Die vormingsjare
Kyk, Ek stuur julle die profeet Elía voordat die groot en vreeslike dag van die HERE kom. Hy sal die hart van die vaders terugbring tot die kinders, en die hart van die kinders tot hulle vaders, sodat Ek nie kom en die aarde met ’n vloek tref nie –Mal 4:5-6.
Die visie van godvresende ouers is om ’n innige en verrykende verhouding met ons kinders te handhaaf. Gesinsverhoudings is die boustene van ons kerke en die weefsel van ons samelewing. As jy in ’n hegte gesin grootgeword het waar daar op ’n opbouende, openhartige manier met mekaar gedeel is, neem jy dalk aan dat dit ’n algemene en “normale” gesinslewe is. Ongelukkig is dit nie altyd die geval nie.
In hierdie artikel wil ons metodes oorweeg om verhoudings te bou wat ouers na hulle kinders en kinders na hulle ouers toe trek. Ons sal fokus op die vormingsjare, naamlik die kinderjare vanaf geboorte tot adolessensie. Ons kyk eers na wat ouers kan doen om die harte van hulle kinders te “hou” (te wen en te behou), en oorweeg dan pogings om versteurde verhoudings reg te stel.
Die beste manier om die gehalte van ’n ouer/kind-verhouding na te spoor, is om by geboorte te begin en die verhouding te volg namate die kind ontwikkel. Kinders word met basiese, fundamentele behoeftes gebore. Wanneer daar in hierdie behoeftes voorsien word, vind gesonde ontwikkeling plaas. Wanneer daar nie in hierdie behoeftes voorsien word nie, sal ’n kind sukkel om tot sy of haar volle potensiaal te ontwikkel.
Die eerste jaar
Aanvaarding
Studies het getoon dat ’n kind verwerping kan aanvoel, soms selfs in die baarmoeder. As ’n kind nie verlang word nie, sal daardie kind natuurlik weerspieël wat hy of sy ervaar. Gevolglik ontwikkel hulle dikwels ’n gevoel van verwerping en vorm hulle dan nie behoorlik ’n band met die ouer nie. In ’n normale ouer/kind-verhouding is die kind van nature aan die ouers geheg, en hoef ouers net die band wat reeds bestaan, te koester en te versterk.
Fisieke aanraking
Daar was ’n tyd toe babas die oomblik ná hulle geboorte na die kwekery weggeneem is vir “professionele” versorging. Hierdie praktyk en ander soortgelyke “misbruike”, soos vaders wat nie in die kraamkamer toegelaat is nie, het die weg gebaan vir tuisgeboortes. Gelukkig het selfs die mediese beroep “tot insig gekom” dat daar ’n kragtige bandvorming plaasvind gedurende die eerste paar ure en dae van ’n baba se lewe.
Die meeste moeders en vaders hoef nie aangesê te word om hulle babas te koester en te soen nie. Vir diegene wat nie geneig is om fisiek naby hulle baba te wees nie, is dit goed om te weet dat fisieke afstand in die babajare later in die lewe tot emosionele afsydigheid lei. Ons hoef maar net Jesus, die verteenwoordiging van ons Hemelse Vader soos die Skrif dit beskryf, in ag te neem om te leer hoe ouers fisieke aanraking moet gebruik wanneer hulle met hulle kinders omgaan—Jesus het sy hande op die kinders gelê in Matteus 19:13-15; Jesus het die kinders in sy arms geneem in Markus 10:13-16; en dwarsdeur die Nuwe Testament het Jesus sy hande gebruik om genesende aanraking te bied aan die talle verskillende kwale van die mense met wie Hy in aanraking gekom het.
Behoorlike versorging
’n Baba se noodsaaklike behoeftes is heel eenvoudig en voor die hand liggend: kos, doeke omruil en baie slaap. Die meeste ouers sal vanselfsprekend in hierdie noodsaaklikhede voorsien. In die seldsame gevalle waar kinders in hierdie lewensfase verwaarloos word, sal daar blywende, lewenslange probleme ontstaan.
Ouderdomme twee tot vyf
Op die een of ander manier het die tweede lewensjaar bekend geword as die “verskriklike twee’s”. Dit is eintlik ’n wonderlike en noodsaaklike tyd waarin ’n kind leer en ontdek. Daar is waarskynlik geen lewensfase waarin ’n kind meer vatbaar vir beïnvloeding is nie. Hulle brein ontwikkel baie vinnig, wat ’n groot geleentheid vir ouerlike insette bied.
Hier is ’n paar van daardie geleenthede…
…Leer om te bid
Ons gesinsfilosofie was: “As ’n kind kan praat, kan ’n kind bid.” Hoewel hulle dalk nie veel verstaan van wie God is nie, prent gebed die feit “God bestaan” in die kind se gedagtes in. Hierdie eenvoudige besef dat God bestaan, sal daardie kind deur sy/haar hele lewe vergesel en tot seën wees.
Hulle aanvanklike gebede is seker eenvoudig, soos: “Dankie vir die kos. Amen.” ’n Ouer kan sy of haar kind leer bid met ’n eenvoudige gebed van die soort: “Sê dit ná my.” ’n Kind wat die gewoonte ontwikkel om te bid, lê die grondslag vir ’n gedissiplineerde gebedslewe.
…Leer Bybelverhale
Kinders hou daarvan dat daar vir hulle gelees word. Wanneer ’n ouer vir ’n kind lees, glo die kind wat gelees word, omdat ma of pa “so gesê het”. Voor die ouderdom van vyf kan kinders nie tussen waarheid en fiksie onderskei nie. In hulle gedagtes is alles werklik.
Hierdie lewensfase is ’n ideale tyd om jou kind aan die wonderlike verhale van die Bybel bekend te stel. Daar is baie Bybelstorieboeke beskikbaar. Maak seker dat hulle Bybels akkuraat is en nie een of ander verheerlikte fantasie nie. Bybelverhale wat in ’n kind se gedagtes ingeprent word, sal hom of haar lewenslank bybly.
…Ontwikkeling van empatie
Onlangse studies het getoon dat empatie—die vermoë van ’n kind om te voel wat iemand anders voel—tussen die ouderdomme van twee en vyf ontwikkel. Dieselfde studie het getoon dat kinders wat in hierdie lewensfase toegelaat word om deur elektroniese media vermaak te word, nie empatie ontwikkel nie. Die vinnige visuele insette van flieks en rekenaarspeletjies oorstimuleer die brein en belemmer die ontwikkeling van die subtieler invloede van omgee en meegevoel. Daarbenewens is baie van hierdie vermaak gewelddadig en selfgerig van aard. Hierdie studie is baie kommerwekkend as ’n mens in ag neem dat die meeste kinders vandag met hierdie soort plaasvervangende ouerskap grootword.
Die apostel Paulus het voorspel dat mense in die laaste dae …liefhebbers van hulleself sal wees… –2Ti 3:2. Hierdie profesie word vervul in die lewens van kinders wat nie empatie ontwikkel nie.
…Ontwikkeling van gehoorsaamheid
In die jare van twee tot vyf is ’n kind se wil die mees vormbaar—dit wil sê, dit kan gekondisioneer word. Ouers doen goed om hierdie tyd as die belangrikste tyd vir die vorming van die wil te beskou. Die lakmoestoets vir gehoorsaamheidsopleiding is of ’n kind op mondelinge opdragte reageer. Kinders wat hulle ouers se opdragte verontagsaam, het nie gehoorsaamheid geleer nie en sal grootword en hulle eie gang gaan. ’n Kind wat leer om sy of haar wil aan dié van hulle ouers te onderwerp, sal eendag baie makliker in onvoorwaardelike gehoorsaamheid aan God wandel.
Die Bybel gee duidelike voorskrifte oor die gebruik van die roede. Die roede en die teregwysing gee wysheid; maar ’n kind wat aan homself oorgelaat word, steek sy moeder in die skande –Spr 29:15. Die doeltreffendste middel teen opstandigheid is die roede. Dit moet diskreet en met mate gedoen word, nooit in woede en nooit oormatig nie. Totdat die pyn van ongehoorsaamheid groter is as die “pyn” van gehoorsaamheid, sal ’n kind aanhou ongehoorsaam wees.
Liefdevolle en sorgsame dissipline het die uitwerking dat dit die kind se hart na die ouer toe trek. Dissipline, INDIEN dit behoorlik toegepas word, bevry die kind se gees van skuld en herstel die kind se verhouding met die ouer. Ons het gevind dat die kind aangetrokke is tot die ouer wat die dissipline toepas. Dissipline help om die kind sover te bring dat hy of sy met sy of haar eie gewete saamstem, sodat die kind nou tot rus kom—met emosionele en geestelike vrede en kalmte. In hierdie toestand van innerlike vrede is die kind nou weer vry om met sy of haar ouers om te gaan.
Ouderdomme ses tot adolessensie
Hierdie jare is kritieke jare in die ontwikkeling van ouer/kind-verhoudings. Gedurende hierdie jare ontwikkel kinders verhoudings met ander wat soms met ouerlike verhoudings meeding. Namate ons kinders minder van ons afhanklik word, is daar ’n neiging om nie verplig te voel om soveel tyd en energie in die instandhouding van daardie verhouding te belê nie.
Tieneropstandigheid begin voordat ’n kind die tienerjare bereik. As die verhouding nie deur hierdie vooradolessente jare gekoester word nie, wend die kind se hart hom elders heen.
Kom ons kyk na sommige van die behoeftes van kinders in hierdie lewensfase…
…’n Persoonlike verhouding met God
Kinders wat in ’n Christelike huis grootgemaak word en gereeld onder die prediking van die evangelie sit, sal by ’n beslissingspunt kom waar hulle moet kies om hulle aardse vader se God hulle persoonlike God te maak. Ons verwys soms hierna as die “ouderdom van aanspreeklikheid”. Presies op watter ouderdom dit gebeur, sal van kind tot kind verskil, maar as ouerlike opleiding en evangelieprediking enigsins doeltreffend is, sal dit op ’n sekere tydstip oortuiging van sonde en bekering teweegbring, meestal gedurende adolessensie.
Dit beïnvloed ouer/kind-verhoudings omdat ’n kind wat God se gesag weerstaan, ook ouerlike gesag sal weerstaan, en omgekeerd. ’n Kind wat onder oortuiging is, is soms nors, teruggetrokke en nie baie samewerkend nie. ’n Verstandige ouer sal hiervoor sensitief wees en sy/haar kind help om in die Koninkryk gebore te word. Hoewel ons nie kinder-evangelisasie bevorder nie, moet ons bewus wees of God tot die hart van ons kind spreek, en beskikbaar wees wanneer die tyd vir geestelike geboorte aangebreek het.
…’n Gevoel van persoonlike waarde
Hierdie lewensfase van ’n kind is ’n tyd van leer en doen. Kinders leer deur te doen en moet aangemoedig word om hulle skeppende gawes te ontdek. Die proses van “leer deur te doen” behels dikwels mislukking, terwyl die kind deur “probeer en weer probeer” leer. Kinders moet nie gekritiseer word as hulle pogings nie dadelik slaag nie. Ná honderde mislukte pogings het Tom Edison uiteindelik ’n werkende gloeilamp uitgevind.
’n Gevoel van persoonlike waarde ontstaan wanneer ’n kind ontdek: “Ek kan dinge doen” en “Ek kan tot my gesin en my gemeenskap bydra.” ’n Kind wat goed voel oor hom- of haarself en sy of haar natuurlike vermoëns, sal goed voel oor sy of haar verhoudings met vriende en familie.
’n Kind wat afgekraak is en laat voel is dat hy of sy onbekwaam is, sal hom of haar aan hegte verhoudings onttrek en elders bevestiging soek. Die gebrek aan ouerlike bevestiging in ’n kind se lewe kan sy of haar verhoudings vir die res van die lewe beïnvloed. Dit kan slegs opgelos word deur God se onvoorwaardelike liefde en aanvaarding te verstaan.
…Persoonlike verantwoordelikheid
In hierdie lewensfase moet die kind persoonlike verantwoordelikheid leer. Eenvoudige dinge soos om die bed op te maak, die kamer skoon te maak en met huishoudelike take te help, leer hulle om verantwoordelike lede van die huishouding te word. Hierdie dissipline word ’n lewenspatroon wat hulle uiteindelik in staat sal stel om bydraende lede van die plaaslike kerk en die samelewing te word.
Om vroeg in die lewe persoonlike verantwoordelikheid te leer, verskuif ’n kind se fokus daarvan om homself te behaag na ’n lewe in harmonie met ander. Baie mense wat as volwassenes met verhoudings sukkel, het ’n kinderjare gehad waarin hulle hulself behaag het of op hulself gefokus was. Ouers kan hulle kinders vir volwassenheid voorberei deur hulle vroeg in die lewe te leer om persoonlike verantwoordelikheid te aanvaar.
…Goeie studiegewoontes
Die vooradolessente verstand is soos ’n stofsuier: dit neem goed in en onthou goed. ’n Ouer wat omgee, sal baie goeie gehalte-leesstof vir sy of haar kind voorsien. In ’n wêreld met baie boeke kan dit ’n uitdaging wees om te onderskei tussen wat goeie gehalte is en wat nie.
Dit is van uiterste belang dat ons boeke voorsien wat gesonde Christelike waardes bevorder wat met ons Koninkryksperspektief strook. Daar is baie sulke boeke by ons Anabaptistiese uitgewers beskikbaar. Ken jou kind se belangstellings en moedig hom of haar aan om sy of haar kenniswêreld deur uitgebreide leeswerk uit te brei.
Moedig jou kinders aan om “boontoe” te lees, dit wil sê, effens bo hulle begripsvlak. Hulle moet ook “uitwaarts” lees, dit wil sê, buite die onderwerpe waartoe hulle natuurlik aangetrokke is of waarin hulle belangstel. Kinders leer deur “boontoe” en “uitwaarts” te lees. Hulle leer nuwe woorde, nuwe feite en nuwe begrippe terwyl hulle lees.
Wat het dit met ouerlike verhoudings te doen? Ouers behoort betrokke te wees by hulle kinders se opvoeding, ongeag of hulle tuisonderrig ontvang of nie. Vra hulle waaroor hulle lees. Bied jou perspektief en insig oor die onderwerp ter sprake. Wen hulle respek deur jou kennis en menings te toon.
…Besinning teenoor vermaak
Ons lei kinders op om volwassenes te word, en hierdie proses moet behels dat ons hulle toelaat om kritiese denkers te word en hulle ’n Bybelse grondslag gee om die breë reeks idees wat hulle in die lewe sal teëkom, te beoordeel.
“Besin” beteken om te dink. “Vermaak” beteken om nie te dink nie. Baie van die kinder-vermaak wat vandag beskikbaar is, is daarop gemik om te “vermaak”. Dit geld veral vir rekenaarspeletjies en flieks. Hierdie vorme van vermaak moedig die kind aan om sy verstand oop te stel vir voorafbepaalde waardes.
Dit is verstommend wat sommige Christenouers hulle kinders sal toelaat om te kyk. Baie rekenaarspeletjies behels geweld. Die meeste flieks bevat tonele van morele kompromie. Hierdie invloede gaan reguit na die hart van ’n kind en help om sy of haar gewete—sy of haar sin vir reg en verkeerd—te vorm.
…Kommunikasie op hartsvlak
Vooradolessente kinders moet aangemoedig word om oor hulle innerlike gevoelens te praat. Verhoudings word deur openhartige kommunikasie gebou. Daar was ’n tyd toe die leerstelling was dat kinders “gesien maar nie gehoor” moes word nie. Meer onlangs het die pendulum na die teenoorgestelde uiterste geswaai, waar die kind die “middelpunt” van die aandag word en die kind se gevoelens as allerbelangrik beskou word.
Albei hierdie uiterstes skep ’n ongesonde en onnatuurlike ouer/kind-verhouding. Wanneer ons God se leiding volg, moet die ouer eerder die rol van mentor behou, die gesag in die verhouding handhaaf en gesonde leiding aan die kind gee. Die kind se gevoelens behoort nie die verhouding te oorheers nie, maar die kind moet ook nie so onderdruk word dat hy voel sy gevoelens is ongeldig nie.
Die kind wat gedwing word om sy gevoelens te onderdruk, sal geneig wees om kwaad te word en sy hart sal hom wend tot die eerste persoon wat ’n omgee-houding toon. Die kind wat emosioneel vertroetel word, sal geneig wees om uiters op homself gefokus te raak en sal in hegte verhoudings sukkel.
Samevatting
Kinders is van nature aan hulle ouers geheg. Spreuke 17:6 sê …die eer van kinders is hulle vaders. Die meeste kinders wil oor hulle ouers kan spog. Ons identiteit is aan ons ouers gekoppel en ons meet dikwels ons waarde aan ons verhouding met ons ouers. Hierdie verhouding word die raamwerk vir toekomstige verhoudings. Baie volwassenes sukkel met verhoudingskwessies wat soms na ouerlike verwaarlosing of regstreekse mishandeling teruggevoer kan word. As dit jou situasie is, is daar twee dinge waarvan jy bewus moet wees.
Die eerste is dat genesing slegs in ’n persoonlike verhouding met Jesus Christus gevind kan word. Nie een van ons het volmaakte ouers gehad nie, maar Jesus is ’n volmaakte vriend. Om Hom intiem te ken, vul die verhoudingsleemte wat deur onvolmaakte menslike verhoudings gelaat word.
Tweedens, as jy nie ’n goeie verhouding met jou ouers gehad het nie, moet jy God se genesing daarvoor vind; anders sal jy heel waarskynlik die verwaarlosing en/of mishandeling met jou eie kinders herhaal. Ons is geneig om ons ouers se ouerskapspatroon na te boots, tensy ons doelbewuste keuses maak om anders op te tree.
Kinders wat gelukkig, tevrede en sosiaal aanpasbaar is, is kinders wat in ’n liefdevolle omgewing grootgeword het waarin daar in hulle noodsaaklike behoeftes voorsien is. Ouerskap is ’n groot verantwoordelikheid, maar een wat die grootste vervulling meebring, saam met ewige belonings.
