Sigmund Freud, de “vader van de psychologie” en een tegenstander van het christelijk geloof, besteedde veel tijd aan nadenken over het “probleem” hoe het schuldgevoel te boven te komen, waarvan hij geloofde dat het het negatieve neveneffect van religieuze leer was. Hij merkte op dat “alleen door de solidariteit van alle deelnemers (van een groep) het schuldgevoel verzacht kon worden.”
Lid zijn van een groep met een gemeenschappelijke focus of doel kan niet alleen iemands blik en opvattingen radicaal veranderen, maar ook zijn begrip van goed en kwaad, juist en onjuist, enz. Het kan inderdaad de ziel ontdoen van haar normale Godgegeven gevoel van schuld naarmate de normen van goed en kwaad worden aangepast. Sommige ouders hebben deze ervaring opgedaan toen hun jongeren zich bij een jeugdgroep aansloten. Sommigen die vroeger de autoriteit van hun ouders, de kerk en God respecteerden, hielden diezelfde overtuigingen niet langer vast. Als zij zich aansloten bij een groep die als doel had plezier te maken en men geloofde dat de “vastgestelde” regels, feiten en waarheid hen in de weg stonden om hun vleselijke verlangens te vervullen, dan werden het establishment en hun regels de vijand van de groep. Juist en onjuist worden bepaald door het consensus van de groep ten aanzien van haar doelen. Als het doel plezier is: “Het is niet juist dat (enige autoriteit of regel) zich ermee bemoeit.”
“Het kind neemt het karakteristieke gedrag aan van de groep waarin het geplaatst is … hij weerspiegelt de gedragsvormen die door de … leider van de groep worden vastgesteld” (Kurt Lewin, in A Sociology of Education).
Hoewel het vreemd lijkt, “is het gewoonlijk gemakkelijker om individuen die tot een groep gevormd zijn te veranderen dan om één van hen afzonderlijk te veranderen”, volgens Kurt Lewin. Een individu zal van nature weerstand bieden tegen verandering van zijn of haar persoonlijke overtuigingen. Degene die echter reeds lid is van een groep met een gemeenschappelijk doel (wat alle groepen hebben), zal die weerstand automatisch zien afgebroken, wat de houdingen van de groep betreft. Voorbeeld: ik maak deel uit van deze groep, dus de zienswijze en meningen van de groep zijn mijn zienswijze en meningen. Te vaak zal niet één individu van de groep de overtuigingen van de groep grondig onderzoeken maar deze voor lief nemen omdat ze deel uitmaken van de groep waartoe hij of zij behoort.
“Een van de meest fascinerende aspecten van groeps‑therapie is dat iedereen opnieuw geboren wordt, samen geboren wordt in de groep.” (Irvin D. Yalom). Dit is gemakkelijk te zien bij alle leeftijden die deel uitmaken van een groep vanwege gemeenschappelijke interesses.
Adolf Hitler maakte zeer effectief gebruik van groepsdynamiek met zijn Hitler‑Jugendgroepen. Niet alleen kon hij hen een gevoel van erbij horen en een doel geven om te steunen, maar hij kon ook effectief het morele kompas van de jeugd van zijn tijd veranderen.
De Bijbel beschrijft eveneens zeer effectieve groepsdynamiek en hoe snel die mensen zonder bewijs kan beïnvloeden. In Handelingen 14:1 zien we de menigte gereed om offers aan Paulus te brengen als een god, en in de volgende verzen stenigden zij hem. Handelingen 19 vertelt van een menigte die urenlang riep: “Groot is Artemis van de Efeziërs” (soms vertaald: “Groot is Diana van de Efeziërs”). Vers 32 zegt dat de meesten van de mensen niet eens wisten waar de drukte over ging, maar ze zouden hebben gedood voor wat het ook was. In deze voorbeelden stopte mogelijk niet één individu echt om ernstig te overwegen wat moreel juist of onjuist was. Zij namen de zaak van de groep over. Het gaf een gevoel van “rechtheid” en erbij horen, eenvoudigweg door een bijdragende ondersteuner van de zaak te zijn. Maar stop en denk — de zaak, de handeling en de consequenties moeten altijd zorgvuldig worden overwogen.
Deze mensen namen niet individueel verantwoordelijkheid om te bepalen wat moreel juist en onjuist is. Te vaak doen mensen dat niet; zij functioneren slechts als een groep. Maar de Bijbel vertelt ons dat de tijd zal komen waarop wij allen persoonlijk ter verantwoording worden geroepen voor wat wij in dit leven gedaan hebben. Op dat moment zal het niet uitmaken wat de groep geloofde of deed. Wanneer wij (elk van ons) op een dag (aan het eind der tijden) voor Gods rechterstoel zullen staan, zullen wij geoordeeld worden volgens …het rechtvaardig oordeel van God; Die zal een ieder vergelden naar zijn werken –Romeinen 2:5-6.
Zoals we lezen in de Bijbelse boeken Koningen en Kronieken, functioneerde Israël als natie met sterke groepsdynamiek. Wanneer een goede koning aan de macht kwam, keerde de natie in het algemeen zich tot de Here. Wanneer een slechte koning aan de macht kwam, keerde de natie in het algemeen zich tot afgoderij. Er waren een paar uitzonderingen — een paar mensen die voor zichzelf dachten — wier trouw aan God groter was dan hun trouw aan de koning of natie.
De christelijke kerk zelf is een groep die de perspectieven en moraliteit van individuen beïnvloedt en verandert, ten goede of ten kwade. Afhankelijk van de overtuigingen van de groep en haar leiders kan de kerk een invloed van goddelijke moraliteit zijn, of zij kan de Bijbelse opvattingen van goed en kwaad vergoelijken.
Er zou een groot verschil moeten zijn tussen de christelijke kerk en alle andere groepen met betrekking tot hoe hun groepsdynamiek werkt. De christelijke kerk is een groep met het uitdrukkelijke doel om de trouw en het geloof van mensen te richten op Jezus Christus zoals Hij geopenbaard is in Zijn Woord, in plaats van op de groep zelf. Een kerk die als doel heeft om bekeerlingen voor zichzelf te winnen, heeft gefaald in haar opdracht zoals die in Gods Woord beschreven staat. Een kerk die succesvol is in het afwenden van mensen van alle andere trouwsbanden naar Jezus Christus is een succesvolle kerk. Trouw aan Jezus omvat gehoorzaamheid aan Zijn Woord, wat gehoorzaamheid vereist aan alle autoriteiten, inclusief de kerk. Maar de christen’s gehoorzaamheid aan de kerk is secundair en een gevolg van zijn gehoorzaamheid aan Jezus, niet andersom. Als een kerk erin slaagt het geloof en de focus van haar leden op Jezus te richten zoals Hij geopenbaard is in Zijn Woord, zullen deze leden dan niet bereid zijn de kerk onschriftuurlijke moderne doctrines te laten accepteren, en zal de kerk gezond blijven in …de geloofsleer die eenmaal aan de heiligen is overgeleverd –Judas 1:3.
Moge ieder van ons, zowel gezamenlijk als individueel, ons geloof richten op Jezus Christus.
