Eendag stap jy dalk langs die see. Jy kyk om en sien hoe jou voetspore met die volgende skuimende golf verdwyn. Jy hou daarvan om die strelende geruis van die branders te hoor. Jy kyk na die sierlike boog van die kuslyn en die glinsterende oseaan tot ver aan die horison. Die lewe is goed.
Skielik spoel ’n reusagtige golf in en lig jou van jou voete af. Jy spartel en slaan met jou arms en bene om weer vastrapplek te kry. Of die golf kan jou selfs verder saamdra en jou teen ’n rotswand slinger, sodat jy verslae en snakkend van die pyn agterbly.
Hierdie golf kan droefheid genoem word, soos verwoord in die volgende strofe uit die lied van Mary A. Baker.
Meester, met ’n benoude gees
buig ek vandag in my droefheid;
Die dieptes van my bedroefde hart is onstuimig;
O, word wakker en red my, bid ek!
Stortvloede van sonde en angs
spoel oor my sinkende siel!
En ek vergaan! Ek vergaan, liewe Meester;
O, haas U en neem beheer.
Die afgelope jaar het baie van ons geliefdes verloor. Miskien was dit ’n jeugvriend, iemand uit ons kerkgemeenskap, of selfs iemand uit ons onmiddellike familie. Na gelang van hoe na ons aan hulle was, het ons druppels, spatwater of selfs getygolwe van droefheid ervaar.
Ons droefheid spruit uit die verhouding wat ons gedeel het. Ons het tot ’n mate in mekaar se lewens belê. Ons het liefgehad, maar nou het daardie liefde nêrens om heen te gaan nie. Ons kan sê dat droefheid die prys van liefde is.
Hier is hoe een weduwee droefheid beskryf het: “Toe my man skielik en voortydig oorlede is, was my gevoel een van oorweldigende skok, ongeloof en selfs paniek, toe ek op die ouderdom van 51 ’n onsekere toekoms sonder hom in die gesig gestaar het. As ek terugkyk, besef ek hoe barmhartig God is deur toe te laat dat ons in so ’n tyd in ’n sekere toestand van gevoelloosheid en skok verkeer, sodat die werklikheid stadiger kan insink.”
Hoe het sy dit hanteer? Sy sê: “Ek staan ook verstom oor hoe Hy die genade en krag voorsien om deur moeilike dinge in die lewe te kom wat ons nooit gedink het ons sou moes trotseer nie. Hy stap saam met ons terwyl ons deur die dal van droefheid gaan, sodat ons nooit alleen stap nie. Die pad deur droefheid is nie vir almal dieselfde nie. Dit is nie binne ’n paar maande verby nie. Ek het byvoorbeeld ’n jaar later nog gehuil. Dit het lank geduur voordat die pyn versag het en die lewe weer betekenisvol geword het. Maar loof God, daardie tyd breek wel aan! Dit is beter om nie te ver in die toekoms in te kyk nie. Ons stap dag vir dag saam met Jesus, met die wete dat die beste nog voorlê.”
Hier is nog ervarings van mense wat dit self deurgemaak het:
- “Ek leer steeds dat wanneer ons sê: ‘Dit is reg so, Here,’ ons dit daar moet laat, aan Jesus se voete.”
- “Mense wat treur, is baie eensaam, maar daar is ook ’n eensaamheid wat ontstaan wanneer jy nie ’n plek het waar jy tuis hoort nie. Jy kan in ’n vertrek vol mense wees en steeds heeltemal alleen voel, omdat jy jou gevoel van tuishoort verloor het, of omdat die groep waaraan jy behoort verander het.”
- “Die teenwoordigheid van iemand wat treur, kan vir ander pynlik wees. Dit herinner hulle daaraan dat ‘slegte’ dinge kan gebeur. Daarom word hulle soms nie genooi nie, en dit is pynlik. Iemand wat treur, wil graag genooi word, maar wanneer hulle ingesluit word, voel hulle soms opnuut dat hulle nie tuishoort nie en dink hulle hulle moes eerder tuis gebly het. Toevallige geselsies kan vir hulle dikwels moeilik wees wanneer hulle wêreld heftig geskud is. Hulle harte is swaar terwyl ander se gemoed lig is, en dit maak hulle nog mismoediger. Dit is verstaanbaar dat baie mense nie weet wat om te doen wanneer hulle ander sien treur nie; daarom doen hulle uiteindelik niks en loop weg. Ná ’n verlies gaan baie vriendskappe verlore, en dit is nog pynliker.”
- “God was so naby. Hy was altyd daar. ‘Onder ons is die ewige arms’, en ek het hulle gevoel.”
God kan droefheid en smart gebruik om ons dinge te leer wat ons dalk nie in gelukkiger tye sou leer nie. Ons leer om op Hom staat te maak. Ons dink na oor die erns van die lewe. Ons leer om ewige waardes te omhels en na die hemel uit te sien. Dit motiveer ons om die geliefdes wat ons nog het, te koester wanneer ons sulke opmerkings hoor: “As ek terugkyk, wens ek ons het nie die tyd wat ons saam gehad het as vanselfsprekend aanvaar nie. Ek wens ek het sy persoonlikheidseienskappe as sterk punte erken eerder as dinge wat my geïrriteer het.”
Diegene wat geliefdes verloor, bevind hulle dikwels vir ’n tyd in die kollig. Baie mense wil weet hoe hulle reageer, veral wanneer die dood onder buitengewone omstandighede plaasgevind het. Dink aan Elizabeth Elliot en die vier ander vroue wat in 1956 weduwees geword het toe mans in die oerwoud hulle mans in Ecuador vermoor het. Of dink aan Marie Troyer, wie se man John in 1981 deur guerrillas in Guatemala vermoor is, of aan die moeders van die meisies wat in 2006 in Nickel Mines, Pennsilvanië, doodgeskiet is.
Hierdie vroue het hulle in die skerp lig van ’n byna wêreldwye kollig bevind. Hulle grootste geleentheid om God se instaatstellende genade te toon, het waarskynlik gekom toe hulle dit die minste wou hê. Maar hulle reaksies van vergifnis, onselfsugtigheid en vertroue op God het die wêreld verstom, ten minste in die lig van die omvang van die media-aandag. Voorwaar, ’n Stad wat op ’n berg lê, kan nie weggesteek word nie –Matteus 5:14.
Hoewel ons en die mense wat ons ken waarskynlik nie aan so ’n vlak van blootstelling te staan sal kom nie, het ons ook ’n unieke platform om God se genade te toon. Ons kry dalk nooit ’n beter geleentheid om verharde of soekende harte aan te raak as in ons eie uur van droefheid nie.
Wanneer ons hoor dat mense inderdaad deur die dood van ons geliefde na God toe getrek is, kan dit ’n bron van vertroosting en betekenis wees. Hierdie dood was nie ’n sinlose tragedie nie; dit was bedoel om God te verheerlik. Met ander woorde, God mors nie ons smarte nie.
Dit herinner ons aan Jesus se woorde oor Lasarus toe Hy gesê het: …Hierdie siekte is nie tot die dood nie, maar tot die heerlikheid van God, sodat die Seun van God daardeur verheerlik kan word –Johannes 11:4. Jesus is ons volmaakte voorbeeld van hoe ons met bedroefdes omgaan. Hy het na Maria en Marta gekom en geluister. Hy het saam met hulle gehuil, al het Hy geweet dat Hy die hele situasie kon verander en dit toe ook gedoen het deur Lasarus uit die dood op te wek.
Hoe help ons?
Wat is ons aandeel om ’n bedroefde suster te help om God te verheerlik te midde van haar omstandighede? Dink na oor die gedagtes wat die volgende weduwees gedeel het:
- “Wat gehelp het, was dat ’n dierbare suster by my kom sit en vir my gesê het dat sy omgee. En in haar stilte kon ek voel dat haar liefde eg was.”
- “Droefheid is verrassend en onverwags. Iemand kan ’n goeie dag hê wanneer hulle ’n lied hoor, ’n sekere geur ruik of ’n bekende kledingstuk sien wat ’n herinnering oproep, waarna ’n stortvloed trane volg. As dit gebeur wanneer jy by hulle is, is dit reg. Trane is reg. Trane bring genesing. Bly by hulle en help hulle daardeur. Wees daar; treur saam met hulle. Dit is beter om te veel te doen as om niks te doen nie. Jy verstaan dit dalk nie. Dit is reg. Jy hoef nie self verlies te ervaar het om te wys dat jy omgee nie.”
- “Droefheid is uitputtend en maak ’n mens geestelik lam. Moet dus nie net vra wat jy kan doen nie; kyk of daar ’n behoefte is en probeer daarin voorsien. Jy kan byvoorbeeld sê: ‘Ek wil graag Dinsdagaand kom om jou kraan reg te maak,’ of: ‘Ons wil graag kom kos bring, as jy daarvoor kans sien.’”
- “Een ding wat baie vir my beteken het, was wanneer mense aangename herinneringe aan ons geliefde gedeel het, of vertel het wat hulle van hom waardeer het. Selfs vandag, byna negentien jaar later, verwarm dit steeds my hart wanneer mense dit doen.”
- “Dit was al die kaartjies wat elke dag gekom het gedurende die eerste twee maande ná my man se dood. Ek het elke dag daarna uitgesien, en die eerste dag sonder ’n kaartjie was moeilik.”
- “Wat my werklik gehelp het, was toe iemand vir my gesê het om op my seëninge te fokus; hulle bid vir my en gee om. Of hulle het my genooi om saam te gaan, selfs al was die getalle toe nie gelyk nie. Nog iets was wanneer hulle vir ’n koffiepouse kom inloer het of vir my ’n boodskap gestuur het.”
- “Weduwees het bemoediging nodig op hulle herdenkingsdatum en op die datum waarop hulle man oorlede is. Dit beteken baie as iemand dit ‘werklik’ onthou! ’n Aandete vir weduwees is lekker. So ook ’n geheime suster. Dit het gehelp wanneer iemand ’n luisterende oor gebied het en daar was om met die werk en die jong kinders te help. Bowenal het ek geweet dat mense vir ons bid.”
Wat sê ons?
Ons sukkel dalk om te weet wat om vir ’n bedroefde vriendin te sê. Ons wil immers nie soos Job se vrou of sy vriende wees, wie se woorde Job se lyding net vererger het nie. Hier is ’n paar perspektiewe:
- “Hulle hoef nie vir ons te sê dat ons nou alleen is nie. Ons weet dit reeds.”
- “Droefheid kan iemand se geloof in God werklik skud en hulle tydelik verlam, veral as hulle nog nie veel trauma ervaar het nie. Hoe graag hulle ook al op God wil vertrou en hierdie nuwe werklikheid in hulle lewe wil aanvaar, neem dit soms tyd om bloot deur die skok te kom en weer met God te kan praat. Dit is reg. Hulle sal heel waarskynlik genesing vind en in hulle geloof verdiep, maar gee hulle ruimte om te worstel, te stry en diep te treur. Luister en probeer om nie hulle geloof met woorde soos ‘Alles werk ten goede mee…’ of ‘Ten minste het jy…’ te probeer ‘regmaak’ nie.”
- “As jy iemand wat treur vra hoe dit gaan, kan jy hulle in ’n moeilike posisie plaas. Dit is dalk nie die beste tyd om dit in ’n groep mense te vra nie. Dit is dalk beter om nie te vra nie, tensy jy regtig wil weet en bereid is om tyd te maak om te luister.”
- “Dit is moeilik om in daardie eerste moeilike maande helder te dink. Ek het dit nie waardeer dat mense my in daardie eerste maande gevra het wat ek vir ’n bestaan sou doen nie. Ek moes eers my droefheid verwerk. Ek het ook probeer om my jong dogters te help, wat verpletter was deur die verlies van hulle geliefde pappa. Daardie besluit kon wag.”
Die volgende uittreksels onthul ander worstelinge met droefheid:
- “Almal treur op verskillende maniere; daar is nie ’n regte of verkeerde manier nie. En dit gaan nooit weg nie, al gaan al my vriende se lewens voort soos normaal, en dit is baie pynlik om te sien. Vakansiedae is baie moeilik. Dit voel amper onmoontlik om troues by te woon. Dit is ’n wêreld vir paartjies, en slegs deur God se genade is dit moontlik. Eintlik is die weke voor die jaarlikse herdenkingsdatums moeiliker as die dae self.”
- “Een ding wat ek baie gou besef het, was dat ons in ’n wêreld leef wat baie op paartjies gerig is. Wanneer ’n mens jou eggenoot verloor, moet jy probeer uitvind waar jy inpas. Ek waardeer dit baie wanneer ek in ’n groep is waar daar weduwees en ongetroudes is, en mense moeite doen om my ingesluit te laat voel en nie soos die een wat nie inpas nie.”
- “Jy kan nie ’n tydsbeperking op droefheid plaas nie. Dit verskil vir almal. Jy ‘kom nie daaroor nie’ sodat dit nie meer seermaak nie. As jy behoorlik getreur het, is die wond nie meer so rou nie en word dit ’n litteken. Dit is soos om gewoond te raak daaraan om sonder ’n arm of ’n been te leef. Jy pas aan by die afwesigheid daarvan, maar jy hou nooit op om dit te mis nie.”
- “Die dood in die familie of die verlies van ’n eggenoot is moeiliker as wat ’n mens jou kan voorstel totdat jy self daardeur gaan. Ek wens ons het meer ondersteuning van die kerk gehad. Ons seuns het ’n vaderfiguur nodig om na te volg, iemand wat hulle kan leer wat ’n pa sou doen.”
- “Ons kinders maak foute soos ander kinders; hulle het bemoediging nodig, nie kritiek nie. Hulle kan ook ’n helpende hand met hulle werk gebruik. Ek wens ek was nie so dikwels gedwing om my jongste kind alleen te laat wanneer ek gaan werk het nie. Meer as een keer het ek in sweet uitgebars terwyl ek gewonder het waar die geld vandaan sou kom om die rekeninge te betaal, maar ek dank die Here dat dit altyd daar was.”
Hoe kan ons onthou om die bedroefdes te ondersteun nadat daardie eerste dae en weke verby is? Ons kan hulle verjaarsdae, herdenkingsdatums en die sterfdatum van hulle geliefde op ons kalenders aanteken. Dan kan ons ’n spesifieke dag van die week kies om iets vir hulle te doen. As ons ’n plan maak, is dit waarskynliker dat ons ons goeie voornemens sal uitvoer.
Laastens moet ons ook die “weduwees wat nie weduwees is nie” onthou. Soms is daar mense onder ons wie se lewe deur ’n droefheid geteister word wat erger is as dié van ’n werklike sterfte. Miskien was daar verraad, verlating, gevangenisstraf of selfmoord in hulle lewensverhaal. Hulle beny dalk byna die skoon wond van die “gewone” weduwee. Of hulle worstel dalk boonop met skuldgevoelens.
Hierdie situasies lê dikwels ver buite ons gemaksone. Daar is geen maklike antwoorde oor hoe om dit te hanteer nie. Maar laat ons nie afsydig teenoor so ’n suster bly as ons die geleentheid het nie. God sal ons help om ’n manier te vind om te wys dat ons omgee as ons Hom vra.
Terwyl ons en diegene vir wie ons lief is, aanhou om saam met God te stap, mag ons die toneel in die laaste vers van die lied wat vroeër genoem is, uitbeeld:
“Meester, die verskrikking is verby, die elemente rus sag;
Die son van die aarde weerkaats in die kalm meer,
En die hemel is in my bors.
Bly hier, o geseënde Verlosser,
Laat my nie langer alleen nie;
En met blydskap sal ek die geseënde hawe bereik,
En rus op die salige strand.”
Kom ons sluit af met ’n aanhaling van ’n weduwee:
“Stap saam met hulle totdat hulle uit die grot kan kom en weer die sonskyn kan voel. Dit kan harde werk verg en soms morsig raak, maar vir hulle sal jy Jesus ‘met vel aan’ wees. Jy is nie verantwoordelik vir hulle genesing nie; net Jesus kan dit doen. Maar jy kan hulle na Hom toe bring.
Dink aan die vriende wat die verlamde man na Jesus gebring en hom deur die dak laat sak het. En kyk, hulle het ’n verlamde man wat op ’n bed gelê het, na Hom gebring; en toe Jesus hulle geloof sien, sê Hy vir die verlamde: Seun, hou goeie moed; jou sondes is vergewe … En Jesus het hulle gedagtes geken en gesê: Waarom dink julle sleg in julle harte? Want wat is makliker, om te sê: Jou sondes is vergewe, of om te sê: Staan op en loop? Maar sodat julle kan weet dat die Seun van die mens mag het op aarde om sondes te vergewe, (toe sê Hy vir die verlamde:) Staan op, tel jou bed op en gaan na jou huis. En hy het opgestaan en na sy huis gegaan. Toe die skare dit sien, was hulle verwonderd en het hulle God verheerlik, wat sulke mag aan mense gegee het –Matteus 9:2-8.
Wat ’n pragtige beeld! Net so kan jy jou vriend wat deur droefheid ‘verlam’ is, na Jesus toe dra. Kyk hoe hulle genees word, hulle las van droefheid op hulle skouers neem en dan verder stap op pad na hulle hemelse tuiste. Wanneer ons sien hoe God in hulle hart werk, kan ons almal God saam loof!”
~In hierdie artikel is die gedeeltes tussen aanhalingstekens deur ’n aantal anonieme weduwees met die skrywer gedeel.
