati ujao ulio bora, na hilo linaeleweka kwa wale walioweka matumaini yao katika taasisi za ulimwengu huu. Hakuna matumaini ya kweli katika serikali, katika majeshi, wala katika urasimu.
Wimbo unasema, “Ee, kutokuwa na tumaini katika Yesu, ulimwengu huu lazima uwe na giza kubwa namna gani!” Kwa maana Yesu ndiye anayeleta mwanga katika giza letu na kutuwezesha kuendelea, hata wengine wanapotuangusha.
Mungu ndiye anayetukomboa. Yeye ndiye aliyewatuma manabii, ingawa ujumbe wao ulipuuzwa na manabii wakateswa. Yeye ndiye anayeendelea kuwa na matumaini kwa ajili yetu, hata tulipomwangusha mara nyingi sana hapo zamani.
Yeye ndiye sababu ya sisi kuendelea. Yeye ndiye sababu ya sisi kuwa na matumaini, si kwa ajili yetu wenyewe tu, bali pia kwa ajili ya ndugu zetu.
