Je, unaamini kwa miujiza? Je, unaamini kwa mambo ya ulimwengu wa roho? Vipi kuhusu uingiliaji wa Mungu? Au swali bora linaweza kuwa, umemuona Mungu akifanya kazi katika maisha yako? Je, wengine wanaona Mungu akifanya kazi katika maisha yako?
Ndugu yangu alikuwa akifanya kazi katika kizibazi cha mimea alipokuwa mteja akiingia na kustaajabu uzuri wa mimea yote. Kisha alishtuka kwa jinsi alivyoshangazwa na kazi zetu zote. Ndugu yangu alijibu kwa kusema, “Mtu alifanya mimea, mtu alileta maji, lakini Mungu ndiye anayetoa uzalishaji.” Mteja akajibu, “Hapana, hapana, usimpe Mungu sifa. Ninyi mlikuja hapa na mkafanya kazi hii yote. Mlimwaga mimea, mlimea, mlipatia mbolea mimea hizi, ninyi ndinyi mnafaa kupatiwa sifa, si Mungu!” Sababu gani mtu huyo alihisi hivyo ni kwamba alikuwa mwanadamu-anayetukana (humanisti).
Nini Ni Utu-Tukio (Humanism)?
Kamusi inaelezea utu-tukio (humanism) hivi; mtazamo au mfumo wa mawazo unaoweka umuhimu mkuu kwa mambo ya binadamu badala ya yale ya kimungu au ya kimataifa ya kiroho. Imani za wanadamu-anayetukana zinaangazia thamani na wema wa binadamu, zinaonyesha mahitaji ya kawaida ya binadamu, na kutafuta njia za kimantiki pekee za kutatua matatizo ya binadamu.
Kama Mungu atalipo, basi tutalazimika kutambua ukweli huu na kumjibu. Wanadamu-anayetukana wanajaribu kuthibitisha kwamba Mungu hayupo, ili waweze kuishi maisha yao kwa uhuru kama wanavyotaka. Kwa mujibu wa utu-tukio, hakuna Mungu. Ikiwa hivyo ndivyo ilivyo, basi sisi, binadamu, tuko juu ya Mungu. Kila kitu ni kwa ajili yetu na furaha yetu ya mwisho. Hii ndiyo tafsiri ya utu-tukio.
Aina Mbili za Utu-Tukio
Kuna aina mbili za imani za utu-tukio, na tutajaribu kuzipitia zote. Imani ya kwanza ni nadharia kwamba hakuna Mungu. Kwa kweli, hii inaonekana kuwa njia pekee ya kimantiki ya kuwa mwanadamu-anayetukana. Kila kitu kimeumbwa na mwanadamu na kwa mwanadamu. Hakuna vigezo vingine wala uingiliaji wa kimawimbi. Kila kitu hufanyika kwa sababu na mantiki ya kawaida. Kuna ufafanuzi wa kimantiki kwa kila kitu kinachotokea. Bila shaka, baadhi ya mambo hayafai kueleweka, lakini wanadamu-anayetukana wanayasahau yale na kuangalia tu mambo ambayo yanaweza kueleweka. Kama mimea katika kizibazi, wanaangalia yote ambayo mwanadamu anafanya na kupuuza sehemu ya kimawimbi ya mmea kurukaruka kwa uhai mpya. Wanasayansi duniani kote wanafanya kazi kwa bidii kuweka mantiki ya mwanadamu katika kila kitu kilichowahi kutokea, hata uumbaji wa dunia. Wanasayansi, kwa elimu na busara yao yote, wanajaribu kutoa maelezo ya kimantiki ya kwa nini majanga ya asili na migogoro ya dunia hufanyika. Ikiwa wanaweza kuelezea kila kitu, basi wanaweza kuondoa uwepo wa Mungu. Hii inaruhusu binadamu kuishi kama wanavyotaka bila matokeo ya milele. Hii, kwa upande mwingine, inasababisha hisia kubwa ya amani ya uongo.
Watu-wa-utu, kwa mantiki yao yote, wanatukana hata uwepo wa Mungu. Ukitembea kwenye vyuo vingi nchini Marekani na kuzungumza na watu kuhusu Ukristo, watakutabasamu na kumtukana ukweli kwamba Wakristo kwa kweli wanaamini Mungu.
Aina ya pili ya imani ya utu-tukio ni nadharia ya utu-tukio inayotambua uwepo wa Mungu. Mmoja mtaalamu wa watu (anthropologist) alidai kwamba utu-tukio ni mradi wa kisasa na kuendelea kwa teolojia ya Kiarifa ya Magharibi iliyopunguzwa ya kidini. Lakini ukimuuliza mtu apa anafikiri nini kuhusu utu-tukio, labda utapata majibu tofauti, na kuwaelezea mambo yanapotoka kuwa ya kuchanganya. Lakini kwanini kuchanganyikiwa? Kwa sababu watu wanajaribu kuwa Watu-Wa-Utu Wakristo. Utu-Tukio wa Kikristo mara nyingi umehukumiwa kwa ukosefu wa uelewa na ugumu wa kufafanua. Sababu ambayo imekuwa ya kuchanganya ni kwamba watu wanataka kuamini Mungu lakini pia kuamini wao wenyewe na kwamba dunia inazunguka wao.
Katika waraka wa Warumi, tunasoma, “Kwa sababu hasira ya Mungu inatolewa kutoka mbinguni juu ya wote wasio wa kweli na uovu wa wanadamu, wanaoshikilia ukweli kwa uovu; Kwa sababu kile ambacho kinaweza kujulikana kuhusu Mungu kinaonekana ndani yao; kwa kuwa Mungu amewafunulia. Kwa vitu visivyoonekana kutoka kwa yeye tangu uumbaji wa dunia vinaonekana wazi, vinavyofikiriwa kwa vitu vilivyotengenezwa, hata nguvu yake ya milele na ubinadamu wake; hivyo hawana msamaha: Kwa maana, walipomjua Mungu, hawakumlifu kama Mungu, wala hawakushukuru; bali walitulia wasio na maana katika mawazo yao, na moyo wao wa upumbavu ulikuwa umechacha. Wakiijaribu kuwa wenye busara, walikuwa wajinga, Na kubadilisha utukufu wa Mungu asiyoyeza kuwa sanamu iliyotengenezwa kama mtu anayezeka, na kwa ndege, na wanyama wenye miguu minne, na viumbe vinavyokanyaga. Kwa hivyo Mungu pia aliwaachia wasafi kupitia tamaa za mioyo yao wenyewe, ili kuwadhalilisha miili yao miongoni mwa wao: Ambaye walibadilisha ukweli wa Mungu kuwa uongo, na kuabudu na kutumikia kiumbe zaidi ya Muumba, ambaye amebarikiwa milele. Amina. Kwa sababu hii Mungu aliwaachia tamaa za kupuuza: kwa maana hata wanawake wao walibadilisha matumizi ya asili kuwa yale ambayo ni dhidi ya asili: Na vivyo hivyo pia wanaume, waachilia matumizi ya asili ya mwanamke, waliwaka kwa tamaa miongoni mwa wao; wanaume na wanaume wakifanya yaliyo asiyejulikana, wakipokea ndani yao hiyo malipo ya kosa lao ambayo ilikuwa inafaa. Na kama walivyokataa kumsifu Mungu katika maarifa yao, Mungu aliwaachia katika akili iliyokataliwa, kufanya yale mambo ambayo hayafai; Wakiwa wamejazwa kwa uovu wote, uchumba, uovu, tamaa, ubaya; wakiwa wamejaa wivu, mauaji, mabishano, udanganyifu, uadui; wachochezi, Wakazungumza vibaya, wakiwachukia Mungu, wakiwa wakiwapotosha, wajivuno, wasemaji wa uovu, wabunifu wa mambo mabaya, wasio waaminifu kwa wazazi, bila kuelewa, waovukivu wa ahadi, bila upendo wa asili, wasioweza kuachishwa shinikizo, wasio na rehema: Wakijua hukumu ya Mungu, kwamba wale wanaofanya vitu hivyo wanastahili kifo, hawafanyi hivyo tu, bali pia wanafurahia wale wanaofanya hivyo” (Warumi 1:18-32).
Basi je, mtu anawezaje kuwa mwanadamu-anayetukana na kuamini Mungu? Hapa ndipo tunagonga karibu nyumbani. Aina hii ya mwanadamu-anayetukana anaamini Mungu anamtaka awe na furaha. Anaamini katika Mungu Muumba lakini haamini kwamba lazima amtumikie Kwa uzuri. Hapendi Mungu wa kweli lakini, moyoni mwake, ameunda Mungu wa kufikirika ambaye hajapo. Hii inamruhusu kuishi kwa ajili yake mwenyewe na furaha yake mwenyewe. Aina hii ya mtu atazungumza kuhusu Mungu, ataenda kanisani, ataimba nyimbo, na aseme sala. Hata hivyo, atamtafuta mwanadamu pekee kwa mahitaji yake yote. Ikiwa anaumwa, anapiga simu kwa daktari. Ikiwa anahitaji pesa, anaenda kwa mfanyabiashara. Ikiwa hitaji ni kupumzika kutoka kwa uhalisia, anachukua likizo au kimbilio. Anaishi maisha kwa ajili ya furaha yake mwenyewe na kisha anamshukuru Mungu ingawa hakumtazama Mungu kwa mahitaji yake. Watu hawa wanategemea wao wenyewe. Wana imani kwa uwezo wao wenyewe.
Hapa kuna mfano: Mkristo anapanda bustani na kuitunza kila siku. Anamwagilia, anampatia mbolea, anatupa magugu na kukata. Hatimaye, mimea yake yote inaanza kuzaa, matunda mazuri. Anamshukuru Mungu kwa mavuno mengi. Jirani yake, mwanadamu-anayetukana ambaye ni mtupu wa Mungu (mkanushi wa Mungu), pia alipanda bustani. Yeye pia alitoka kila siku na kumwagilia, kukata, kuondoa magugu, na kupatia mbolea. Pia alipata mavuno mengi. Hata hivyo, mwanaume huyu alijivunia yote aliyofanya. Wote wawili walifanya mambo sawa na walipata matokeo yanayofanana. Mmoja alimpa Mungu sifa, mmoja akajipa sifa yake mwenyewe. Atasema alifanikiwa kufanya kitu hicho bila Mungu kama jirani yake alivyofanya kwa Mungu. Wakristo wanajua kwamba yeye ni mkosefu na kwamba kweli alihitaji Mungu kukuza bustani yake.
Wakati jambo linapotokea ambalo linahitaji uingiliaji wa kimawimbi, mwanadamu-anayetukana Mkristo anaomba sala na kuomba wengine wasali. Hata hivyo, hapati imani kwamba Mungu atajibu sala zao na mara moja anaanza kufanya kazi kutatua shida yake, kwa kutumia mantiki ya mwanadamu pekee. Kisha, ikiwa tatizo litatatuliwa, anamshukuru Mungu kwa hilo. Aina hii ya utu-tukio imechanganya ulimwengu wa kisasa. Imesababisha wasiokuwa waamini kutukana imani ya Kikristo na kuiita dini ya uongo isiyo na nguvu.
Mkristo hakutegemei mantiki ya mwanadamu. Mkristo anaamini kwamba Mungu wa mbinguni ndiye sababu ya kila kitu. “Kwa maana kwa yeye vitu vyote viliumbwa, vilivyomo mbinguni na vilivyomo duniani, vinavyoonekana na visivyoonekana, iwe viti vya enzi, au utawala, au uamaduni, au nguvu: vitu vyote viliumbwa kwa yeye, na kwa ajili yake” (Wakolosai 1:16). Sisi hatuna kitu bila Yeye, na bila Yeye, hatuwezi kufanya chochote. Ukristo ni kinyume kabisa na utu-tukio. Wakati Mkristo anafanya kitu cha kimawimbi, kitu ambacho mwanadamu-anayetukana au mkanushi wa Mungu hawezi kufanya, basi tunakuwa na jambo ambalo litamshangaza mwenye busara.
Wakati jirani anapoona Mkristo akimpenda adui yake, kumwacha msamaha mtu aliyemdhulumu, na kufanya mambo ambayo yeye hawezi kufanya, basi anaanza kujiuliza nguvu za kufanya mambo hayo zilikutoka wapi. Hii basi inamuongoza kwa Baba. Wakati hakuna kitu cha kimawimbi tunachofanya, yeye anachanganyikiwa.
Je, Kuhusu Sisi?
Ninaogopa kwamba tunang’ang’ania katika mtego huu wa ‘Utu-Tukio wa Kikristo.’ Tunazungumza maneno; tunasema tunaamini Mungu. Tunaenda kanisani, kuimba nyimbo, na kuomba sala. Hata hivyo, kutoka kwa muonekano wa nje, tunamtegemea sisi wenyewe. Kwa sababu tumemwekea maisha yetu katikati yetu wenyewe na ustawi wetu, Mungu wa mbinguni hasikii. Sala zetu hazijajibiwa, na muda wetu miguuni ni mapambano kwa ubora. Tunapitia taratibu kwa sababu hivyo ndizo tulivyofundishwa, lakini imani yetu iko katika mantiki ya mwanadamu.
Inaweza kuwa vigumu sana kumtafuta Bwana ukiwa unaishi katika jamii yenye utu-tukio. Jamii ambayo imekamilisha kutafuta uhuru na furaha. Polepole, kanisa linaanza kukubali njia za ulimwengu huu.
Mchungaji kutoka China alikuwa akitembelea makanisa nchini Marekani. Kabla ya kurejea China, aliulizwa kilichomvutia zaidi kuhusu makanisa nchini Marekani. Alijibu, “Nashangazwa na kile walichokifanya bila Mungu.”
Tungefanya vizuri kupunguza tafsiri ya kisasa ya utu-tukio. Mwanadamu-anayetukana kwa fahari anakanusha kuwa kuna Mungu anapojivunia nguvu na uwezo wake mwenyewe. Anatangaza mafanikio makuu ya mwanadamu na kutukana Mkristo mwadilifu.
Mkristo anajinyima, anakunja msalaba wake, na kumfuata Mwalimu wake. Mkristo hahisi chochote kuhusu yeye mwenyewe au uwezo wa mwanadamu, akikiri kwa ujasiri kwamba yeye ni mavumbi tu na harudi katika mavumbi hayo haraka. Mkristo anatafuta wema kwa wengine na kuamini Mungu kwa mahitaji yake yote ya kila siku na wasi yake.
Wakristo wanaamini kuwa wao ni watumishi tu wa bwana wao. Wanachukiwa na dunia na wachukuliwa na wengi, wakataliwa. “Kama dunia inakuchukia, mnajua kuwa iliniondani kabla ilivyokuchukieni. (Yohana 15:18)” Kwawo, maisha haya si kutafuta furaha. Mambo ya ulimwengu huyatawakii. Furaha na amani yao inatokana pekee na kumtumikia bwana wao, kwa kumfurahisha Baba yao wa Mbinguni. Kwa dunia, wao ni wageni. Wajinga. Kwa Mungu, wao ni watoto wake wapendwa.
Mungu bado anatafuta watu leo watakaoweka imani yao kwake. Anatafuta katika dunia yote mtu, mahali fulani, atakayenuia mantiki ya mwanadamu na mantiki ya kawaida na kutii sauti kutoka mbinguni. Mungu anataka wanaume wenye imani watakaotoka katika kimawimbi, kama Abrahamu, Musa, Daudi, na maelfu ya waumini waliofuata. Mtu ambaye atajinyima na dunia hii na kumfuata Mwokozi.
Wakati maisha haya yatakapokoma, wanadamu-anayetukana, iwe wanasema wanaamini Mungu au la, wataangamia. Na Wakristo wataendelea kuishi milele kwa utukufu.
Mwanadamu-anayetukana? Mkristo? Mwanadamu-Anayetukana Mkristo? Wewe ni ipi?
