Για να είναι οι γιοι μας σαν φυτά που μεγαλώνουν στα νιάτα τους· οι θυγατέρες μας σαν γωνιακοί λίθοι, λαξευμένοι σύμφωνα με το πρότυπο ενός παλατιού –Ψαλμός 144:12.
Το όραμα κάθε ευσεβούς γονέα είναι να δει τα παιδιά του να μεγαλώνουν και να φτάνουν στην ώριμη ενηλικίωση. Θέλουμε τα παιδιά μας να αναπτύξουν βιβλικές πεποιθήσεις που θα καθοδηγούν τη ζωή τους και θα τους επιτρέψουν να γίνουν ανεξάρτητα από την καθοδήγηση των γονέων.
Αυτό ήταν το όραμα κάθε Εβραίου πατέρα. Για να γιορτάσουν τη μετάβαση του παιδιού τους στην προσωπική ευθύνη, τελούσαν μια τελετή που ονομαζόταν μπαρ μιτσβά για τα αγόρια και μπατ μιτσβά για τα κορίτσια. Παραδοσιακά γινόταν στην ηλικία των δεκατριών ετών. Το μπαρ μιτσβά σημαίνει «γιος της εντολής» και το μπατ μιτσβά «κόρη της εντολής». Μετά το μπαρ μιτσβά, ο γιος θεωρούνταν ότι ήταν «κάτω από τον νόμο» και υπεύθυνος για τις δικές του πράξεις. Πριν από αυτή την τελετή, οι γονείς του ήταν υπόλογοι για τις πράξεις του.
Οι περισσότεροι από εμάς δεν έχουμε εβραϊκή καταγωγή· ωστόσο, ο Κύριός μας Ιησούς είχε. Τον βρίσκουμε, σε ηλικία δώδεκα ετών, να κάθεται στον ναό και να συνομιλεί με τους δασκάλους, ακούγοντάς τους και κάνοντάς τους ερωτήσεις. Και όλοι όσοι τον άκουγαν έμεναν έκπληκτοι με την κατανόηση και τις απαντήσεις του. (βλ. Λουκάς 2:47) Ο Ιησούς έδειξε εκπληκτικό βαθμό ωριμότητας στην ηλικία των δώδεκα ετών. Ακόμη και οι γονείς του έμειναν έκπληκτοι. Ναι, ήταν θείος, ωστόσο ως άνθρωπος έδειξε τη δυνατότητα να ωριμάσει κανείς νωρίς, όταν έχει τις κατάλληλες αξίες και πειθαρχία.
Τα εφηβικά χρόνια είναι χρόνια μετάβασης. Οι έφηβοι περνούν από την παιδική ηλικία στην ενηλικίωση· από την εξάρτηση από τους γονείς μαθαίνουν να γίνονται ανεξάρτητοι. Αυτή η μετάβαση είναι μια διαδικασία που πρέπει να κατανοούν τόσο οι γονείς όσο και το παιδί. Η υπερβολική ελευθερία πολύ νωρίς μπορεί να κάνει το παιδί να αισθανθεί ανασφάλεια και να οδηγήσει σε κακές επιλογές με συνέπειες για όλη του τη ζωή. Η υπερβολικά περιορισμένη ελευθερία μπορεί να καταπνίξει την ανάπτυξη του χαρακτήρα του παιδιού και να γίνει πρόσφορο έδαφος για την επανάσταση.
Τα εφηβικά χρόνια είναι χρόνια ανάπτυξης. Όπως ένα φυτό χρειάζεται επιμελή καλλιέργεια σε όλη τη διάρκεια του κύκλου της ζωής του, έτσι και ένα παιδί χρειάζεται συνεχή καθοδήγηση σε όλη την εφηβεία του. Μετά το περιστατικό του Ιησού στον ναό διαβάζουμε: Και κατέβηκε μαζί τους, και ήρθε στη Ναζαρέτ, και υποτασσόταν σ’ αυτούς… –Λουκάς 2:51. Θα εξετάσουμε ορισμένα πράγματα που μπορούν να κάνουν οι γονείς για να καλλιεργήσουν την ωριμότητα στα παιδιά τους, αλλά πρώτα θα αναλογιστούμε μερικές σχέσεις που αποτελούν το θεμέλιο της υγιούς ωριμότητας.
Μακάριος ο λαός που βρίσκεται σε τέτοια κατάσταση· ναι, μακάριος ο λαός του οποίου ο Θεός είναι ο Κύριος –Ψαλμός 144:15.
Η σχέση με τους γονείς
Η σχέση γονέα και παιδιού κατά τα εφηβικά χρόνια είναι σε μεγάλο βαθμό η συγκομιδή αυτού που ήταν η σχέση τους στα διαμορφωτικά χρόνια της παιδικής ηλικίας. Εκτός αν υπάρξει μια μεγάλη πνευματική κρίση που αλλάζει ριζικά τη σχέση —όπως μια ευαγγελική μεταστροφή είτε του γονέα είτε του παιδιού— εμείς (ως γονείς) θερίζουμε στα εφηβικά χρόνια του παιδιού ό,τι σπείραμε στην παιδική του ηλικία.
Η ανατροφή εφήβων είναι μια ανταποδοτική εμπειρία, εφόσον έχει οικοδομηθεί ένα υγιές θεμέλιο στη σχέση κατά την παιδική ηλικία. Αν ο γονέας ήταν παρών σωματικά και συναισθηματικά· αν γονέας και παιδί επικοινωνούσαν ανοιχτά και ελεύθερα· και αν ο γονέας διατηρούσε με αγάπη τον ρόλο της εξουσίας και του ελέγχου, τότε έχει τεθεί το θεμέλιο για μια πιο ώριμη σχέση κατά τα εφηβικά χρόνια.
Όταν απουσιάζει αυτού του είδους η γονική σχέση, το παιδί που μπαίνει στην εφηβεία θα προσπαθήσει να καλύψει αυτό το κενό με άλλες σχέσεις. Τις περισσότερες φορές, όταν η γονική σχέση είναι ανεπαρκής, το παιδί θα επιδιώξει να καλύψει το κενό μέσα από τις σχέσεις με τους συνομηλίκους του. Οι συνομήλικοι είναι εξαιρετικοί φίλοι, αλλά αποτελούν φτωχό υποκατάστατο του γονέα. Έχουμε δημιουργηθεί για να σχετιζόμαστε με άλλους. Οι έφηβοι ιδιαίτερα λαχταρούν να νιώσουν ότι έχουν αξία μέσα από τις σχέσεις.
Υπάρχουν δύο πράγματα που αναζητά κάθε έφηβος στη σχέση με τους γονείς του. Το ένα είναι η ταυτότητα και το άλλο η επιβεβαίωση. Δύο φλέγοντα ερωτήματα στην καρδιά κάθε εφήβου είναι: «Ποιος είμαι;» και «Είμαι εντάξει;».
Ο παράγοντας της ταυτότητας
Όταν τα παιδιά είναι μικρά, θεωρούν δεδομένη την οικογενειακή τους ταυτότητα. Καθώς μεγαλώνουν και μπαίνουν στην εφηβεία, γίνονται πιο ανεξάρτητα και αρχίζουν να βλέπουν τον εαυτό τους ως κάτι περισσότερο από απλώς τον γιο του μπαμπά. Αρχίζουν να αναπτύσσουν τη δική τους ταυτότητα. Αυτή η κίνηση προς το «να είμαι ο εαυτός μου» γίνεται φανερή σε πολλές από τις επιλογές τους, όπως:
- Πώς ντύνονται
- Τη μουσική που επιλέγουν
- Τους φίλους που επιλέγουν
- Το αν θα επιλέξουν ή όχι να υπηρετούν τον Θεό των γονέων τους
- Το αν θα επιλέξουν ή όχι να λατρεύουν τον Θεό στην εκκλησία όπου μεγάλωσαν
Ασφαλώς, υπάρχουν και άλλες επιρροές που μπορούν να επηρεάσουν τις επιλογές ενός εφήβου σ’ αυτούς τους τομείς, αλλά ως επί το πλείστον αυτές οι επιλογές αντανακλούν τη σχέση παιδιού και γονέα. Όταν ο γονέας έχει ασκήσει θετική επιρροή στο παιδί, εκείνο θα έχει μεγαλύτερη τάση να υιοθετήσει τις αξίες του γονέα.
Όταν η γονική σχέση έχει καταρρεύσει ή δεν έχει καλλιεργηθεί ποτέ, ή όταν η σχέση δεν ήταν τίποτε περισσότερο από μια σχέση αφέντη και δούλου, το παιδί θα αναζητήσει ταύτιση με κάποιον άλλον και όχι με τον γονέα. Αυτό θα εκδηλωθεί με επιλογές στο ντύσιμο, στη μουσική, στους φίλους και στις δραστηριότητες που δεν θα εγκρίνει ο γονέας. Αυτό συχνά αποκαλείται «εφηβική επανάσταση».
Είναι η «εφηβική επανάσταση» πάντοτε ευθύνη του γονέα; Όχι, αλλά αν δεν συμμετέχετε ενεργά στην οικοδόμηση και διατήρηση μιας σχέσης με τον έφηβό σας, είναι πιθανό να συμβεί. Είναι σημαντικό να σημειώσουμε ότι στην καρδιά κάθε ανθρώπου υπάρχει ένας επαναστάτης. Στο προηγούμενο άρθρο μου τόνισα πόσο σημαντικό είναι να αντιμετωπίζουμε αυτό το επαναστατικό πνεύμα όταν τα παιδιά μας είναι μικρά και ευεπηρέαστα.
Αυτό το επαναστατικό πνεύμα δεν θα κατακτηθεί πλήρως παρά μόνο όταν παραδοθεί στον Θεό μέσα από μια ευαγγελική εμπειρία μεταστροφής. Μόνο το έργο της χάρης του Θεού στην καρδιά μπορεί να υποτάξει την έμφυτη ανταρσία ενάντια στον Θεό και στη γονική εξουσία.
Γνωρίστε την καρδιά του παιδιού σας και προσπαθήστε να το οδηγήσετε σε αγαπητική υποταγή στον Κύριο Ιησού Χριστό. Μόνο μέσα σε σχέση με τον Ιησού Χριστό μπορούν τα παιδιά μας να βρουν την αληθινή και διαρκή ταυτότητά τους. Η γονική εξουσία έχει θέση στη διαμόρφωση και στον έλεγχο των παιδιών μας όταν είναι μικρά. Καθώς τα παιδιά μας μεγαλώνουν και ενηλικιώνονται, συνειδητοποιούμε ότι η γονική εξουσία έχει όρια και ότι τα παιδιά μας χρειάζεται να καθοδηγούνται από μια επιρροή πέρα από εμάς τους ίδιους.
Ποτέ δεν είναι αργά να χτίσετε μια γέφυρα σχέσης. Αν νιώθετε ότι αποτύχατε στη σχέση σας με τα παιδιά σας, ποτέ δεν είναι αργά να τα καλέσετε κοντά σας και να προσπαθήσετε ταπεινά να αποκαταστήσετε αυτό που λείπει. Ακόμη κι αν τα παιδιά σας έχουν φύγει από το σπίτι, μπορώ να σας διαβεβαιώσω ότι λαχταρούν να έχουν σχέση με τη μαμά και τον μπαμπά.
Ο παράγοντας της επιβεβαίωσης
Κάθε έφηβος λαχταρά την επιβεβαίωση των γονέων του, ιδιαίτερα του πατέρα του. Μπορείτε να επιβεβαιώνετε τον έφηβό σας αναζητώντας και αναγνωρίζοντας θετικά γνωρίσματα του χαρακτήρα του. Υπάρχει θέση για διορθωτική κριτική από τον γονέα προς το παιδί, αλλά η κριτική που μειώνει δεν είναι εποικοδομητική· είναι καταστροφική. Για κάθε επικριτικό σχόλιο θα πρέπει να κάνετε αρκετά θετικά κομπλιμέντα. Με άλλα λόγια, κερδίζετε το δικαίωμα να επικρίνετε το λάθος ευλογώντας το σωστό.
Μπορείτε να επιβεβαιώνετε τον έφηβό σας αντιμετωπίζοντάς τον με αξιοπρέπεια και σεβασμό. Μπορείτε να ρωτήσετε: «Πώς νιώθεις για…;» ή «Τι πιστεύεις ότι πρέπει να κάνουμε…;». Δεν απεμπολείτε τη γονική σας ευθύνη όταν διερευνάτε την άποψη του γιου ή της κόρης σας. Στην πραγματικότητα, τους βοηθάτε να «μεγαλώσουν στα νιάτα τους», αναγκάζοντάς τους να σκέφτονται σαν ενήλικες.
Μπορείτε να επιβεβαιώνετε τον έφηβό σας φερόμενοι απέναντί του με στοιχειώδη ευγένεια. Απλά πράγματα όπως το «παρακαλώ» και το «ευχαριστώ», το «συγγνώμη», το «με συγχωρείτε», το «αντίο», το «να έχεις μια καλή μέρα», το «οδήγα προσεκτικά» και το «ο Θεός να σε ευλογεί» εκφράζουν την αξία και τη σημασία του εφήβου σας. Αν αυτές οι απλές ευγένειες είναι συνηθισμένες στο σπίτι σας, τα παιδιά σας θα σας τις ανταποδίδουν. Σκεφτείτε πώς νιώθετε όταν κάποιος σας λέει: «Ω, συγγνώμη, λυπάμαι». Νιώθετε σεβασμό, ότι σας εκτιμούν και σας αντιμετωπίζουν με αξιοπρέπεια. Αυτό είναι ένα απλό δώρο που κάθε γονέας μπορεί να προσφέρει στο παιδί του.
Μπορείτε να επιβεβαιώνετε τον έφηβό σας αναθέτοντάς του ευθύνες. Μεγάλωσα σε μια γαλακτοπαραγωγική φάρμα. Είχαμε πολλές ευκαιρίες να αναπτύξουμε χαρακτήρα και δεξιότητες. Θυμάμαι μια μέρα, όταν ήμουν 16 ετών, ο πατέρας μου χρειαζόταν να χτιστεί ένας τοίχος από τσιμεντόλιθους στον αχυρώνα. Προσφέρθηκα να αναλάβω τη δουλειά. Ο μπαμπάς έφερε τους τσιμεντόλιθους και το κονίαμα και με έβαλε μπροστά. Ύστερα συνέχισα μόνος μου. Έχτισα έναν τοίχο που έμοιαζε επαγγελματικός; Όχι, αλλά ήμουν πολύ περήφανος για το αποτέλεσμα και ο τοίχος έμεινε όρθιος για πολλά χρόνια. Ο μπαμπάς με εμπιστεύτηκε να κάνω μια δουλειά για άντρα κι εγώ την έκανα.
Η επιβεβαίωση δεν είναι κολακεία. Η κολακεία είναι έπαινος που δεν είναι ειλικρινής και συχνά δεν είναι αληθινός. Επιβεβαίωση είναι να αναγνωρίζεις και να ενθαρρύνεις το καλό που βλέπεις σε κάποιον άλλον. Έχω συναντήσει ενήλικους άντρες που έκλαιγαν με πικρία επειδή δεν είχαν λάβει ποτέ επιβεβαίωση από τον πατέρα τους. Ακόμη και ο Ιησούς έλαβε επιβεβαίωση από τον Πατέρα του, όταν ο Πατέρας του είπε: «Αυτός είναι ο αγαπητός μου Υιός, στον οποίο ευαρεστήθηκα».
(2) Η σχέση με τον Θεό
Η πρώτη μας ευθύνη στον ευαγγελισμό είναι απέναντι στα παιδιά μας. Αν δεν μπορούμε να ευαγγελίσουμε τα παιδιά μας, πώς μπορούμε να περιμένουμε ότι θα κερδίσουμε άλλους για τον Κύριο; Έχουμε ένα ιδιαίτερο πλεονέκτημα όταν μεταδίδουμε την πίστη μας στα παιδιά μας, αφού ζούμε μαζί τους. Μπορούν και πράγματι παρατηρούν πώς βιώνουμε την πίστη μας στην καθημερινή ζωή. Αυτό θα πρέπει να είναι η πιο πειστική απόδειξη της εγκυρότητας της πίστης μας.
Δυστυχώς, ο τρόπος με τον οποίο οι γονείς βιώνουν την πίστη τους —ή, μάλλον, η αποτυχία τους να τη βιώσουν— μπορεί να γίνει μεγάλο πρόσκομμα για τα παιδιά τους. Τα παιδιά μας αντιλαμβάνονται πολύ καλά κάθε ασυνέπεια στη χριστιανική ομολογία μας.
Αντίθετα, αν τα παιδιά μας βλέπουν ότι η δύναμη του Θεού είναι φανερή στη ζωή μας, αν βλέπουν τους γονείς τους να δείχνουν πίστη στον Θεό που τους στηρίζει στις δύσκολες στιγμές, αν βλέπουν τους γονείς τους να αναπαύονται με χάρη στον Κύριο και αν στο σπίτι ο Ιησούς Χριστός εξυψώνεται και λατρεύεται, θα πειστούν να κάνουν δικό τους Θεό τον Θεό των γονέων τους.
Η πραγματικότητα του ευαγγελίου, όπως βιώνεται στην καθημερινή ζωή, είναι η πιο πειστική απόδειξη της εγκυρότητας της πίστης μας. Τα παιδιά μας θα πρέπει να είναι οι πρώτοι μάρτυρες του μεταμορφωτικού έργου του ευαγγελίου στην καρδιά μας.
Πώς οδηγεί ένας γονέας το παιδί του στη σωτηρία; Η σωτηρία είναι έργο του Θεού· ωστόσο, ο Θεός χρησιμοποιεί ανθρώπινα μέσα για να επιτελέσει το έργο του. Οι γονείς διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο οδηγώντας τα παιδιά τους στον Χριστό. Να είστε σε εγρήγορση για ενδείξεις πνευματικής πεποίθησης. Αν ένα παιδί είναι σιωπηλό και αποτραβηγμένο, ευερέθιστο και ανήσυχο ή εριστικό και προκλητικό, μπορεί το Πνεύμα του Θεού να εργάζεται στην καρδιά του.
Ελπίζουμε να έχετε καλλιεργήσει μια σχέση που σας επιτρέπει να διερευνάτε την καρδιά του παιδιού σας και να το οδηγείτε απαλά στον Ιησού για συγχώρηση και καθαρισμό. Τις περισσότερες μεταστροφές των παιδιών μας τις ξεκίνησε ένας γονέας. Αναγνωρίσαμε σημάδια πνευματικής πεποίθησης και τα οδηγήσαμε στη συντριβή και στη μετάνοια, καθώς και στο να λάβουν τη σωτηρία διά της πίστης στον Χριστό.
Τα πρώτα χρόνια της εφηβείας είναι ιδανική περίοδος για να παραδώσει ένα παιδί τη ζωή του στον Ιησού, αν δεν το έχει ήδη κάνει. Όταν αρχίσει η ενεργή επανάσταση, ο έφηβος συχνά κάνει επιλογές που οδηγούν σε οδυνηρή συγκομιδή και, μερικές φορές, σε μη αναστρέψιμες συνέπειες. Μια ζωή αφιερωμένη στην υπηρεσία του Θεού είναι η μόνη ζωή ευλογίας και πληρότητας.
Η σχέση με την εκκλησία
Υπάρχει ακόμη μία σχέση που επηρεάζει δραματικά τη διαμόρφωση της ζωής και των πεποιθήσεων ενός εφήβου, και αυτή είναι η τοπική εκκλησία. Αποκτούμε τόσο την αίσθηση της ταυτότητάς μας όσο και την κατανόηση της πραγματικότητας της χριστιανικής πίστης μέσα από την εμπειρία της λατρείας και των σχέσεων στην τοπική εκκλησία. Μετά τη σχέση με τους γονείς, αυτή είναι η επόμενη σημαντικότερη επιρροή στη ζωή ενός εφήβου.
Είναι σημαντικό να λατρεύουμε τον Θεό σε μια εκκλησία που παρουσιάζει το ευαγγέλιο ως μια μεταμορφωτική σχέση με τον Θεό διά της πίστης στον Ιησού. Είναι επίσης σημαντικό η εκκλησιαστική μας ζωή να περιλαμβάνει θερμές, αγαπητικές σχέσεις μέσα σε μια στενά δεμένη κοινότητα.
Αναφέρω αυτό το θέμα επειδή μερικοί γονείς έχουν την εσφαλμένη ιδέα ότι μπορούν να προσφέρουν μόνοι τους όλη την πνευματική καθοδήγηση και τις σχέσεις που χρειάζονται τα παιδιά τους. Αυτό μπορεί να φαίνεται ότι λειτουργεί όταν τα παιδιά είναι μικρά και βρίσκονται κοντά τους, αλλά καθώς μεγαλώνουν και ενηλικιώνονται, θα αναζητήσουν έναν ευρύτερο κόσμο σχέσεων. Η τοπική εκκλησία και η κοινότητα των συνεργαζόμενων εκκλησιών παρέχουν αυτή την ευρύτερη βάση κοινωνίας.
Είναι σημαντικό να λατρεύετε τον Θεό σε μια εκκλησία που μπορείτε να στηρίξετε και την οποία μπορείτε να ενθαρρύνετε τα παιδιά σας να στηρίξουν. Πολλά παιδιά απομακρύνθηκαν από την πίστη επειδή η μαμά και ο μπαμπάς δεν στήριζαν την εκκλησία όπου λατρεύονταν. Είναι πολύ καλύτερο να προχωρήσετε παρακάτω και να βρείτε μια εκκλησία που μπορείτε να στηρίξετε, παρά να παραμείνετε σε μια εκκλησία και να βρίσκεστε σε διαρκή αντίθεση.
Δεν ενθαρρύνω τη διαρκή αλλαγή εκκλησιών. Είναι σημαντικό για τα παιδιά, ιδιαίτερα για τους εφήβους σας, να υπάρχει σταθερότητα στην εκκλησιαστική ζωή. Βρείτε μια εκκλησία στην οποία νιώθετε άνετα, κατά προτίμηση όσο τα παιδιά σας είναι μικρά, και μείνετε σ’ αυτήν. Υπάρχουν πάντοτε πρακτικές εξαιρέσεις και τα παιδιά σας θα προσαρμοστούν σ’ αυτές, αλλά ως επί το πλείστον μια σταθερή εκκλησιαστική ζωή διαμορφώνει νέους με ισχυρή αίσθηση ταυτότητας και σκοπού.
Όπως είναι τα βέλη στο χέρι του δυνατού, έτσι είναι τα παιδιά της νεότητας –Ψαλμός 127:4. Αυτό το εδάφιο μας θυμίζει ότι τα παιδιά μας αποτελούν ισχυρή άμυνα ενάντια στον εχθρό. Αν ακονιστούν σωστά (εκπαιδευτούν) και ισορροπηθούν (διδαχθούν πειθαρχία), τα παιδιά μας θα έχουν τη δυνατότητα να ζήσουν περισσότερο από εμάς τόσο σε χρόνια όσο και σε χρησιμότητα. Όταν αφήσετε το βέλος να φύγει, τα παιδιά σας θα πάνε σε μέρη, τόσο στον χρόνο όσο και στον κόσμο, που εσείς δεν θα δείτε ποτέ. Μακάριος ο άνθρωπος που γέμισε τη φαρέτρα του με αυτά· δεν θα ντροπιαστούν, αλλά θα μιλήσουν με τους εχθρούς στην πύλη –Ψαλμός 127:5.
