Kanker

Zoals we in het eerste deel van deze tweedelige serie bespraken, is kanker geen eenduidige entiteit. Verschillende vormen van kanker hebben algemene overeenkomsten doordat ze ontstaan uit normale cellen die muteren waardoor ze ongecontroleerd en onnatuurlijk gaan groeien, maar elk type kanker gedraagt zich op zijn eigen, specifieke manier.

Sommige kankers zijn agressief, en sommige groeien veel langzamer. Sommige blijven vaak gelokaliseerd en verspreiden zich traag naar andere delen van het lichaam, terwijl andere de neiging hebben op locaties ver van hun oorsprong op te duiken.

Het is niet mogelijk om algemene uitspraken over kankers te doen, maar in dit deel zal ik enkele algemene zaken over preventie en behandeling bespreken, en ik sluit af met enkele gedachten over hoe wij als christenen om moeten gaan met iemand die met kanker te maken heeft.

Levensstijlveranderingen om kanker te voorkomen

Veel van de dingen die het risico op kanker verhogen, zijn zaken die wij hopelijk als christelijke mensen al vermijden.

Tabak is zo’n ding. Tabak, wanneer gerookt, verhoogt het risico op longkanker. Het verhoogt ook het risico op hoofd‑ en nek‑kankers, slokdarmkanker, maagkanker en kankers van de lever en blaas.

Alcohol is een andere substantie die het risico op kanker verhoogt. Leverkanker, stembandkanker en slokdarmkanker houden allemaal verband met alcoholgebruik. Sommigen beweren alcohol te drinken vanwege “gezondheidsvoordelen”, maar er is geen veilige hoeveelheid alcoholconsumptie. Zelfs mensen die matig drinken hebben een verhoogd risico op sterfte gerelateerd aan hun alcoholgebruik.ⁱ

Een andere zaak die beperkt moet worden, is blootstelling aan ultraviolette straling. We weten dat UV‑straling het risico op huidkankers verhoogt, dus het dragen van beschermende kleding zoals hoeden en kleding met lange mouwen, en het gebruik van zonnebrandcrème kan dit risico verminderen.

Aan de positieve kant verminderen gezonde eetgewoonten, zoals het eten van veel fruit en groenten en het vermijden van sterk bewerkte voedingsmiddelen, het risico op dikkedarmkanker.ⁱⁱ Vezels lijken hierbij een sleutelrol te spelen en hogere niveaus van voedingsvezel zijn nuttig. Daarnaast zijn fruit en groenten rijk aan antioxidanten, vitaminen en mineralen en ondersteunen zij een gezond immuunsysteem. Het wordt aanbevolen om minstens twee porties fruit en vijf porties groenten per dag te eten.

Het is interessant dat terwijl mensen met gezonde diëten een verminderd risico op kanker hebben, er weinig bewijs is dat specifieke vitaminen kanker voorkomen. Met andere woorden: het heeft weinig zin als je een zeer ongezond dieet hebt en vervolgens vitaminen slikt om je onverstandige keuzes te compenseren.

Voorafgaand aan een gecontroleerde test is het altijd moeilijk te weten of een bepaald supplement zal helpen. Vitamine E is een antioxidant en men dacht daarom dat het nuttig zou zijn bij de preventie van kanker. Uit studies blijkt echter dat dit niet waar is. Sterker nog, in hoge doses lijkt het het risico op bepaalde kankers en hartziekten te vergroten.ⁱⁱⁱ

In plaats van te proberen de juiste supplementen te vinden, is het belangrijker ervoor te zorgen dat we gezonde diëten eten.

Chemotherapie

Laten we nu kort verschillende soorten kankerbehandelingen bespreken. Chemotherapie is waarschijnlijk waar de meeste mensen het eerst aan denken. Het werd voor het eerst gebruikt in de jaren veertig, toen artsen een afgeleide van stikstofmosterd gebruikten om lymfoom te behandelen.

Sindsdien zijn honderden verschillende medicijnen ontwikkeld als chemotherapie, ontworpen om kankercellen aan te vallen. Het is moeilijk algemeenheden over chemotherapie te maken omdat er zoveel verschillende middelen zijn ontwikkeld voor verschillende kankers en omdat ze verschillende bijwerkingen hebben.

Omdat ze cellen aanvallen die snel delen, doen veel van deze middelen het haar van een persoon uitvallen, aangezien haarcellen tot de snel delende typen behoren. Misselijkheid, braken en veranderingen in bloedwaarden (lage wittecellen) zijn andere veelvoorkomende bijwerkingen.

Als een kanker zich vanuit zijn oorspronkelijke locatie heeft verspreid, is de kans groot dat er meer dan één soort medicatie nodig is om remissie te bereiken.

Zelfs als een kanker zich niet heeft verspreid, zullen chirurgen vaak aanraden om voorafgaand aan de operatie chemotherapie te geven om de tumor te verkleinen en de chirurgische verwijdering te vergemakkelijken.

Hoewel chemotherapie beangstigend klinkt, werkt het in feite vrij goed voor bepaalde soorten kanker, zoals bloedkankers (zoals leukemieën), lymfoom en borstkanker.

Tegenwoordig testen kankerartsen de gebiopteerde kankercellen op genetische markers. Als huisarts zie ik deze rapporten, maar omdat ik geen specialist op dit gebied ben, vind ik ze soms wat verwarrend. Het belangrijke om te onthouden is dat deze markers helpen voorspellen welke medicijnen het beste werken bij een specifiek type kanker.

Chirurgie

Jarenlang was chirurgie de hoeksteen van kankerbehandeling. Kankers die zich niet hebben verspreid kunnen volledig worden verwijderd, waardoor een persoon zonder verdere behandeling verder kan gaan.

Vaak is het bij het ontdekken van iemands kanker te laat om deze volledig te verwijderen. Chirurgie kan nog steeds nuttig zijn. Ten eerste geeft het een monster van de tumor voor onderzoek om de beste behandeling te helpen bepalen. Bovendien zijn er, zelfs als een kanker zich heeft verspreid, momenten waarop een tumor verwijderd moet worden, simpelweg vanwege de organen waarop hij druk uitoefent.

Ik heb mensen horen beweren dat het gevaarlijk is dat een kanker aan zuurstof wordt blootgesteld. Men gelooft dat kankercellen zich sneller verspreiden nadat de weefsels tijdens een operatie worden geopend en aan de lucht blootgesteld. Er is geen gedocumenteerd bewijs dat dit idee ondersteunt. Veel mensen lijken inderdaad zieker te worden na een exploratieve operatie waarbij hun kanker wordt vastgesteld. Maar het probleem is niet echt dat de lucht in de kankercellen komt; eerder stond de kanker zeer waarschijnlijk op het punt ernstige symptomen te gaan vertonen, en de operatie bracht de zaak gewoon tot een hoogtepunt. Ook is elke operatie stressvol voor het lichaam van een persoon, wat alleen maar het wegvagen van iemands reeds aangetaste kracht en vitaliteit vergroot—hun vermogen om boven een slopende ziekte te blijven.

Typisch wordt bij het wegnemen van een tumor ook nabijgelegen lymfeklieren bemonsterd om te zien of ze kankercellen bevatten. De aanwezigheid, of afwezigheid, van cellen helpt bij het “stadium” van de kanker (zoals “stadium 3” of “stadium 4”) en geeft inzicht voor verdere behandeling om het risico op terugkeer te verminderen.

Immunotherapie

Een van de nieuwere behandelingen van kanker wordt immunotherapie genoemd. Dit zijn medicijnen die het immuunsysteem van een patiënt oppeppen om hun lichaam van kankercellen te zuiveren.

Dat klinkt uitstekend en je zou denken dat de bijwerkingen minimaal zouden zijn. Helaas verloopt het niet altijd volgens plan. Sommige kankers reageren niet op dit soort behandelingen. En wat bijwerkingen betreft, kunnen deze medicijnen auto‑immuunziekten veroorzaken. Wanneer een medicijn wordt voorgeschreven dat het immuunsysteem extra actief (of overactief) maakt, begint het soms de organen van de patiënt zelf aan te vallen. Hoewel sommige van deze bijwerkingen verbeteren bij het stoppen van de behandeling, verdwijnen ze niet allemaal.

Als voorbeeld: ik had een patiënt die immunotherapie kreeg voor een melanoom dat naar zijn lymfeklieren was uitgezaaid. Hij werd van de kanker genezen, maar de immunotherapie beschadigde zijn speekselklieren zodanig dat hij blijvende problemen met een droge mond heeft. Op dit moment lijkt het onwaarschijnlijk dat hij dat vocht in zijn mond zal terugkrijgen.

Toekomstige behandelingen

Waarschijnlijk zullen er in de toekomst meer behandelingen komen die gericht zijn op specifieke soorten kanker. Iets dat momenteel wordt onderzocht, zijn vaccins die specifieke kankersoorten zouden aanpakken. Op dit moment zijn geen van deze beschikbaar behalve in klinische onderzoeken.

Weloverwogen kiezen

Oncologen (kankerspecialisten) kennen de toekomst niet. Zij spreken in termen van percentages. Het ene protocol heeft een kans van 86 procent om een tweejarige remissie van kanker te bereiken, een ander slechts 56 procent. Hetzelfde geldt voor bijwerkingen. Hoewel een arts kan zeggen dat 26 procent van de patiënten misselijk wordt van een behandeling, vertelt dat je niet of jij die 26 procent zult zijn en of die misselijkheid onder controle te krijgen is met anti‑misselijkheidsmedicatie.

Bij het beslissen welke behandelingsroute te kiezen, vind je geen Bijbeltekst die de ene of de andere richting aangeeft. Een goede oncoloog hebben die de zaken zorgvuldig uitlegt—zowel de kans op succes als het risico op bijwerkingen—is van cruciaal belang. Soms moet je van oncoloog veranderen, simpelweg omdat de arts die je hebt niet de tijd neemt die jij nodig hebt om je comfortabel te voelen met je behandeling.

Indien iemand onder u wijsheid tekortschiet, dat hij bidden mooge tot God, die allen mildelijk geeft en niet verwijt; en zij zal hem gegeven worden –Jakobus 1:5. We hebben wijsheid in veel gebieden van ons leven nodig, maar zeker ook bij het navigeren van medische beslissingen. Het is een wonderlijke zaak dat God heeft beloofd ons de wijsheid te geven die we nodig hebben—als we er maar om vragen.

Gebed—zowel persoonlijk gebed als gebed door je kerkgemeenschap—is erg belangrijk. Gebeden kunnen zijn voor genezing. Ze kunnen ook zijn voor zorgzame, christelijke zorgverleners en voor wijsheid bij het kiezen van de beste behandelingen.

Soms geneest God door artsen en medicijnen heen. Soms geneest Hij ondanks hen. Soms besluit Hij dat het tijd is voor ons om naar huis bij Hem te gaan, waardoor Hij ons een nieuw lichaam geeft dat niet ziek of gebroken is.

Zegen de HEERE, mijn ziel, en vergeet geen van Zijn weldaden: Die al uw ongerechtigheden vergeeft; Die al uw krankheden geneest –Psalm 103:2-3. Met alle medische technologie die ons ter beschikking staat, is het gemakkelijk te vergeten dat genezing van God komt. Alle chemotherapie ter wereld helpt niets als God geen daad van genezing werkt. Tegelijkertijd zijn er vele keren dat God op wonderbaarlijke wijze geneest ondanks sombere voorspellingen van medische professionals of andere welbedoelende personen.

Vaak is het beste wat een patiënt kan doen, (op basis van zijn beste oordeel) de beste behandelroute kiezen (gebaseerd op slagingskans en bijwerkingen) en dan afwachten hoe het loopt. Als de bijwerkingen te ernstig zijn of de behandeling niet lijkt te werken, is er altijd de optie om te veranderen.

Uiteindelijk, wanneer genezing plaatsvindt, ongeacht hoe die komt, is het God die die genezing geeft. Laten we dat nooit vergeten.

Kanker kost energie

Omgaan met iemand met kanker verschilt niet veel van omgaan met een persoon met een andere chronische ziekte. Er zijn echter verschillen.

Zowel kanker hebben als de behandeling ervoor krijgen kost een persoon veel energie. Hoewel het belangrijk is iemand met kanker niet te negeren, is het even belangrijk te onthouden dat zij geen eindeloze energiereserves hebben. Een bezoek van tien of vijftien minuten kan alles zijn wat zij aankunnen. Het is het beste hen zelf te laten bepalen hoe lang bezoekjes mogen duren, afhankelijk van hun energie.

Wees terughoudend met advies geven

Je “neef” of tante heeft misschien kanker gehad en is beter geworden na het nemen van een bepaald supplement of na bezoek aan een bepaalde kliniek. Het delen van die informatie met iemand die met kanker te maken heeft, is slechts weer een stukje informatie dat zij moeten verwerken naast de “duizend” andere adviezen die ze misschien hebben gekregen. Het lijkt erop dat iemand met kanker vaak bestookt wordt met adviezen en aanbevelingen van goedbedoelende vrienden en familie.

Het is moeilijk te bepalen wat het beste is om te doen wanneer iemand al weinig energie heeft. Soms hebben kankerpatiënten simpelweg gebeden dat God hun keuzes zou zegenen en hebben daarna het resultaat in Zijn handen gelegd.

Als de kankerpatiënt om jouw input vraagt, kun je die geven, maar zo niet, dan is het waarschijnlijk het beste om de verleiding te weerstaan ongevraagd advies te geven.

Luister

Er is geen situatie waarin luisteren niet nuttig is. Door te luisteren laten we anderen hun angsten en frustraties van zich afzetten. Luisteren kan de persoon helpen hun gedachten in woorden te zetten. Bovendien kunnen we manieren horen waarop we kunnen helpen.

Misschien is het iemand die je het (te lange) verhaal vertelt over hoe hun arts hun kanker gemist heeft. Of misschien vertellen ze je over hun angsten met betrekking tot hun kanker of hun behandelingen.

Bid

…het effectief vurige gebed van een rechtvaardig man vermag veel –Jakobus 5:16. Deze verzen staan te midden van Jakobus’ spreken over zalving met olie, schuldbelijdenis en lichamelijke genezing.

We kunnen zeker bidden voor en met iemand die met kanker te maken heeft. Luisteren helpt ons te weten waarvoor we het beste voor hen kunnen bidden. Het laat ons weten wat hun specifieke strijd op een bepaalde dag is en hoe we hen het beste tot de troon kunnen opheffen.

De passage in Jakobus maakt duidelijk dat genezing niet voortkomt uit de olie die over iemand wordt uitgegoten, maar uit Gods werk in hun leven. Het gebed, het geloof en de gehoorzame daad zijn belangrijker dan de zalfolie, hoewel allebei een afhankelijkheid tonen van een God die altijd trouw is.

Doe kleine klusjes

Indien een broeder of zuster naakt is en gebrek heeft aan dagelijkse spijze, en iemand van u tot hen zegt: Gaat heen in vrede, wordt verwarmd en verzadigd; en gij geeft hun niet de dingen, die het lichaam nodig heeft; wat baat het? –Jakobus 2:15-16.

Als bidden voor iemand met een ernstige ziekte niet genoeg is, dan is het zeker niet genoeg hen alleen maar toe te spreken: “God zegene u.”

Uitvinden bij welke dingen iemand met kanker hulp nodig heeft, is misschien niet eenvoudig, maar vaak zijn zelfs kleine taken voor hen moeilijk. Het kan zijn dat zij vervoer naar een chemotherapieafspraak nodig hebben. Misschien hebben ze hulp nodig met het bereiden van een maaltijd, met kinderzorg, of met het schoonmaken van hun huis. Helpen waar we kunnen maakt een enorm verschil voor degenen die met de vermoeidheid en stress van kanker te maken hebben.

Meer nog, belangrijk is dat we de moeite nemen onze liefde te tonen aan degenen in ons kerkverband die lijden. Paulus vertelde de Korintiërs dat wanneer …één lid lijdt, alle leden lijden met het… –1 Korintiërs 12:26. Wanneer er een behoefte is, heeft de rest van het lokale kerkverband een plicht en zou het een diep verlangen moeten hebben om te helpen waar zij kunnen.

Wees bereid afstand te houden

Chemotherapie kan ertoe leiden dat een kankerpatiënt een extreem zwak immuunsysteem heeft. Een normale wittecellenwaarde ligt tussen 4.000 en 10.000, maar tijdens kankerbehandelingen heb ik gezien dat de wittecellen dalen tot 200. In dat scenario, als zij ergens een infectie oplopen, zullen zij die infectie niet kunnen bestrijden en in het ziekenhuis terechtkomen.

Het is belangrijk te begrijpen dat iemand in deze toestand die ervoor kiest afstand te houden niet noodzakelijkerwijs probeert gemeenschap te vermijden. Zij proberen eerder een onnodig ziekenhuisverblijf te voorkomen voor wat kankerartsen een “neutropene koorts” noemen (een koortsige aandoening met een zeer laag aantal witte bloedcellen).

In zulke situaties gaan telefoontjes of zelfs sms‑berichten een lange weg om een broeder of zuster het gevoel te geven dat zij niet alleen zijn, ook al kunnen zij fysiek niet in de buurt van anderen zijn.

Conclusie

Ik zou willen dat ik een volledige opsomming kon geven van elk type kanker dat er is en de beste behandeling voor elk ervan. Dat zou mijn vermogen te boven gaan en bovendien zou het binnen zes maanden verouderd zijn.

Wat ik wél kan zeggen, is dat gebed essentieel is. Gebed om leiding door de Heilige Geest (zie Johannes 16:13), voor kracht voor elke dag, voor genezing en dat Gods wil geschiede. Bovenal moeten we bidden dat God verheerlijkt wordt in en door ons. (Zie 1 Petrus 4:11) Er zijn zoveel mensen geweest die met hun verpleegkundigen en artsen over hun Heer mochten spreken, zelfs terwijl ze worstelden met bijwerkingen en kankersymptomen.

Het is gemakkelijk alle voorschriften over het opgeven van zorg en angst in de Schrift te lezen en te denken dat het gemakkelijk zou zijn onze zorgen op Hem te werpen (zie 1 Petrus 5:7). In de praktijk is het veel moeilijker. De ene dag voelen we ons misschien alsof we de angst hebben overwonnen en de volgende ochtend worden we wakker met evenveel bezorgdheid als ooit tevoren.

Juist daarin hebben we wanhopig een kerkgemeenschap nodig. We zijn niet alleen, maar we zullen ons alleen voelen tenzij we broeders en zusters om ons heen hebben die ons helpen zoals zij kunnen en die voor ons bidden in onze dalen en met ons vreugde tonen in onze overwinningen.

Het is alleen dan dat we kunnen komen op de plaats waar de apostel Paulus was toen hij zei: Want mij leven is Christus en sterven is winst –Filippenzen 1:21. Natuurlijk had hij het over een mogelijke executie, maar zijn overgave aan Gods wil was totaal. Ik bid dat ook wij die plaats mogen bereiken, ook terwijl we met iets zo moeilijks als kanker omgaan.