Hoe ongelooflik is dit dat God ’n ellendige sondaar, sonder enige vrees vir die Here, kan neem en hom in ’n bloedgewaste heilige en verkondiger van die evangelie kan verander! In hierdie verhaal sien ons God se lewensveranderende krag aan die werk in die lewe van ons gesangeskrywer.
In die klein begraafplaas op ’n kerkterrein in Olney, Engeland, staan ’n granietgrafsteen met hierdie inskripsie, wat Newton self voor sy dood geskryf het:
John Newton, eens ’n ongelowige en losbandige man, ’n dienaar van slawe in Afrika, is deur die ryke barmhartigheid van ons Here en Verlosser Jesus Christus bewaar, herstel, vergewe en aangestel om die geloof te verkondig wat hy lank probeer vernietig het!
Hierdie grafskrif beskryf op gepaste wyse die ongewone en kleurryke lewe van hierdie man, een van die groot evangeliese predikers van die agtiende eeu. Sy getuienis was: “Deur die genade van God is ek wat ek is!”
“Wonderbare genade” is ’n gesang wat in 1779 gepubliseer is, met woorde wat in 1772 deur die Engelse digter en Anglikaanse geestelike John Newton (1725–1807) geskryf is. “Wonderbare genade” is waarskynlik die mees geliefde gesang van die afgelope twee eeue. Daar word geraam dat hierdie gesang jaarliks 10 miljoen keer uitgevoer word. Dit het op meer as 11 000 albums verskyn en is in ongeveer 60 tale vertaal. Daar is daarna verwys in Harriet Beecher Stowe se roman teen slawerny, Uncle Tom’s Cabin. Dit het gedurende twee van Amerika se grootste krisisse baie gewild geword: die Burgeroorlog en die Viëtnamoorlog.
Ironies genoeg is hierdie aangrypende lied, wat nou met die Afro-Amerikaanse gemeenskap verbind word, deur ’n voormalige slawehandelaar, John Newton, geskryf.
John is op 24 Julie 1725 in Wapping, Engeland, gebore as die seun van ’n seevarende vader, John Newton, Sr., en ’n toegewyde Christenmoeder, Elizabeth Newton. Sy vader het hom liefgehad, maar was die meeste van die tyd op see. Sy moeder daarenteen was teer en versorgend en het hom die Woord van God geleer. Sy het hom geleer om die Bybel hele hoofstukke op ’n slag te memoriseer en hom kerk toe geneem. Ongelukkig is sy moeder aan tuberkulose oorlede toe hy byna sewe was. Sy vader het kort daarna weer getrou en hom na ’n kosskool gestuur. Gedurende sy tyd op kosskool het hy slegte vriende gemaak. Sy karakter het so agteruitgegaan dat hy uit een skool ontslaan en na ’n ander verskuif is. Teen die tyd dat hy 11 jaar oud was, wou die kosskole hom nie meer hê nie, en sy vader het hom dus saam see toe geneem. Hy het die volgende ses jaar saam met sy vader op die Atlantiese Oseaan deurgebring.
Toe John 17 was, het sy vader gereël om hom na Jamaika te stuur vir ’n goed betaalde werk as opsigter op ’n plantasie. Op pad daarheen, terwyl hy gewag het dat die skip vertrek, het John ’n uitnodiging ontvang om die huis van ou vriende, die Catletts, te besoek. Dit was in hierdie huis dat John se moeder tien jaar tevore gesterf het. Terwyl hy weer met hulle kennis gemaak het, het hy hul dogter, Mary, leer ken. John en Mary se moeders was die beste vriende. John is genooi om vier dae te bly, maar hy het twee weke gebly en die skip na Jamaika gemis.
Op 18-jarige ouderdom is John vir diens in die Koninklike Vloot opgeroep, en sy lewe het van kwaad na erger gegaan. Hy wou terugkeer om Mary te sien, en het dus van die skip gedros, maar is gevang, in die openbaar gegesel en in boeie geslaan. Sy lewe op die skip was so goddeloos dat selfs die ander goddelose matrose teruggedeins het vir sy gevloek en laster. Hy het die bynaam “Die Groot Godslasteraar” gekry en was so onwelkom op die skip dat hy gestuur is om op ’n slaweskip te werk.
Een van die eienaars van die slaweskip waarop hy nou gewerk het, het John ’n werk aangebied sodra hulle die kus van Afrika bereik het. Toe hy egter aan wal was, is hy vasgebind en gedwing om te werk met min kos, klere of skuiling. Hy het gedurende hierdie tyd verskeie briewe aan sy vader gestuur waarin hy om hulp gesmeek het.
’n Skip genaamd The Greyhound het naby die kus gevaar wat John nou sy tuiste genoem het. John se vader het die kaptein opdrag gegee om na sy seun te soek. Hoewel die skip byna te ver van die kus af was om handel te dryf, het hulle besluit om dit te probeer. ’n Vriend van John het van die kus af na die skip geroei om handel te dryf. Toe hy omdraai om te vertrek, het die kaptein hom gevra of hy iemand met die naam John Newton ken. Tot die kaptein se verbasing het hy hom wel geken, en John is aan boord gebring om huis toe te gaan.
Aan boord van die skip het Newton ’n eksemplaar van Thomas á Kempis se Christelike klassieke werk, The Imitation of Christ, opgetel. Hy het nog nooit iets soortgelyks teëgekom nie en het begin wonder of die Christelike aansprake dalk waar kon wees. Daardie nag, op 10 Maart 1748, het ’n hewige storm die skip byna laat sink. Mans, diere en voorrade is oorboord gespoel. Die storm het Newton wakker gemaak; die golwe het die skip se verrotte houtwerk gebreek en vloedwater het sy kajuit binnegestroom. John het vir die eerste keer in jare gebid.
The Greyhound is meer as 11 dae lank in die Noord-Atlantiese storm rondgeslinger. Met min hoop op oorlewing het die matrose werktuiglik die pompe bedien in ’n poging om die vaartuig bo water te hou. Op die elfde dag van die storm was John te uitgeput om te pomp, en is hy dus aan die roer vasgebind, waar hy sy bes gedoen het om die skip op koers te hou. Van eenuur tot middernag was hy aan die roer. Hy was bang dat hy sou sterf, en as die Christelike geloof waar was, sou hy sekerlik nie vergewe word nie. Hy het nagedink oor alles wat hy die afgelope paar jaar gedoen het. Sy lewe het net so verwoes en stukkend gelyk soos die gehawende skip wat hy deur die storm probeer stuur het. Gedurende daardie lang en uitputtende ure het Newton tot God uitgeroep soos nog nooit tevore nie, en dit was die keerpunt in sy lewe.
Dit was ’n dag wat John Newton vir altyd onthou het. “Op daardie dag het die Here van omhoog gestuur en my uit diep waters gered.” Meer as 50 jaar later het John op 21 Maart 1805 in sy dagboek geskryf: “Nie goed in staat om te skryf nie; maar ek probeer om die terugkeer van hierdie dag met verootmoediging, gebed en lof te herdenk.”
Slegs God se wonderbare genade kon ’n onbeskofte, goddelose matroos wat slawehandel gedryf het, neem en hom in ’n kind van God verander. John het nooit opgehou om verwonderd te staan oor God se werk in sy lewe nie. Hy het belangstelling begin toon in gebed, die lees en oordenking van die Skrif, en daarin om slegs woorde te spreek wat God behaag.
Toe hy huis toe terugkeer, het Mary en haar ouers die verandering raakgesien wat die Here in John teweeggebring het. Die twee is op 1 Februarie 1750 getroud.
Vir die volgende vier jaar was Newton kaptein van sy eie slaweskip. Hierdie beroep het hom maande op ’n slag van Mary geskei gehou. Terwyl hulle uitmekaar was, het die twee voortdurend gekorrespondeer. In sy briewe het John herhaaldelik geskryf hoe hul liefde en huwelik sy dankbaarheid en erkentlikheid teenoor die Here laat toeneem het. “... Wanneer ek myself toelaat om in besonder aan jou te dink, voer dit my gewoonlik verder en bring dit my op my knieë om die Here te loof omdat Hy my so ’n skat gegee het, en om vir jou vrede en welsyn te bid”
John het probeer om sy slaweskip te “verchristelik” deur Sondagdienste vir sy bemanning van 30 manne wat deur die sonde verhard was, te hou. Hy het nog drie reise onderneem om slawe van Afrika na Noord-Amerika te bring. Terwyl hy sy vierde reis beplan het, het hy malaria opgedoen. God het hierdie siekte gebruik om sy betrokkenheid by die slawehandel te beëindig.
Toe John ’n nuwe hoofstuk in sy lewe begin het, het hy hom geroepe gevoel om ’n predikant te word. Hy het meer as 50 jaar lank die evangelie verkondig en was een van die invloedrykste manne van sy tyd.
John Newton het dikwels ’n gesang geskryf wat by sy Sondagaanddienste gepas het. In 1779 is 280 hiervan versamel en saamgevoeg met 68 gesange deur Newton se vriend en gemeentelid, William Cowper, en as die Olney Hymns gepubliseer. Die bekendste van al die Olney Hymns, “Die geloof se terugblik en verwagting”, het voortgevloei uit Dawid se uitroep in 1 Kronieke 17:16-17. Ons ken dit vandag as “Wonderbare genade”. “Wonderbare genade” het oorspronklik ses strofes gehad, en die laaste strofe is ongeveer ’n eeu later bygevoeg. Die meeste gesangboeke bevat vier of vyf van hierdie strofes.
As predikant in die kerk het John al hoe meer besorgd geraak oor die slawehandel wat steeds voortgeduur het. In 1788, 34 jaar nadat hy die slawehandel verlaat het, het hy ’n boek getiteld Thoughts Upon the African Slave Trade geskryf en dit aan al die parlementslede gestuur. Hierdie boek het die publiek bewus gemaak van die euwels van die slawehandel. Hy haal die volgende aan: “Dit spreek vanself dat die vang, verkoop en vervoer van swart slawe na die plantasies in die Wes-Indiese Eilande en Amerika ’n wrede en bose lewenswyse was.” Met God se hulp en voorsienigheid het John in 1807, etlike maande voor sy dood, die dag beleef toe slawerny amptelik in Engeland verbied is.
Toe John in sy sestigerjare was, is sy geliefde vrou Mary oorlede. Dit was ’n groot beproewing vir John, en hy het die oorblywende 17 jaar van sy lewe sonder haar deurgebring.
Nadat John ’n beroerte gehad het en kort voor sy dood, het ’n woordvoerder van die kerk Newton aangemoedig om dit te oorweeg om weens sy verswakkende gesondheid, sig en geheue op te hou preek. John het geantwoord: “Wat, moet die ou godslasteraar uit Afrika ophou terwyl hy nog kan praat? Ek sal aanhou preek. Hoewel my geheue verswak, onthou ek twee dinge baie duidelik: ek is ’n groot sondaar, en Christus is ’n groot Verlosser.”
Die laaste woorde van John Newton terwyl hy op sy sterfbed gelê het, was soos volg: “Ek is nog in die land van die sterwendes; ek sal binnekort in die land van die lewendes wees.”
Die melodie van “Wonderbare genade” is ’n vroeë Amerikaanse volksmelodie. Dit was aanvanklik bekend as ’n plantasiemelodie getiteld “Liefdevolle lammers”. Hierdie melodie is die eerste keer in 1831 in die boek The Virginia Harmony gepubliseer. Die meeste gesangboeke wat ná hierdie tyd gepubliseer is, het hierdie lied ingesluit. In 1910 het Edwin O. Excell die laaste strofe bygevoeg, wat uiteindelik die laaste drie oorspronklike strofes van die lied vervang het. Sy weergawe van die lied kom vandag die algemeenste in ons gesangboeke voor. Verskeie ander Olney-gesange deur Newton word vandag steeds gesing, waaronder “Hoe soet klink die Naam van Jesus” en “Heerlike dinge word van U gesê”.
