Kanisa na Ufalme

Yesu alipomsifu Simoni Petro kwa ungamo lake thabiti kwamba Yesu alikuwa Kristo, Mwana wa Mungu aliye hai –Mathayo 16:16, aliunganisha mada kuu mbili za Agano Jipya: kanisa na ufalme—…Nitalijenga kanisa langu … Nami nitakupa funguo za ufalme wa mbinguni… –Mathayo 16:18-19. Tangu wakati huo, wafuasi wa Kristo wamejadili, wakiwa na maoni mbalimbali, maana na asili ya ufalme, na uhusiano wake na kanisa.

Yesu alianza kuhubiri kwa kutangaza kwamba ufalme wa mbinguni ulikuwa umekaribia (ona Mathayo 4:17). Katika Injili zote, ufalme ulikuwa mada iliyounganisha mafundisho yake. Kwa kweli, Maandiko yanarekodi matukio mawili tu ambapo Kristo alitaja kanisa. Kwa upande mwingine, kanisa linatajwa zaidi katika Matendo, Nyaraka na Ufunuo. Kwa nini tofauti hii? Je, kuna mgongano au mvutano usioweza kupatanishwa kati ya yale ambayo Yesu alifundisha na kusisitiza, na yale ya mitume?

Miaka ya hivi karibuni inaonekana kuleta ongezeko la kupendezwa na kurejelea ufalme katika duru za Kiinjili na pia miongoni mwa Wanabaptisti wa kihafidhina. Wengi wanatumia misemo kama vile kuifanyia kazi ufalme, kuujenga ufalme, kuukuza ufalme, huduma ya ufalme, fedha za ufalme, na hata kufadhili ufalme. Theolojia ya Ufalme imetolewa kama kozi ya masomo, na jina Mkristo wa Ufalme limebuniwa ili kumtofautisha Mkristo wa aina fulani—anayeyaamini na kuyatekeleza mafundisho ya Yesu. Miongoni mwa Wanabaptisti wengi wa kihafidhina, istilahi za ufalme zimekaribia kuzamisha lugha aliyoitumia Eliza Hewitt alipoandika, “Kwa ajili ya Kristo na Kanisa sauti zetu na zisikike.”

Miongoni mwa mambo mbalimbali yaliyochangia kuimarisha upya msisitizo huu wa ufalme miongoni mwa baadhi ya Wanabaptisti, mawili yanajitokeza. Masuala haya yote mawili yanaakisi ushawishi wa Wakristo walio nje ya mapokeo ya Wanabaptisti wa kihafidhina, lakini wanaodai kuamini Biblia na kuzaliwa mara ya pili.

1. Jambo la kwanza ni kwamba baadhi ya watu wanaonekana kujali zaidi kuwa wa kibiblia kuliko kuwa kama Kristo. Sisi Wanabaptisti wa kihafidhina tunaweza kusimama juu ya Biblia ili kubuni mafundisho na misimamo yote iliyo sahihi, huku maisha yetu yakishindwa kuakisi tabia na maadili ya Yesu Kristo Bwana wetu, Yule ambaye tunadai kuunganishwa naye katika uhusiano hai.
2. Jambo la pili linahusu kujikita kupita kiasi katika tendo la kuokoka huku tukipuuza kuishi maisha ya mtu aliyeokoka; yaani, maisha ya uanafunzi wa utii, hasa utii kwa mafundisho yenyewe ya Yesu tunayopaswa kumfuata. Ingawa Wanabaptisti wengi wa kihafidhina wanadai kuyatekeleza mafundisho ya Kristo, sisi pia hatuko salama dhidi ya uanafunzi usiojali.

Kuna watu miongoni mwa Wanabaptisti wa kihafidhina wanaozungumzia masuala haya kwa namna inayofanana na hii. Wanasema kwamba ingawa Wainjili wanaamini nafsi na kazi ya Kristo, huwa na mwelekeo wa kumlenga Paulo. Kwa madhumuni yote ya kiutendaji, wao (Wainjili) wanajali zaidi tafsiri sahihi za Biblia, mifumo ya kiteolojia na kukubali imani sahihi kuliko maisha ya Kikristo yenye utii, hasa kuhusu mafundisho magumu ya Kristo. Kinyume chake, Wanabaptisti hawa wanadai kwamba ufalme wa Mungu, ambao Yesu aliuzindua na ambao ulikuwa mada ya mafundisho yake, unapaswa kuweka kiwango cha kuelewa na kuishi maisha ya Kikristo. Kwa hiyo, kwao, Injili (na ufalme) huwa msingi wa kutafsiri sehemu nyingine ya Agano Jipya.

Tuseme nini kuhusu jambo hili? Ingawa kauli za jumla zinazofagia kila kitu hazitendi haki kwa mambo ya kipekee na masharti maalumu, wasiwasi huu ni halali, na ukosoaji huu kuhusu marafiki zetu Wainjili una ukweli kwa kiasi fulani. Mambo haya yana mizizi yake katika mawazo ya Augustino (354-430), katika msisitizo usio na uwiano wa Matengenezo kuhusu kuhesabiwa haki kwa imani, na katika kazi ya John Calvin. Lakini vipi kuhusu tiba ya kulenga hasa Kristo na ufalme? Bila shaka, Kristo ndiye kiini cha kutafsiri si Agano Jipya tu, bali kwa kweli Biblia nzima. Na kuna thamani katika kusisitiza mafundisho hayo ya Kristo, ambayo mara nyingi hupuuzwa, ilhali yanahitajika kwa kanisa lolote linalostahili jina lake. Hata hivyo, ningependa kutoa mambo matatu ya tahadhari au ukosoaji kuhusu kukubali tiba hii bila masharti.

Je, Injili zinatawala sehemu nyingine ya Maandiko?

Kwanza, ninaamini ni kosa kudhani kwamba Injili (maisha na mafundisho ya Yesu) zinapaswa kutawala na kudhibiti tafsiri ya maandiko ya Agano Jipya. Badala yake, Agano Jipya linapoendelea kupitia Injili, Matendo, Nyaraka, na hatimaye Ufunuo, lina mfuatano wa ufunuo unaokamilika zaidi na maelezo ya mafundisho, ulioongozwa na Mungu. Hili linaonekana tunapozingatia maneno ya Yesu kuhusu kuja kwa Roho Mtakatifu: Nina mambo mengi bado ya kuwaambia, lakini sasa hamwezi kuyastahimili. Lakini yeye, Roho wa kweli, atakapokuja, atawaongoza awatie kwenye kweli yote; kwa maana hatanena kwa shauri lake mwenyewe, lakini yote atakayoyasikia atayanena, na mambo yajayo atawapasha habari yake –Yohana 16:12-13. Vitabu hivyo vya Agano Jipya vinavyofuata Injili ndivyo vinavyotimiza maneno haya yaliyotazamiwa. Vinakuza mafundisho na kazi ya Kristo hadi kufikia ukamilifu na uelewa kamili.

Huduma ya Kristo na mafundisho yake kuhusu ufalme viliweka msingi wa awali; kisha kifo na ufufuo wake viliweka msingi ambao juu yake angejenga kanisa lake. Maandiko yanayofuata Injili yanatupa ufahamu mpana zaidi kuhusu maana ya kifo cha Kristo msalabani na uhusiano wake nasi, pamoja na athari zake kwetu zinazopatikana kwa njia ya imani na utii. Pia yanaendeleza fundisho lote la kanisa. Kwa hiyo, Agano Jipya lote linapatana kwa upatano mzuri. Injili na Nyaraka zote zinahitaji kutafsiriwa kwa kurejelea nyingine. Mafundisho ya Kristo hayatangulii Nyaraka; badala yake, Nyaraka husaidia kufasiri Injili—zinatupa uelewa kamili zaidi na matumizi ya vitendo ya kanuni ambazo Kristo aliwapa wanafunzi wake.

Je, Theolojia Inapingana na Uanafunzi?

Pili, tunapaswa kuwa waangalifu tusipinge tafsiri sahihi na utendaji sahihi kana kwamba haviwezi kuwa pamoja. Kwa maneno mengine, hatupaswi kuiweka theolojia kinyume na uanafunzi. Kwa kiwango chochote ambacho baadhi ya Wainjili huenda wakasisitiza theolojia kupita kiasi kwa gharama ya uanafunzi, hilo halipaswi kutushawishi tuifanye theolojia kuwa mbuzi wa kafara. Theolojia ni somo la Mungu na mambo ya Mungu. Tunaunda theolojia yetu binafsi tunapojifunza Neno la Mungu na kulinganisha Maandiko na Maandiko katika jitihada zetu za kupata uelewa mmoja wenye upatano wa sehemu zake mbalimbali.

Kila Mkristo ana theolojia, aweze kuieleza vizuri au la. Theolojia yetu (au uelewa wetu wa mafundisho, ukipenda kusema hivyo) ndiyo mfumo wetu wa imani na udongo ambao tabia yetu hukua kutoka humo. Baadhi ya theolojia ni za msingi sana, nyingine huonyesha maisha yote ya kujifunza; nyingi hazijakamilika, nyingine hazipatani ndani yake, nyingine ni za kushikilia kwa ukaidi au zimechanganywa na falsafa, na nyingine zina makosa makubwa sana. Tunatumaini kwamba sote tunaendelea kukua katika uelewa sahihi zaidi na zaidi wa Mungu na Neno lake. Hili ni muhimu sana kwa kuwa theolojia yetu, ambayo ni jumla ya imani zetu kuhusu Mungu na uelewa wetu wa Neno lake na maisha ya Kikristo, ndiyo inayoathiri uanafunzi wetu—mwenendo wetu wa kila siku pamoja na Mungu. Theolojia nzuri huimarisha uanafunzi. Theolojia dhaifu hudhoofisha uanafunzi.

Je, “Ufalme” na “Kanisa” Ni Maneno Yanayoweza Kubadilishana?

Mwishowe, tunapaswa kufikiri kwa usahihi kuhusu uhusiano wa ufalme na kanisa. Uhusiano wa ufalme na kanisa ni upi? Ufalme sio, kama matumizi ya siku hizi yanavyokaribia kutufanya tuamini, toleo la jumla la kanisa, wala neno mbadala la kanisa. Badala yake, ufalme unahusu utawala wa Mungu. Ni uhalisia uliopo sasa, kwa kuwa ulianzishwa katika nafsi na utume wa Yesu, na pia ni tarajio la wakati ujao ambalo Mungu atalifikisha kwenye utimilifu mwishoni mwa wakati. Kanisa, ingawa si ufalme, linaundwa na wale walio ndani ya ufalme; wale ambao, kwa kazi ya Kristo, wamejisalimisha kwa utawala wa Mungu.

Ingawa tunatafuta neno sahihi la kueleza uhusiano wa ufalme na kanisa kama jumuiya takatifu, yenye upendo na utii ya waumini, kanisa ndilo udhihirisho wa utawala wa Mungu duniani—ufalme wake. Kristo hakusema, “Nitajenga ufalme wangu”; badala yake alisema, “Nitalijenga kanisa langu.” Vivyo hivyo, Paulo hakujenga majumba ya ufalme; alianzisha makanisa. Inawezekana kuwa na mtazamo wa kimawazo na wa kimahaba kuhusu ufalme, unaojitenga na kazi ngumu ya kuishi duniani pamoja na waumini wenzetu ndani ya jumuiya ya kanisa la mahali. Tunaweza kuutukuza ufalme na kulidunisha kanisa. Tunaweza kuchangamkia dhana ya ufalme, mafundisho ya ufalme, ukuaji wa ufalme na mikutano kuhusu ufalme, lakini wakati huohuo kuwa washiriki wenye mashaka, wakosoaji na wa kusikitisha wa kanisa letu la mahali.

Je, unataka kuifanyia kazi ufalme (ona Wakolosai 4:11)? Basi jiweke wakfu kwa moyo wote kwa Kristo na kanisa lake. Hilo huanzia katika kanisa lako la mahali. Lipende na kulitumikia kanisa lako. Kubali wajibu ndani yake. Uwajibike na kuwa mwaminifu kwa kanisa lako la mahali. Fanya kazi kwa ajili ya mema na ukuaji wa kanisa—kanisa lako la mahali, na zaidi yake.

Timothy Dwight aliandika:^*

Huenda alichosema kuhusu uhusiano sahihi kati ya ufalme na kanisa ni tofauti na ninavyouelewa. Hata hivyo, ningependa tuthamini kwamba alipofikiria ufalme, alifikiria kanisa. Nasi tunapaswa kufanya vivyo hivyo! Je, maneno yake ni yako pia, anapoendelea kuandika?

^* Tazama ukurasa wa 32 kwa wimbo mzima.