Dat ons seuns mag wees soos plante wat in hulle jeug grootword; dat ons dogters mag wees soos hoekstene, gepoleer na die voorbeeld van ’n paleis – Psalm 144:12.
Die visie van elke godvresende ouer is om te sien hoe hul kinders tot volwassenheid groei. Ons wil hê dat ons kinders Bybelse oortuigings ontwikkel wat hul lewe sal rig en hulle in staat sal stel om onafhanklik van ouerlike leiding te word.
Dit was die visie van elke Joodse vader. Om die oorgang van hul kind na persoonlike verantwoordelikheid te vier, is ’n seremonie gehou wat vir seuns bar mitswa en vir meisies bat mitswa genoem is. Dit is tradisioneel op die ouderdom van dertien gedoen. Bar mitswa beteken “’n seun van die gebod” en bat mitswa “’n dogter van die gebod”. Ná bar mitswa is ’n seun beskou as iemand wat “onder die wet” was en verantwoordelik vir sy eie dade. Voor hierdie geleentheid was sy ouers verantwoordelik vir sy dade.
Die meeste van ons is nie van Joodse afkoms nie; ons Here Jesus was egter. Ons vind Hom op twaalfjarige leeftyd in die tempel, waar Hy met die leermeesters praat, na hulle luister en hulle vrae stel. En almal wat Hom gehoor het, was verbaas oor sy insig en antwoorde. (sien Lukas 2:47) Jesus het op twaalfjarige leeftyd ’n verstommende mate van volwassenheid getoon. Selfs sy ouers was verbaas. Ja, Hy was Goddelik, maar as mens het Hy die potensiaal vir vroeë volwassenheid getoon, mits die regte waardes en dissipline teenwoordig is.
Die tienerjare is oorgangsjare. Tieners beweeg van kinderjare na volwassenheid; van afhanklikheid van ouers na leer om onafhanklik te wees. Hierdie oorgang is ’n proses wat sowel die ouers as die kind moet verstaan. Te veel vryheid te gou kan die kind onseker laat voel en lei tot swak keuses met lewenslange gevolge. Te min vryheid kan ’n kind se karaktergroei smoor en ’n vrugbare teelaarde vir opstand word.
Die tienerjare is jare van groei. Net soos ’n plant gedurende sy hele lewensiklus noukeurige versorging nodig het, het ’n kind deur sy tienerjare heen voortdurende leiding nodig. Ná Jesus se gebeurtenis in die tempel lees ons: En Hy het saam met hulle afgegaan en na Nasaret gekom, en was aan hulle onderdanig… – Lukas 2:51. Ons gaan kyk na ’n paar dinge wat ouers kan doen om volwassenheid by hul kinders te bevorder, maar eers sal ons verskeie verhoudings oorweeg wat die grondslag vir gesonde volwassenheid vorm.
Gelukkig is dié volk met wie dit so gesteld is; ja, gelukkig is dié volk wie se God die HERE is – Psalm 144:15.
Verhouding met ouers
Die verhouding tussen die ouer en die kind gedurende die tienerjare is grootliks die oes van wat daardie verhouding gedurende die vormingsjare van die kinderjare was. Tensy daar ’n groot geestelike krisis is wat die verhouding ingrypend verander—soos ’n evangeliese bekering by die ouer of die kind—maai ons (as ouers) gedurende die kind se tienerjare dit wat ons gedurende hul kinderjare gesaai het.
Om tieners groot te maak, is ’n lonende ervaring as daar gedurende die kinderjare ’n gesonde grondslagverhouding gevestig is. As die ouer fisies en emosioneel teenwoordig was; as die ouer en kind openlik en vrylik gekommunikeer het; en as die ouer die rol van gesag en beheer liefdevol gehandhaaf het, is die grondslag gelê vir ’n meer volwasse manier van omgaan gedurende die tienerjare.
As hierdie soort ouer-kind-verhouding ontbreek, sal die kind wat die tienerjare betree, probeer om hierdie leemte met ander verhoudings te vul. Meestal sal ’n kind, as ’n ouer-kind-verhouding ontbreek, probeer om daardie leemte deur verhoudings met hul portuurgroep te vul. Portuurs is goeie vriende, maar ’n swak plaasvervanger vir ’n ouer. Ons is geskep om verhoudings te hê. Tieners smag veral na betekenisvolheid deur verhoudings.
Daar is twee dinge waarna elke tiener in ’n verhouding met hul ouers soek. Die een is identiteit en die ander is bevestiging. Twee brandende vrae in die hart van elke tiener is: “Wie is ek?” en “Is ek oukei?”.
Die identiteitsfaktor
Wanneer kinders jonk is, neem hulle hul gesin se identiteit aan. Namate kinders adolessensie bereik en meer onafhanklik word, begin hulle hulself beskou as iemand wat meer is as bloot Pa se seun. Hulle begin ’n eie identiteit ontwikkel. Hierdie beweging in die rigting van “om my eie mens te wees” word duidelik in baie van die keuses wat hulle maak, soos:
- Hoe hulle aantrek
- Hul keuse van musiek
- Hul keuse van vriende
- Of hulle kies om hul ouers se God te dien of nie
- Of hulle kies om in die kerk waarin hulle grootgeword het, te aanbid of nie
Daar is ongetwyfeld ander invloede wat ’n tiener se keuses op hierdie gebiede kan beïnvloed, maar meestal weerspieël hierdie keuses die verhouding tussen die kind en die ouer. Waar die ouer ’n positiewe invloed op die kind uitgeoefen het, sal daardie kind eerder die ouer se waardes aanneem.
Wanneer die ouer-kind-verhouding verbrokkel het of nooit gekoester is nie, of as die verhouding niks meer as ’n meester/slaaf-verhouding was nie, sal die kind probeer om met iemand anders as die ouer te identifiseer. Dit sal sigbaar word in keuses van kleredrag, musiek, vriende en aktiwiteite wat die ouer nie sal goedkeur nie. Dit word dikwels “tieneropstand” genoem.
Is “tieneropstand” altyd die ouer se skuld? Nee, maar as jy nie aktief betrokke is by die bou en instandhouding van ’n verhouding met jou tiener nie, sal dit waarskynlik gebeur. Dit is belangrik om daarop te let dat daar in elke mens se hart ’n rebel is. In my vorige artikel het ek die belangrikheid beklemtoon daarvan om daardie rebelse gees te konfronteer wanneer ons kinders jonk en ontvanklik is.
Hierdie rebelse gees sal nie ten volle oorwin word voordat dit deur ’n evangeliese bekering aan God oorgegee word nie. Slegs ’n werk van God se genade in die hart kan die ingebore opstand teen God en ouerlike gesag bedwing.
Ken die hart van jou kind en probeer om hom of haar tot liefdevolle onderwerping aan die Here Jesus Christus te lei. Slegs in ’n verhouding met Jesus Christus kan ons kinders hul ware en blywende identiteit vind. Ouerlike gesag het ’n plek daarin om ons kinders te vorm en te beheer wanneer hulle jonk is. Namate ons kinders volwassenheid bereik, besef ons dat ouerlike gesag beperkings het en dat ons kinders deur ’n invloed buite onsself beheer moet word.
Dit is nooit te laat om ’n brug van verbondenheid te bou nie. As jy voel dat jy in jou verhouding met jou kinders misluk het, is dit nooit te laat om hulle nader te roep en nederig te probeer herstel wat ontbreek nie. Selfs as jou kinders nie meer tuis woon nie, kan ek jou verseker dat hulle na ’n verhouding met Ma en Pa verlang.
Die bevestigingsfaktor
Elke tiener verlang daarna om deur hul ouers, veral hul vader, bevestig te word. Jy kan jou tiener bevestig deur na positiewe karaktereienskappe te soek en dit te erken. Daar is ’n plek vir teregwysende kritiek van ouer tot kind, maar kritiek wat verneder, is nie opbouend nie; dit is afbrekend. Vir elke kritiese opmerking behoort jy verskeie positiewe komplimente te hê. Met ander woorde, jy verdien die reg om te kritiseer wat verkeerd is deur dit wat reg is, te seën.
Jy kan jou tiener bevestig deur hom of haar met waardigheid en respek te behandel. Jy kan vra: “Hoe voel jy oor…?” Of: “Wat dink jy behoort ons te doen…?” Jy gee nie jou ouerlike verantwoordelikheid prys deur jou seun of dogter se mening te ondersoek nie. Jy help hulle eintlik om “in hul jeug groot te word” deur hulle te dwing om soos volwassenes te dink.
Jy kan jou tiener bevestig deur hom met gewone hoflikheid te behandel. Eenvoudige dinge soos “asseblief” en “dankie”, “ek is jammer”, “verskoon my”, “totsiens”, “geniet jou dag”, “ry veilig” en “God seën jou” spreek jou tiener se waarde en betekenis uit. As hierdie eenvoudige hoflikheidsvorme algemeen in jou huis voorkom, sal jou kinders dit aan jou terugbetoon. Dink aan hoe jy voel wanneer iemand vir jou sê: “O, verskoon my, ek is jammer.” Jy voel gerespekteer, gewaardeer en waardig. Dit is ’n eenvoudige geskenk wat elke ouer aan sy kind kan gee.
Jy kan jou tiener bevestig deur hom verantwoordelikheid toe te vertrou. Ek het op ’n melkplaas grootgeword. Ons het volop geleenthede gehad om karakter en vaardighede te ontwikkel. Ek onthou een dag toe ek 16 jaar oud was; my pa moes ’n muur van betonblokke in die skuur laat bou. Ek het aangebied om dit te doen. Pa het die blokke en sement voorsien en my aan die gang gehelp. Daarna was ek op my eie. Het ek ’n muur gebou wat professioneel gelyk het? Nee, maar ek was nogal trots op die resultaat, en daardie muur het baie jare gehou. Pa het my vertrou om ’n man se werk te doen, en ek het dit gedoen.
Bevestiging is nie vleiery nie. Vleiery is lof wat nie opreg is nie en dikwels nie waar is nie. Bevestiging is om die goeie wat jy in iemand anders sien, raak te sien en aan te moedig. Ek het volwasse mans teëgekom wat bitterlik gehuil het omdat hulle nooit bevestiging van hul vader ontvang het nie. Selfs Jesus het bevestiging van sy Vader ontvang toe sy Vader gesê het: “Dit is my geliefde Seun in wie Ek ’n welbehae het.”
(2) Verhouding met God
Ons eerste verantwoordelikheid in evangelisasie is teenoor ons kinders. As ons nie ons kinders kan evangeliseer nie, hoe kan ons verwag om ander vir die Here te wen? Ons het ’n besondere voordeel wanneer ons ons geloof aan ons kinders oordra, omdat ons saam met hulle woon. Hulle kan sien, en sien inderdaad, hoe ons geloof in die alledaagse lewe uitgeleef word. Dit behoort die mees oortuigende bewys van die geldigheid van ons geloof te wees.
Ongelukkig kan die manier waarop ouers hul geloof uitleef, of eerder versuim om dit uit te leef, ’n groot struikelblok vir hul kinders word. Ons kinders is besonder bewus van enige teenstrydigheid in ons Christelike belydenis.
Omgekeerd, as ons kinders sien dat God se krag in ons lewe duidelik is, as hulle sien hoe hul ouers geloof in God toon wat hulle deur moeilike tye dra, as hulle sien hoe hul ouers ’n rustige rus in die Here toon, en as Jesus Christus in die huis verheerlik en aanbid word, sal hulle oortuig word om hul ouers se God hul God te maak.
Die werklikheid van die evangelie wat in die daaglikse lewe uitgeleef word, is die mees oortuigende bewys van die geldigheid van ons geloof. Ons kinders behoort die eerste getuies te wees van die transformerende werk van die evangelie in ons harte.
Hoe lei ’n ouer sy kind tot redding? Redding is ’n werk van God; God gebruik egter menslike instrumente om sy werk te volbring. Ouers speel ’n groot rol daarin om hul kinders na Christus te lei. Wees bedag op tekens van oortuiging. As ’n kind stil en teruggetrokke, of prikkelbaar en rusteloos, of strydlustig en uitdagend is, kan dit wees dat die Gees van God in hul hart werk.
Hopelik het jy ’n verhouding gekoester wat jou in staat stel om hul hart te peil en hulle sagkens na Jesus te lei vir vergifnis en reiniging. Die bekering van die meeste van ons kinders is deur ’n ouer aan die gang gesit. Ons het tekens van oortuiging herken en hulle tot gebrokenheid en bekering gelei, en om redding deur geloof in Christus te ontvang.
Die vroeë tienerjare is ’n ideale tyd vir ’n kind om sy/haar lewe aan Jesus oor te gee as hy dit nog nie gedoen het nie. Wanneer aktiewe opstand begin, maak ’n tiener dikwels keuses wat tot ’n pynlike oes en soms onomkeerbare gevolge lei. ’n Lewe van toegewyde diens aan God is die enigste lewe van seën en vervulling.
Verhouding met die kerk
Daar is nog ’n verhouding wat ’n tiener se lewe en oortuigings ingrypend beïnvloed: die plaaslike kerk. Ons verkry sowel ons identiteitsbesef as ons begrip van die werklikheid van die Christelike geloof deur ons ervaring van aanbidding en verhoudings binne die plaaslike kerk. Ná die ouer-kind-verhouding is dit die volgende belangrikste invloed in ’n tiener se lewe.
Dit is belangrik dat ons aanbid in ’n kerk wat die evangelie aanbied as ’n transformerende verhouding met God deur geloof in Jesus. Dit is ook belangrik dat ons kerklewe bestaan uit warm, liefdevolle verhoudings in ’n hegte gemeenskap.
Ek noem dit omdat sommige ouers die verkeerde idee het dat hulle al die geestelike leiding en verhoudings kan voorsien wat hul kinders nodig het. Dit lyk dalk of dit werk wanneer die kinders klein en naby is, maar namate ons kinders volwassenheid bereik, sal hulle ’n breër wêreld van verhoudings soek. Die plaaslike kerk en die gemeenskap van kerke waarmee dit verbonde is, bied hierdie breër grondslag vir gemeenskap.
Dit is belangrik om te aanbid in ’n kerk wat jy kan ondersteun en waarin jy jou kinders kan aanmoedig om betrokke te wees. Baie kinders het die geloof verloor omdat Ma en Pa nie die kerk ondersteun het waar hulle aanbid het nie. Dit is baie beter om aan te beweeg en ’n kerk te vind wat jy kan ondersteun as om in ’n kerk te bly en voortdurend daarteen gekant te wees.
Ek moedig nie kerkwisseling aan nie. Dit is vir kinders, veral jou tieners, belangrik dat daar stabiliteit in die kerklewe is. Vind ’n kerk waarby jy tuis voel, hopelik terwyl jou kinders nog jonk is, en bly daar. Daar is altyd praktiese uitsonderings, en jou kinders sal daarby aanpas, maar oor die algemeen lei ’n stabiele kerklewe tot jongmense met ’n sterk identiteitsbesef en doelgerigtheid.
Soos pyle in die hand van ’n held, so is die seuns van die jeug – Psalm 127:4. Hierdie vers herinner ons daaraan dat ons kinders ’n kragtige verdediging teen die vyand is. As hulle behoorlik geslyp (opgelei) en gebalanseer (dissiplines geleer) word, sal ons kinders die potensiaal hê om ons te oorleef, sowel in lewensjare as in bruikbaarheid. Wanneer jy die pyl loslaat, sal jou kinders plekke bereik, sowel deur die tyd as in die wêreld, wat jy nooit sal sien nie. Gelukkig is die man wat sy pylkoker vol daarvan het; hulle sal nie beskaamd staan nie, maar met die vyande spreek in die poort – Psalm 127:5.
