“Dr. Waldron,” sê die dame wat teenoor my sit. “Ek sukkel baie deesdae.”
“Vertel my wat aan die gang is,” sê ek.
“Ek weet nie hoe om dit te verduidelik nie,” huiwer sy… “Ek voel bloot meestal moeg. Ek kan nie meer konsentreer nie, en ek geniet nie meer die meeste van die dinge wat ek voorheen geniet het nie. Ek kom deur my dae, maar dit is omtrent dit. Dink u ek het ’n skildklierprobleem of ’n tekort aan ’n mineraal of vitamien?”
“Dit kan so wees,” sê ek vir haar. “Ons kan daardie dinge beslis toets, maar ek dink daar gebeur iets anders hier.”
* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *
Ek is ’n gesinsdokter en waarskynlik dertig persent van die mense wat na my spreekkamer kom om my te sien, het simptome van depressie. Dit beteken nie dat hulle medikasie daarvoor gebruik of voel dat hulle spesiale hulp nodig het nie, maar dit sê wel dat hierdie simptome wydverspreid in ons wêreld voorkom.
Selfs in Christelike kringe dui opnames daarop dat omtrent 15 persent van Christene self rapporteer dat hulle op ’n stadium in hul lewe met depressie gediagnoseer is. Dit is 25 persent laer as in die samelewing in die geheel, maar dit is steeds hoër as wat ons sou wou glo.
In die heel begin het God die wêreld en Adam en Eva geskep. En God het alles gesien wat Hy gemaak het, en kyk, dit was baie goed… –Genesis 1:31. Voor die sondeval was alles volmaak.
Ek dink nie ons verstaan heeltemal wat dit ingehou het nie. Duidelik was daar geen fisiese siektes of kwale wat die mense of die plante- en diereryk van Eden geteister het nie. Meer as dit, het Adam en Eva nie aan angs of depressie gely nie. Hul hormone het nie uit balans geraak nie, hulle het nie gestres geraak nie (al sou daar spanning in ’n volmaakte tuin kon wees), en hulle sou nie op enige tyd ontsteld of kwaad geraak het nie.
Alles het verander toe Adam en Eva gesondig het. Ons sien dit in die spanning tussen hulle nadat hulle die vrug geëet het, met Adam wat Eva blameer, en Eva wat die slang blameer. En die man het gesê: Die vrou wat U gegee het om by my te wees, sy het vir my van die boom gegee, en ek het geëet. En die HERE God het vir die vrou gesê: Wat het jy gedoen? En die vrou het gesê: Die slang het my mislei, en ek het geëet –Genesis 3:12-13.
Om ’n gesin te voed het skielik harde werk geword. Virusse en bakterieë het patogenies geword en op ’n stadium, in die eerste gesinne, sou mense begin het om met emosionele en geestesgesondheidsuitdagings te worstel.
Vir die vrou het Hy gesê: Ek sal jou smart en jou swangerskappe grootliks vermeerder; met smart sal jy kinders baar; en jou begeerte sal na jou man wees, en hy sal oor jou heers. En vir Adam het Hy gesê: Omdat jy na die stem van jou vrou geluister het en geëet het van die boom waarvan Ek jou beveel het: Jy mag nie daarvan eet nie, is die grond om jou ontwil vervloek; met smart sal jy al die dae van jou lewe daarvan eet; ook dorings en dissels sal dit vir jou voortbring; en jy sal die plante van die veld eet. In die sweet van jou aangesig sal jy brood eet totdat jy na die grond terugkeer, want daaruit is jy geneem; want stof is jy, en tot stof sal jy terugkeer –Genesis 3:16-19.
Ek wil ondersoek wat depressie is soos dit deur die mediese wêreld gedefinieer word, ’n paar van die oorsake daarvan ondersoek, en dan bespreek hoe ons daarmee kan omgaan, beide in ons eie lewens en in die lewens van ons vriende en familie.
Die diagnose van depressie
Soos vroeër vermeld, het baie mense ’n paar simptome van depressie. Hulle kan meer moeg voel, maklik huil, of ander simptome hê wat nie tipies vir hulle is nie. Die meeste van hulle het nie eintlik ware kliniese depressie nie.
Die meeste mense het nie al hierdie simptome nie, maar wanneer dit vir twee weke of langer aaneenlopend teenwoordig is sonder om af te neem, veral as dit sterk genoeg is om normale daaglikse pligte of die vermoë om behoorlik te rus te belemmer, dan is dit tyd om iets te doen.
Dit is belangrik om te onthou dat daar ’n groot of breë kontinuum rakende depressie is. Sommige mense het ’n ligte moedeloosheid, sommige ervaar diep gevoelens van hartseer, en sommige het so ’n mate van depressie dat hulle die gevaar loop om hulself of ander skade te berokken.
Oorsake van Depressie
Daar is verskillende voorbeelde van mense in die Bybel wat blykbaar simptome getoon het wat ooreenstem met depressie. Twee van hulle val vir my op.
Die eerste is Naomi. Ons weet dat sy saam met haar man en haar twee seuns na Moab gegaan het weens ’n hongersnood wat suidelike Israel getref het. Sy het tien jaar in hierdie vreemde land deurgebring en in daardie tyd het haar man en albei haar seuns gesterf.
Die boek Rut vertel ons dat sy, toe sy na Betlehem teruggekeer het, vir die mense gesê het: …Moenie my Naomi [aangenaam] noem nie, noem my Mara [bitter], want die Almagtige het my baie bitter behandel. Ek het vol weggegaan, en die HERE het my leeg huis toe teruggebring. Waarom noem julle my dan Naomi, aangesien die HERE teen my getuig het en die Almagtige my verdruk het? –Rut 1:20-21.
Daar is geen manier om Naomi te ondervra en alles uit te vind wat sy gevoel het nie, maar dit lyk na meer as eenvoudige rou. Sy het alles verloor wat vir haar waardevol was, en vir haar het dit gelyk of selfs God teen haar gedraai het.
Soos ons die verhaal van Rut lees, sien ons dat dinge in die loop van die boek vir haar verbeter het—meestal deur die bediening van haar skoondogter, Rut, maar ook deurdat God geleidelik weer dinge van waarde in haar lewe herstel het, en deur ander wat haar met die Here se goedheid bemoedig het. En die vroue het vir Naomi gesê: Geloof sy die HERE, wat jou vandag nie sonder ’n bloedverwant gelaat het nie; mag sy naam beroemd wees in Israel. En hy sal jou lewe herstel en jou op jou oudag versorg, want jou skoondogter, wat jou liefhet en vir jou meer werd is as sewe seuns, het hom gebaar. En Naomi het die kind geneem en teen haar bors gehou en sy versorgster geword –Rut 4:14-16.
’n Ander wat by my opkom is die profeet Jeremia. Jeremia is geroep toe hy ’n jong man was, en hy het ’n baie lang bediening gehad waarin hy God se Woord aan ’n groep konings en ander mense verkondig het wat eenvoudig nie geïnteresseerd was in wat hy te sê gehad het nie.
Jeremia se lewe was konstant onder bedreiging. Op een tydstip is hy in ’n kerker vol modder gegooi en net op die laaste oomblik gered. Jerusalem is drie keer beleër voordat die Babiloniërs dit platgevee het. Deur sy dekades van bediening het Jeremia die mense vertel wat God van hulle gevra het, en die mense het dit voortdurend geïgnoreer.
Dit is dalk geen wonder dat Jeremia vandag as die weende profeet bekend staan nie. Hy het gesê: Vervloek is die dag waarop ek gebore is; laat die dag waarop my moeder my gebaar het, nie geseënd wees nie. Vervloek is die man wat my vader die tyding gebring het: Daar is vir jou ’n seun gebore, en hom baie bly gemaak het. En laat daardie man wees soos die stede wat die HERE omvergewerp het sonder om daarvan af te sien; en laat hom in die môre die noodkreet hoor en op die middag die geskreeu … Waarom het ek uit die moederskoot gekom om moeite en smart te sien, sodat my dae in skande verteer sou word? –Jeremia 20:14-18.
Dit is belangrik om daarop te let dat sonde in albei hierdie voorbeelde uit die Bybel nie geopenbaar word as die kwessie (of die rede) wat hierdie mense in depressie gedryf het nie. Vir Naomi was dit waarskynlik ’n mengsel van isolasie van haar vaderland en die verlies van mense vir wie sy baie lief was. Vir Jeremia was dit die konstante spanning van probeer om God te dien in ’n nasie wat nie om God gegee het nie.
* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *
Depressie is altyd multifaktorieel. Dit wil sê, daar is gewoonlik ’n mengsel van interne en eksterne faktore wat ’n persoon afbreek.
Daar is genetiese en hormonale komponente wat hier in werking tree. Daar is geen twyfel dat sekere individue en sekere families meer geneig is tot depressie as ander nie. Baie dokters en navorsers meen dat veranderinge in gene wat die chemiese stof serotonien deur die brein vervoer, sommige mense meer vatbaar vir depressie kan maak as ander.
Hierdie verskille in genetiese samestelling kan ons help verstaan waarom sommige mense baie min spanning nodig het om hulle neer te bring, terwyl ander baie veerkragtig blyk te wees. Aangesien ons nie ons genetiese samestelling kan verander nie, maak dit geen sin om te spog as ons ’n meer opgewekte persoonlikheid het as iemand anders nie. En, as ons erken dat ons ’n groter neiging tot depressie het, hoef ons nie moedeloos te raak oor daardie feit nie. As God ons so geskep het dat ons geneig is om buierig te wees eerder as natuurlik opgewek te wees, moet ons wysheid gebruik om soveel eksterne faktore as moontlik te bestuur om die risiko van verlammende (uiterste) depressie te minimaliseer.
Eksterne stresfaktore is dikwels wat hierdie soort gevoelens (moedeloosheid) veroorsaak. Dit kan die dood van ’n hegte vriend of familielid wees, of dit kan ’n finansiële teëslag wees. Dit is belangrik om te onthou dat selfs goeie gebeure groot hoeveelhede spanning kan meebring. Moeders met pasgebore babas funksioneer dikwels op baie min slaap, selfs terwyl groot fisiese veranderings in hul liggame plaasvind.
Sommige mense kan swak hanteringsvaardighede hê. Ongelukkig wend baie mense hulle tot straatdwelms of alkohol om die gevoelens te probeer onderdruk wat hulle andersins nie kan beheer nie.
As ’n laaste punt kan sonde en skuld depressie veroorsaak of dit vererger. Ons kan dit in Dawid en Saul se lewens sien. (Sien Psalm hoofstuk 32) Dit beteken nie dat alle depressie die gevolg van sonde is nie—verre daarvandaan—maar sonde moet aangespreek word, en ’n mens moet jou daarvan bekeer om vorentoe te kan beweeg.
As ’n terloopse opmerking sal ek noem dat mense met diep depressie uit my ervaring dikwels met verskriklike skuldgevoelens sukkel. Hulle weet nie eens watter sonde hulle moontlik gepleeg het nie; hulle is net seker dat God vir hulle kwaad is, en dat hulle iets verkeerd moes gedoen het. Om die depressie te verhelp, sal help met die probleme met geloofsekerheid waarmee hierdie mense geneig is om te worstel.
Dit laat ons met die vraag hoe om iemand te help wat met hierdie soort denke te doen het.
Luister
Luister is ’n kragtige hulpmiddel om ander mense te help. Luister aktief en sonder om in te spring en negatiewe denke te onderbreek.
Jy kan dalk sien dat nie alles verskriklik is nie en dat daar baie positiewe dinge in die wêreld is. Die feit dat hulle hierdie dinge nie kan sien nie het meer te doen met hul ingesteldheid as met hoe verskriklik dinge regtig is. ’n Persoon wat met depressie sukkel, weet dalk dat daar mense is wat slegter daaraan toe is in die wêreld, maar dit help hulle nie regtig veel om dit aan hulle uit te wys nie.
Bemoedig
Bemoediging kan eenvoudig wees om goeie dinge te noem wat jy in die lewe van die persoon wat sukkel, sien. Dit is iets wat ons almal meer nodig het.
Meer as dit, moet ons mense aanmoedig om dinge te doen wat gesond vir hulle is. Hulle moet uit hulle huis uitkom, hulle moet probeer oefen, en hulle moet ’n poging aanwend om gesond te eet. Ons kan hulle help om in al hierdie areas beter te doen. (Sien Galasiërs 6:2)
Bid
…Die kragtige, vurige gebed van ’n regverdige vermag baie –Jakobus 5:16.
Hierdie mense benodig iemand wat saam met hulle sal bid. Hulle benodig iemand wat vir hulle sal bid. Jesus vra ons om in die geheim te bid, maar dit is ook regtig bemoedigend vir iemand wat sukkel om te hoor hoe iemand vir hulle bid. Dit help hulle om te weet dat daar baie mense is wat hulle met gebed ondersteun.
Wees Bereid om die Inisiatief te Neem
Mense met depressie het baie lae energievlakke. Verder sien hulle hulself nie as waardevol nie. Ten minste nie waardevol genoeg dat iemand anders tyd saam met hulle sou wou deurbring nie. Hulle gaan nie bel of boodskappe stuur nie, en hulle gaan beslis nie ’n middagete-afspraak of gebedstyd reël nie.
Alhoewel hulle na al hierdie dinge hunker, is dit net regtig moeilik vir hulle om die eerste stap te neem om ander te nader. Dit val dus op die res van ons om bereid te wees om daardie dinge te doen.
Moenie na Gevolgtrekkings Spring nie
Ons ken die verhaal van Job se vriende. Hulle het na Job toe gery om hom te besoek nadat rampspoed hom getref het en het vir verskeie dae stil gesit in skok toe hulle die verwoesting sien wat hom getref het. Toe hulle uiteindelik begin praat, was dit om hom te oordeel vir die verskriklike sonde wat hulle aanvaar het hy gepleeg het.
Dit is nie verkeerd om na sonde te vra nie, maar daar is baie tye wanneer depressie nie sondeverwant is nie. Om te vroeg op sonde te fokus, of om aan te neem dat dit die oorsaak is, sal net wigge indryf wat dit minder waarskynlik maak dat jy ’n persoon kan help om genesing te vind.
Wat as jy die persoon is wat met depressie sukkel? Hoe moet jy daarmee omgaan en watter dinge kan help?
Hanteer probleme vroegtydig
Almal het oomblikke wanneer hulle gestres en regtig moedeloos is. Ons gebruik terme soos “uitbranding” en “medelyemoegheid” in die mediese veld wanneer mense in die verkeerde rigting beweeg. Hierdie probleme kom na vore wanneer ons prikkelbaar is met die mense rondom ons, wanneer ons die meeste van die tyd moeg voel, of wanneer ons die meeste van die tyd moedeloos voel. Wanneer ons sien dat hierdie simptome opduik, is dit tyd om iets te doen om te keer dat dit erger word.
Miskien is ’n eerste stap eenvoudig om ons beperkings te ken. Daar is tye wanneer ons eenvoudig nee sal moet sê vir werksprojekte of selfs kerkaktiwiteite omdat dit ons nie genoeg tyd vir rus laat nie. Sekere tye van die jaar kan slegter wees—baie mense sukkel meer gedurende die wintermaande as gevolg van minder sonlig.
Dit is belangrik om af te skaal op elke gebied waar ons kan wanneer ons sien dat ons op die verkeerde pad is.
Moenie vergelykings tref nie
Almal is anders. Om mense uit te sonder wat blykbaar “alles onder beheer het” wanneer jy sukkel, help jou nie en sal jou waarskynlik slegter laat voel.
Om met moedeloosheid te worstel beteken nie dat jy nie ’n Christen is nie of dat God klaar met jou is nie. Dit beteken dat jy ’n mens is wat in ’n gevalle wêreld leef. Jy wil nie aanhou leef met ’n neerslagtige gees nie, maar jy moet ook nie glo dat jy die enigste een is wat hiermee te doen gehad het nie. (Sien 2 Korintiërs 10:12)
Oefen
Kardiovaskulêre oefening is regtig belangrik om die vlakke van die chemiese stowwe in die brein te verhoog wat met depressie geassosieer word. Dit maak regtig nie saak watter tipe oefening jy doen nie. Wat saak maak, is dat dit jou hartklop 25 tot 30 persent bo jou basislynhartklop verhoog.
Oefening is iets wat moeilik is om te doen, selfs wanneer jy nie met depressie te doen het nie. Dit is veral moeilik wanneer jy moeg en neerslagtig voel.
Bring Tyd Deur met Mense wat Jou Bemoedig
Mense het gemeenskap nodig. Wanneer ons met depressiewe gevoelens worstel, het ons regtig ander mense om ons nodig om ons op te beur, om saam met ons te bid, en om ons aan te moedig. Niemand van ons is beter daaraan toe deur lang tye alleen deur te bring nie. (Sien Spreuke 27:17)
Hantering van Sonde
Sonde kan ’n mens laat voel dat gebed ondoeltreffend is. Dit beteken nie dat bloot die belydenis van sonde skielik iemand se depressie sal laat verdwyn nie, maar dit is ’n belangrike deel van die pad na genesing. Bely julle oortredings teenoor mekaar en bid vir mekaar, sodat julle genees kan word… –Jakobus 5:16.
Wees Bereid om Medikasie te Neem
Nie almal het medikasie nodig nie. Die hoop is dat as jy die regte (nuttige) dinge doen (sommige hiervan is hierbo gelys), jy kan verhoed dat dinge so erg raak dat jy mediese hulp nodig het. Maar daar is baie situasies waar iemand eenvoudig medikasie moet begin gebruik om hulle op ’n aantal maniere te help: om te slaap, om ’n moeë gemoed wat nie stilhou nie te laat rus, om die emosionele pyn te demp, ensovoorts.
Mense met depressie wat ernstig genoeg is, kan ’n gevaar vir hulself inhou. Hulle kan selfs heeltemal nie in staat wees om op berading of enige van die ander nie-mediese behandelings vir hierdie gevoelens te reageer nie. Hierdie mense moet regtig medikasie begin gebruik met die doel om dit later te staak wanneer hulle helder genoeg dink om op die regte pad voort te gaan.
Ongelukkig blyk die voordele van hierdie medikasie kortstondig te wees. Langtermyngebruik van antidepressiewe medikasie blyk nie regtig die lewenskwaliteit van baie pasiënte te verbeter nie. ’n Onlangse studie het pasiënte wat antidepressante geneem het vergelyk met dié wat dit nie gedoen het nie en het soortgelyke vlakke van gesondheidsverwante lewenskwaliteit in die twee groepe gevind. Met ander woorde, toe twee groepe depressiewe pasiënte vergelyk is—een groep wat medikasie neem en die ander wat nie—was daar ná ’n tydperk (ongeveer 6 maande) geen waarneembare verskille meer in hul depressievlakke nie. Dus, alhoewel hierdie medikasie kan help om ’n persoon met ernstige depressie te stabiliseer, begin die werklike mediese “hulp” van die medikasie na ’n tyd verminder. Hopelik sal die persoon teen daardie tyd genoegsaam stabiel wees dat die medikasie veilig geleidelik verminder kan word totdat dit gestaak word.
Met dit in gedagte is dit baie belangrik om ook ander dinge as die gebruik van medikasie te doen om die situasie te probeer verbeter.
Gaan Aan, Selfs Wanneer Jy Beter Voel
Baie kere, wanneer iemand ’n mediese probleem het, sal hulle bewustelik hul dieet en leefstyl verander om hul situasie te verbeter. Die probleem is dat wanneer die simptome beter word, die neiging is om terug te val in ou eet- en gedragsgewoontes.
As jy in die verlede met depressie te doen gehad het, is dit belangrik dat jy ’n pad van gesonde keuses bly volg. Oefen gereeld, eet gesonde maaltye, bestuur jou stresvlak (soveel as wat jy kan), moenie jou program oorlaai nie, en doen ’n bewuste poging om gereeld met godvrugtige vriende te ontmoet vir tye van gebed en ondersteuning.
Neem periodiek bestek van hoe dit met jou gaan. As jy sukkel, bepaal wat jy gaan verander om dinge beter te maak.
Depressie is baie algemeen in ons samelewing en in ons kerke. Ons kan dit alleen oorwin, maar met God se hulp en met die ondersteuning van Christelike broers en susters kan ons vorentoe beweeg.
Jy is dalk nie heeltyd oorstelpend gelukkig nie, maar deur God se genade sal jy die blydskap van die Here in jou hart hê, selfs op die mees stresvolle dae.
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0165032717308819?via%3Dihub
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5430071/
https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0265928
