Mashujaa

Historia ya dunia yetu imefafanuliwa na migogoro yake. Kuanzia mabishano ya mwanzo kati ya Kaini na Abeli hadi operesheni za kijeshi za karne ya ishirini na moja, binadamu hawajawahi kuacha kushambulana. Wakati wa amani ni kipindi cha kusubiri tu pambano linalofuata; mikataba na makubaliano ya kusitisha mapigano huchelewesha tu vurugu.

Vita vya ulimwengu wa kiroho vimekuwa virefu na vya kikatili kama vile vita vya kimwili. Mapigano haya yametufikia tangu mwanzo kabisa wa wakati, yalipoanzia mioyoni mwa Adamu na Hawa. Mapambano dhidi ya vishawishi na uasi yapo ndani ya kila mmoja wetu, iwe tunakiri hilo au la. Wachache huibuka washindi na kuingia katika amani ya kweli, na hata amani hiyo ni ya kukaa macho, inayoweza kuvunjika katika dakika moja ya kuyumba.

Simulizi lifuatalo ni cheche fupi tu katika moto huu wa majaribu ya migogoro.

Ilikuwa mwaka 1942, na kote duniani vita vilikuwa vikiwaka ambavyo mfano wake haukuwahi kuonekana hapo awali. Uharibifu na mauaji yalikuwa yamekuwa mambo ya kawaida, hasa katika uwanja wa vita wa Pasifiki. Huko, visiwa vya kitropiki vilivyotawanyika katika eneo kubwa la buluu la Bahari ya Pasifiki vilikuwa viwanja vya mapigano yenye ukali na ukatili usio na kifani. Mashambulizi ya kujitoa mhanga, maangamizi kwa mizinga, na mashambulizi ya mabomu kutoka angani yalifanya maisha ya mwanajeshi wa kawaida kuwa jinamizi halisi. Wakati wowote shambulio la banzai (shambulio la nguvu zote la askari wengi wa miguu, kwa kawaida usiku, wakipiga kelele kwa sauti zao zote walipokuwa wakishambulia) lingeweza kupasua utulivu wa usiku kwa kishindo cha maadui waliokuwa wakikimbia kushambulia, wakiwa wamechochewa na hamaki ya kuua. Kombora la mzinga lililopotoka, baadhi yake yakiwa na uzito sawa na gari dogo, lingeweza kuanguka kutoka angani na kuua. Kifo kilikuwepo daima, kikichukua maisha kana kwamba bila mpangilio.

Maili elfu nne kuelekea mashariki, vita vingine vilikuwa vikiwaka. Hivi vilikuwa hatari kwa uhai kama vile vya kwanza, vikihusisha mamia ya vijana katika mapambano ya nguvu zote kwa ajili ya kuendelea kuishi kiroho. Badala ya mapigano ya kimwili kwenye visiwa vya Mashariki ya Mbali, vita hivi vingepiganwa katika mioyo na akili za wale waliohusika katika vita hivi. Badala ya bunduki za rashasha na mabomu ya kurusha kwa mkono, wangekuwa wamejizatiti kwa upanga mkali kuliko yote wenye makali kuwili (Maandiko Matakatifu), wakiongozwa na nguvu (Roho Mtakatifu) kubwa kuliko kikosi chochote cha meli za kivita.

Vijana hawa waliitwa kuhudumu kwa kipindi fulani katika vita vya kimwili vilivyokuwa vikiendelea. Miaka miwili kabla, Sheria ya Mafunzo na Huduma kwa Uteuzi ya 1940 ilikuwa imepitishwa kabla ya Marekani kuingia vitani. Sheria hii iliwataka wanaume wote wenye umri kati ya miaka kumi na nane na arobaini na tano kujiandikisha kwa ajili ya uteuzi wa lazima wa kujiunga na jeshi. Wale walioteuliwa walitarajiwa kuhudumu kwa kipindi cha mwaka mmoja. Mara vita vilipotangazwa, kipindi hicho kingeongezwa hadi mwisho wa mapigano.

Kwa vijana hawa, uandikishaji huu wa lazima na vita vilivyokuwa vikiendelea viliwakumbusha hadithi za vita kama hivyo na uandikishaji kama huo, takriban kizazi kimoja tu kabla, uliokuwa umewaita baba zao kwenda kwenye kambi za mafunzo za jeshi la Marekani. Huko, kizazi kilichotangulia kilikuwa kimetendewa kila aina ya ukatili wenye nia mbaya. Wakati huo, ilitarajiwa kwamba vijana wote wenye uwezo wa kimwili wangekuwa si tu tayari, bali pia wenye hamu ya kuitumikia nchi yao katika vita dhidi ya adui. Mtazamo huu ulioenea ulikuwa umeleta hasira na uhasama wa jumla dhidi ya waliokataa kupigana kwa sababu ya dhamiri katika Vita vya Kwanza vya Dunia. Walishinikizwa kushiriki katika mazoezi na taratibu za nidhamu za majeshi, na adhabu za aina mbalimbali zingeweza kutolewa, na zilitolewa, kwa wale waliokataa. Adhabu zilikuwa kali kiasi kwamba wengi waliteseka kimwili, na kadhaa walikufa kutokana na jinsi walivyotendewa.

Kama baba zao, vijana hawa walikuwa wakiitwa kuitumikia nchi yao ya duniani kwa kubeba silaha. Walioitwa kujiunga na jeshi walipaswa kuripoti katika ofisi ya uandikishaji ya eneo lao, ambapo wangepangwa na kusafirishwa kwenda mojawapo ya kambi kadhaa za mafunzo nchini. Huko wangefundishwa na kufinyangwa kuwa wanajeshi, wakitayarishwa kuwaua binadamu wenzao, kisha kutumwa ng'ambo kwa madhumuni hayo. Hata hivyo, imani yao iliamuru vinginevyo.

Kwa bahati nzuri, hawakuwa pekee waliokumbuka Vita vya Kwanza vya Dunia. Katika miongo miwili na nusu tangu vita hivyo, Wamennonite na watu mbalimbali waliojali jambo hilo walikuwa wakifanya kazi kuhakikisha kwamba, iwapo hitaji lingetokea, kungekuwa na chaguo ambalo lingetimiza matakwa ya serikali ya huduma bila kwenda kinyume na kanuni na misimamo ya waliokataa kupigana kwa sababu ya dhamiri. Hivyo ndivyo yalivyozaliwa mashirika na programu mbalimbali zilizotoa msamaha wa wajibu wa kijeshi. Waliokataa kupigana kwa sababu ya dhamiri walipewa majukumu mbalimbali ya huduma kupitia programu hizi. Walihudumu hospitalini, walijenga barabara na mifereji ya umwagiliaji, na walitoa nguvu kazi kwa juhudi za uhifadhi. Kwa njia hii wangeweza kutimiza sheria bila kuvunja Sheria (tazama Marko 12:17).

Licha ya mamlaka kukubali misimamo ya waliokataa kupigana kwa sababu ya dhamiri (COs), na huduma yao mbadala iliyofuata, mara nyingi hisia kali za umma bado zilielekezwa si dhidi ya Wamennonite na Waamishi wasiotumia nguvu tu, bali dhidi ya wote waliokataa kupigana kwa sababu ya dhamiri. Watu waliokataa kupigana wangeweza kutarajia kwamba si wao binafsi tu ambao wangeshinikizwa, bali familia na marafiki zao pia wangechunguzwa kwa makini. Baadhi ya familia zao zilitengwa au kudharauliwa, huku jamii ya eneo hilo ikisusia biashara zao. Katika baadhi ya matukio, vyombo vya utekelezaji wa sheria vya eneo hilo vilifumbia macho ukatili dhidi ya watu wasiotumia nguvu ndani ya mamlaka yao. Katika hali zilizokithiri, hamasa ya uzalendo ilifurika na kusababisha vurugu za umati, uharibifu wa mali, na katika matukio machache sana, mashambulizi ya moja kwa moja dhidi ya wale walioonekana kuwa wakwepa wajibu.

Ingawa sehemu kubwa ya Ulaya na washirika wake walikuwa wameingia katika vita hivi tangu uvamizi wa Hitler nchini Poland mwezi Septemba 1939, Marekani haikujiunga katika mzozo huo wa mwanzo. Wakati jeshi la Ujerumani lilipokuwa likivamia sehemu mbalimbali za Ulaya kwa kasi, Japani ilitawala mapigano katika miaka ya mwanzo ya vita vya Pasifiki, ikiwa tayari ilikuwa imeivamia China mapema mwaka 1937. Marekani ilibaki bila kuunga mkono upande wowote wakati huo, ikichochewa na mtazamo ulioenea wa kujitenga na mambo ya mataifa mengine. Hayo yote yangebadilika asubuhi ya Desemba 7, 1941, wakati Jeshi la Majini la Japani lilipofanya shambulizi la kushtukiza dhidi ya Marekani, likishambulia meli zilizokuwa zimetia nanga Pearl Harbor, makao ya kikosi cha meli za Marekani cha Pasifiki. Kulipiza kisasi kulikuwa kwa haraka, na vita vilitangazwa dhidi ya Japani na washirika wake. Japani iliongeza maradufu mashambulizi yake, ikiziteka nchi za visiwa zilizotawanyika katika Pasifiki. Kujitolea kwa Wajapani katika vita kulikuwa kwa binafsi na kwa dhati kubwa. Heshima, hata katika kifo, ilithaminiwa kuliko uhai. Mfalme aliabudiwa kama asiyeweza kukosea, na wanajeshi wa Japani walijitosa vitani kwa jina lake, hata walipokabiliwa na uwezekano mdogo sana wa kushinda. Ikichochewa na ushupavu wake wa kupindukia na kikosi cha kushambulia chenye ufanisi na vifaa vya kutosha, Japani ilielekeza macho yake kwa Ufilipino. Huko jeshi lake lilikabiliwa na kikosi kilichokuwa dhaifu sana kuliko chao.

Wakati huo huo, katika vituo vyao mbalimbali kote nchini, COs walikuwa wakikabili shambulio lao wenyewe. Walikuwa wamepata nafuu ya kutolazimika kupigana vita vya kimwili. Msamaha huu uliambatana na fursa zisizotarajiwa za kuwahudumia watu waliokuwa wakiteseka chini ya uangalizi wao. Katika huduma zao mbalimbali, wangekutana na watu wa kila aina. Kila kukutana kulikuwa fursa nyingine ya kuonyesha amani na upendo wa Mkristo katikati ya vita vilivyokuwa vikiendelea, hasa katika taasisi na hospitali za magonjwa ya akili zilizowaajiri baadhi ya COs. Hali ya hospitali za magonjwa ya akili wakati huo ilikuwa ya kusikitisha sana. Wagonjwa walitendewa kwa ukali, au walipuuzwa tu. Waliokuwa wakileta matatizo wangefungwa kwa majaketi maalumu ya kuwazuia kusogeza mikono kwa majuma kadhaa au kulazimishwa kuishi katika uchafu wao wenyewe. Chakula na usafi havikukaribia hata kidogo kukidhi mahitaji yaliyokuwapo. Vijana kadhaa walivuta fikira za watu kwenye hali ya wenye ulemavu wa akili, kwa kuandikia magazeti au kuwaeleza kwa undani watu waliowasiliana nao nyumbani mambo waliyoyaona kuhusu unyanyasaji huo. Hatua hizi zilileta ongezeko la ufahamu na kujali kwa umma kuhusu jinsi watu wenye ulemavu walivyotendewa, jambo ambalo lingekuwa kichocheo cha mabadiliko katika utunzaji wa wale wasioweza kujitunza wenyewe.

Kwa bahati mbaya, fursa ya kuhudumu ilikuja kwa gharama. COs walikuwa vijana na walikuwa mbali na kanisa na familia zao. Vishawishi visivyo vya kimungu vilikuwa vingi karibu nao. Kwa kuwa walikuwa mbali na makanisa na familia zao, vishawishi hivyo vilikuwa na uzito mkubwa zaidi katika akili za vijana hao kuliko ambavyo vingekuwa nyumbani. Vita vilikuwa bado vikiendelea, na sasa kuliko wakati mwingine wowote walihitaji kumtegemea Mungu kuwa nguvu, msaada, na ulinzi wao.

Katika Pasifiki, Japani ilisonga mbele kufanya shambulio lenye nguvu kubwa dhidi ya Ufilipino. Taifa hilo la visiwa lilikuwa limeandaa ulinzi wake kwa muda mrefu, na sasa ulinzi huo ungejaribiwa na nguvu ya wavamizi wa Japani. Jeshi hili la ulinzi lilikuwa zao la mafunzo na uongozi wa Jenerali George A. MacArthur. MacArthur alikuwa mwenye kipaji cha kipekee katika jeshi la Marekani, akitoka katika huduma yake ya Vita vya Kwanza vya Dunia akiwa kamanda wa divisheni mwenye umri mdogo kuliko wote katika Jeshi. Tangu wakati huo, alikuwa ametumia muda wake kati ya Vita hivyo kwa kiasi kikubwa nchini Ufilipino, ambako sasa alikuwa akilinda fukwe na misitu yake. Katika miezi iliyotangulia uvamizi, aliomba vikosi vya ziada, vifaa vya kisasa, na mahitaji ya kutosha kustahimili shambulio. Kwa kuwa lengo kuu la Marekani wakati huo lilikuwa kushinda vita vya Ulaya kwanza, maombi yake yalikataliwa, na hivyo adui alimzidi kwa idadi ya wanajeshi na silaha. Hata hivyo, MacArthur alichimba ngome na kujiandaa kujilinda dhidi ya kutua kusikozuilika kwa wavamizi na kusonga kwao polepole kuelekea ndani ya nchi. Vikosi vyake vilipata hasara kubwa ya wanajeshi waliokufa na kujeruhiwa vilipokuwa vikirudi nyuma polepole. Ingawa kushindwa kulionekana wazi upesi, Jenerali alikataa kuondoka kisiwani. Ni wakati tu kisiwa kilipokuwa karibu kutekwa chote ndipo hatimaye alishawishiwa kupenya safu za adui kwa siri, akiondoka kwenda Uwanja wa Batchelor, Australia. Hapo ndipo alipotoa ahadi nzito kwa wale aliowaacha: “Nitarudi.”

COs, ambao sasa walikuwa wametawanyika katika miradi na nyanja nyingi za huduma, walikabili changamoto mbalimbali kwa kiwango hicho hicho. Badala ya uongozi thabiti wa makanisa yao ya nyumbani, sasa walikuwa chini ya uongozi wa wakurugenzi walioteuliwa na serikali. Ratiba za kambi zao ziliwafanya wafanye kazi hadi siku sita kwa wiki. Kwa kawaida Jumapili zilitengwa kwa ibada. Ushawishi wa dunia iliyokuwa vitani pande zote zilizowazunguka ulikuwa umeanza kuathiri maisha yao. Harry Litwiller, kijana Mmennonite huko Kanada, alikuwa mmoja wa walioshindwa na vishawishi vya dunia. Aliingizwa jeshini, ambako haraka aliomba kutambuliwa kama CO. Ombi lake lilipokuwa likishughulikiwa, alijifunza kucheza kamari na kunywa pombe kutoka kwa waajiriwa wengine wa jeshi. Habari za tabia zake mpya ziliwafikia wakuu wake wa kijeshi upesi, na ombi lake likakataliwa. Makanisa yaliomba, yakaandika barua, na kufanya jitihada nyingine za kuwasaidia vijana hao katika majaribu yao. Hawakuweza kujua wakati huo, lakini kipindi chao cha kujaribiwa kingekaribia mwisho hivi karibuni.

Hatimaye, mwaka ulikuwa 1945. Katika miezi ya mwisho ya vita, wavulana wadogo na wanaume wazee walikuwa wameandikishwa kwa lazima katika Jeshi la Ujerumani huku Hitler akifanya jaribio la mwisho la kukata tamaa la kupambana, akiwa amebanwa kati ya majeshi ya Washirika katika nyanja za Mashariki na Magharibi. Wakiwa hawawezi kuendelea, Wajerumani waliomba amani. Kwa kuwa sasa vita vilikuwa vimekwisha Ulaya, mwelekeo wa vita ulihamia Pasifiki. Marekani ilijikusanya upya, ikisukumwa na uwezo wake mkubwa zaidi wa viwanda na rasilimali za asili, na kufanya kusonga mbele kwa Japani kukome kabisa—hivyo mashambulizi ya kujibu ya Marekani yakaanza. Polepole, akivuka bahari kutoka kisiwa kimoja hadi kingine, Jenerali MacArthur aliikaribia Japani zaidi na zaidi.

MacArthur hakuwa amesahau ahadi yake kwa watu wa Ufilipino. Katika miaka yake minne ya kutokuwepo, mapigano yalikuwa yamepiganwa kwa ajili ya visiwa vidogo kabisa vya matumbawe—visiwa vilivyokuwa na nafasi ya kutosha tu kwa njia ya ndege kuruka na kutua na kituo cha wanajeshi. Hata Wajapani walipokuwa waking'olewa katika ngome hizi, waliendelea kuwa na udhibiti imara nchini Ufilipino. Taifa hilo la visiwa lilikuwa limeteseka katika miaka ya kukaliwa na adui. Lilikuwa na kambi za wafungwa—zilizowahifadhi wafungwa wa vita na wale waliotuhumiwa kuwasaidia Washirika.

Sasa muda ulikuwa ukiwaishia Wajapani. Wakiwa wametawanyika katika maeneo mengi huku wanajeshi, vifaa, na rasilimali zao zikipungua, walipigana kwa juhudi za kukata tamaa katika kampeni ya kujilinda. Tarehe 24 Oktoba, 1944, kikosi cha Washirika kilitua katika pwani ya mashariki ya kisiwa cha Leyte. Vita vya Ufilipino vingedumu kwa miezi miwili, lakini mwishoni mwake MacArthur aliibuka mshindi. Miezi mingi kabla alikuwa amesimamia kujisalimisha kwa kisiwa hicho, sasa aliongoza kukitwaa tena. Ahadi yake ilitimizwa.

Vita viliendelea kukawia. Ulaya vilikuwa vimekwisha, lakini ushindi katika Pasifiki ulikuwa bado haujapatikana. Rais Franklin D. Roosevelt, aliyekuwa ameliongoza taifa katika vita, aliugua na kufa. Makamu wake wa rais, Harry S. Truman, aliapishwa kushika wadhifa huo. Uamuzi wake wa kwanza ulikuwa tofauti na chochote ambacho angeweza kuwazia. Je, angepoteza maisha ya mamia ya maelfu ya watu ili kuiteka Japani kwa uvamizi wa nchi kavu, au kuifanya mfano wa kutisha kwa kuidondoshea bomu la atomiki lililotengenezwa hivi karibuni kutoka angani, ambako kulikuwa salama zaidi kwa washambuliaji? Truman alitafakari na kufanya uamuzi wake.

Vita vilimalizika kwa kufumba na kufumbua. Uharibifu uliosababishwa na mabomu mawili ya atomiki uliishtua Japani kiasi cha kuifanya ijisalimishe. Waliomba amani, na amani ikatolewa. Isipokuwa taratibu rasmi zilizobaki, vita vilikuwa vimekwisha. Vilikuwa vimekwisha, lakini amani hiyo ya muda ilinunuliwa kwa gharama kubwa kupita kiasi ya maisha ya watu. Mamilioni wasingerudi kamwe kwa familia zao zilizokuwa zikiomboleza.

Kwa COs, ilikuwa kurudi katika hali mpya ya kawaida. Walikuwa wakirudi kwa familia zao, makanisa yao, na nyumbani kwao. Lakini vita vilikuwa vimewabadilisha. Walikuwa wametumia miezi na miaka mbali na uangalizi wa kiroho. Wengi wangetulia katika jamii zao, wakilea familia zao na kuishi kwa imani yao ya Kikristo. Hata hivyo, kulikuwa na waliopotea katika mapambano hayo, wengine, kama Harry Litwiller, wakiwa wameiacha imani yao. Vita vilikuwa vikali, na si wote waliopambana ndani yake waliokuwa wamevaa silaha zote za kibiblia walizokuwa wamepewa.

MacArthur na wale COs waliopata ushindi walivumilia hadi mwisho. Kila mmoja aliamini katika kile alichopigania, MacArthur katika maangamizi na uharibifu wa vita, na COs katika ukombozi na amani ya maisha yaliyojitoa kikamilifu kwa Mungu. Wanalingana hapa katika jambo moja tu, kwamba wote walipigana. Tofauti muhimu iko katika kile walichopigania, na jinsi walivyokipigania.