Kiburi ni jambo ambalo kila mtu lazima akabiliane nalo. Ni jambo ambalo kwa kawaida huingia katika maisha yetu na kubaki. Kama mambo mengine mengi, kina udanganyifu mkubwa, kwa sababu kinakubaliwa sana na ulimwengu tunamoishi. Leo watu hujivunia kuwa na kiburi. Wamarekani hujivunia nchi yao, kazi zao, watoto wao, nyasi zao za uani, timu zao za michezo, magari yao, matarajio yao, malengo yao, sura zao, marafiki zao, nyumba zao, na orodha inaweza kuendelea. Tukitafakari, mtu wa mwili hujivunia karibu kila kitu. Watu husimama na kutangaza kwamba wanajivunia, na kujisifu kwa mafanikio yao makubwa. Watu hutazama jambo ambalo mtu fulani amefanya na kumwambia aliyelifanya, “Unapaswa kujivunia mwenyewe!”
Kuna tatizo moja; Mungu huchukia kiburi! Kwa kweli, Mungu huwadharau wenye kiburi. Katika Zaburi, inasema kwamba Mungu atakata …ulimi unaosema maneno ya kiburi –Zaburi 12:3. Na katika Ayubu inasema kwamba atawaangalia …wote wenye kiburi, na kuwashusha chini [kuwaweka chini au kuwafanya wawe chini] –Ayubu 40:11. Zaburi 40:4 inasema kwamba hatawaheshimu wenye kiburi na katika Zaburi 119: Umewakemea wenye kiburi waliolaaniwa, ambao hukosa amri zako –Zaburi 119:21. Katika Mithali, tunasoma kwamba: BWANA ataibomoa nyumba ya mwenye kiburi… –Mithali 15:25, na kwamba Kila mwenye moyo wa kiburi ni chukizo kwa BWANA… –Mithali 16:5. Katika Malaki, inasema kwamba …tazama, siku inakuja, iwakayo kama tanuru; na wote wenye kiburi… –Malaki 4:1. Mwishowe, Yakobo anasema kwamba …Mungu huwapinga wenye kiburi, bali huwapa neema wanyenyekevu –Yakobo 4:6.
Kama tunavyoona, Biblia iko wazi sana kuhusu kiburi na watu wenye kiburi. Hakuna nafasi ya kiburi mioyoni mwetu au katika maisha yetu. Basi, tufanye nini kuhusu jambo hili? Tuna kiburi? Je, tunajisifu kama ulimwengu ufanyavyo?
Ningependa kuelekeza fikira kwenye aina ya kiburi iliyojificha ambayo inaweza kuingia katika maisha yetu, nyakati nyingine bila kutambuliwa. Tutaiita unyenyekevu wa bandia. Ikiwa tuna unyenyekevu wa bandia, je, kwa kweli si aina ya kiburi?
Hebu kwanza tuangalie Sheria na Neema. Mtu aliye chini ya sheria hatamani kufanya anachopaswa kufanya; badala yake, anakifanya kwa sababu ya sheria. Kwa mfano, sheria inasema kwamba hatupaswi kuua, lakini (kwa mujibu wa sheria) tunaruhusiwa kukasirika. Mtu anaweza kumchukia mwingine na hata kutamani kumuua, lakini akizuia kishawishi cha kuua, kwa kweli ameitii sheria. Watu wengi leo wanaodai kuwa Wakristo, kwa kweli wako chini ya sheria. Hufanya kila wanachofanya kwa sababu ya sheria, au amri kutoka kwa mwenye mamlaka yao. Tunaweza kuona jambo hili wazi watu wanaposisitiza sheria, wakifanya kiwango cha chini kabisa kinachotakiwa, lakini bado wakitii sheria kitaalamu.
Kufunika kichwa ni mfano mzuri. Mwanamke anayetaka kufunika kichwa chake kwa sababu ya kile ambacho Biblia hufundisha, hakika atakifunika. Hahitaji kukumbushwa kufanya hivyo wala kukaripiwa kwa kufanya hivyo bila moyo. Kwa upande mwingine, kuna Wakristo wanaofunika vichwa vyao; hata hivyo, kifuniko chenyewe huendelea kuwa kidogo zaidi, na kutotambulika kwa urahisi. Wengine hata hukivaa nyuma kabisa ya kichwa na kukipaka rangi inayofanana na nywele zao, wakijaribu kuzuia watu wasiokifunika wasikitambue. Jambo hili linafunua wazi kilicho moyoni; wanatii tu sheria.
Aina hii ya fikra inaweza kutumika katika mambo mengi. Jambo lingine ni mapambo. Biblia inasema kwamba mapambo hayapaswi kuwa ya nje. Wakristo wengi hawatajipamba kwa vitu vya kung’aa vinavyovuta macho, lakini hakuna viwango kuhusu kupamba nyumba, magari, na vitu vingine kama hivyo. Hivyo, mtu asiyejipamba na aliyevaa mavazi ya kawaida hushuka kutoka kwenye gari lake lililopambwa na kuingia katika nyumba yake iliyopambwa sana. Hili linaonyesha moyo uko wapi—chini ya sheria.
Sasa hebu tuangalie neema. Ni nguvu ya Mungu katika maisha ya mwanadamu. Humfanya mtu awapende kwa kweli adui zake, na kuwatendea mema wale wanaomtendea vibaya. Humfanya mtu ampende Mungu wake kwa moyo wake wote na kuzitii amri za Mungu kwa sababu ya upendo wenye shauku kwake. Sheria haihitajiki tena kwa sababu moyo ni mpya; unatamani kuishi kwa ajili ya Mungu. Mtu anapokutendea uovu, hufikirii kulipiza kisasi. Kwa kweli, hata hukasiriki. Wewe ni kiumbe kipya na kwa sababu ya nguvu hii—neema kutoka kwa Mungu—unampenda aliyekukosea. Kusamehe si tatizo; kuwasaidia wengine ni jambo la kawaida. Wewe si wako mwenyewe na unatamani kuwa kila uwezavyo kwa ajili ya Mwokozi wako aliyekufa kwa ajili yako.
Hili lina uhusiano gani na kiburi au unyenyekevu?
Biblia inasema kwamba …sheria ilitolewa na Musa, bali neema na kweli zilikuja kwa Yesu Kristo –Yohana 1:17. Haihitaji Roho wa Mungu maishani mwetu ili tutii sheria—tunaweza kufanya hivyo kwa nguvu zetu wenyewe. Kwa hiyo, tunaweza kuwa na kiburi kwa kufanya mambo kwa ajili ya Mungu kwa sababu NI SISI tuliyafanya. Tulipozuia hasira yetu isilipuke tulipokosana na jirani, tunajiona vizuri, na tunaweza kuwa na kiburi. Hata hivyo, tunapompenda kwa kweli jirani yetu aliye na tatizo nasi, hatuwezi kuwa na kiburi kwa sababu ilikuwa neema; ilikuwa nguvu ya Mungu iliyosababisha jambo hilo, si sisi wenyewe. Kwa hiyo, tunastaajabia Mungu na neema yake tele.
Itakuwa upumbavu kwa mtu kujivunia jambo ambalo kwa hakika Mungu ndiye alilofanya! Kama Lazaro angezunguka akijisifu kwa kufufuliwa kutoka kwa wafu, watu wangetilia shaka akili yake, wakisema, “Wewe hukufanya lolote! Yesu ndiye aliyefanya kila kitu.”
Sijaribu kusema kwamba Mkristo hafanyi chochote. La, tunapaswa kuzitii amri za Mungu kwa unyenyekevu na kutembea katika njia zake. Hata hivyo, nasema kwamba hatuwezi kujisifu kwa sababu ni Mungu anayetuwezesha kutii amri zake.
Hebu tuangalie hadithi maarufu ya Daudi na Goliathi. Daudi alienda kambini kwa jeshi ili kuwapelekea chakula ndugu zake waliokuwa wakipigana huko. Alipokaribia, alishangazwa na alichokiona, mtu mkubwa akiwapa changamoto watu wake! Daudi alionekana kushangaa kidogo na kusikitishwa alipouliza, …huyu Mfilisti asiyetahiriwa ni nani, hata ayapinge majeshi ya Mungu aliye hai? –1 Samweli 17:26.
Eliabu, ndugu mkubwa wa Daudi, anamwambia nini? “Najua kiburi chako.”
Eliabu alidhani mtazamo wa Daudi ulikuwa wa kiburi, na tunaweza kuona kwa nini. Kijana mwenye sura nyekundu anakuja kutoka kuchunga kondoo na kujiuliza kwa nini hakuna mtu anayeshughulika na huyu mtu mkubwa. Inaonekana ajabu kidogo. Lakini Daudi alikuwa akifikiria nini? Alikuwa akifikiria tu kile ambacho Mungu angeweza, na yaelekea alitaka, kufanya! Hakufikiri hata kwa muda kwamba yeye mwenyewe angeweza kufanya lolote katika hali hii.
Kisha anapelekwa mbele ya Mfalme Sauli: Sauli akamwambia Daudi, Huwezi kumwendea huyo Mfilisti kupigana naye: kwa maana wewe u kijana tu, naye ni mtu wa vita tangu ujana wake –1 Samweli 17:33.
Daudi akajibu, … Mtumishi wako alikuwa akichunga kondoo za baba yake; akaja simba na dubu, akachukua mwana-kondoo katika kundi; nami nikamfuata, nikampiga, nikamwokoa kutoka kinywani mwake; naye alipojiinua juu yangu, nikamshika kwa ndevu zake, nikampiga, nikamuua. Mtumishi wako amewaua simba na dubu wote wawili; na huyo Mfilisti asiyetahiriwa atakuwa kama mmoja wao, kwa kuwa ameyatukana majeshi ya Mungu aliye hai –1 Samweli 17:34-36.
Hapa Daudi ana uhakika mkubwa sana, lakini kwa nini?! Tena Daudi akasema, BWANA aliyeniokoa na makucha ya simba na makucha ya dubu, ndiye atakayeniokoa na mkono wa Mfilisti huyu… –1 Samweli 17:37.
Ni wazi kwamba uhakika wake unatokana na kuwa Bwana anampigania. Daudi hakuhangaishwa na kuwa alikuwa “kijana tu” na hakuelewa kwa nini watu walimtilia shaka. Alikuwa akifikiria tu kile ambacho Mungu angefanya! Hata hivyo, Eliabu aliuona uhakika wa Daudi kuwa kiburi. Labda Mungu hakuwa amefanya kazi katika maisha ya Eliabu. Huenda hakujua nguvu za Mungu; kwa hiyo, kwake jambo hilo lilionekana kuwa kiburi cha kipumbavu.
Sauli akamvisha Daudi mavazi yake ya vita, akamvika chapeo ya shaba kichwani; akamvika pia koti la chuma. Daudi akajifunga upanga wake juu ya mavazi yake, akajaribu kwenda; kwa maana hakuwa ameyazoea. Daudi akamwambia Sauli, Siwezi kwenda navyo; kwa maana sijavizoea. Basi Daudi akavivua –1 Samweli 17:38-39.
Kwa hiyo, Daudi alichagua kutovaa mavazi ya vita; yangekuwa kizuizi tu. Badala yake, alichagua mawe machache kisha akakimbia kwenda kupigana na jitu hilo. Bila shaka, jitu hilo pia halikuelewa. Alipo…mwona Daudi, akamdharau; maana alikuwa kijana tu … Mfilisti akamwambia Daudi, Je, mimi ni mbwa, hata uje kwangu na fimbo? Mfilisti akamlaani Daudi kwa miungu yake. Mfilisti akamwambia Daudi, Njoo kwangu, nami nitaitoa nyama yako kwa ndege wa angani na wanyama wa mwituni –1 Samweli 17:42-44.
Kisha Daudi akasema …Wewe unanijia kwa upanga, na kwa mkuki, na kwa ngao; bali mimi nakujia kwa jina la BWANA wa majeshi, Mungu wa majeshi ya Israeli, uliyetukana. Leo BWANA atakutia mkononi mwangu; nami nitakupiga … ili dunia yote ijue ya kuwa kuna Mungu katika Israeli –1 Samweli 17:45-46.
Ona basi alichofanya Daudi. Alimuua jitu hilo, akalikata kichwa, na kukipeleka kichwa chake Yerusalemu. Unadhani Eliabu alifikiria nini sasa? Huyu hapa ndugu mdogo akitembea katika mitaa ya Yerusalemu akiwa na kichwa cha jitu lililoshindwa! Mfalme Sauli anamwita Daudi, naye anakwenda kumwona Sauli, akiwa bado ameshika kichwa kilichokatwa.
Kwa nini Daudi hakuwa na kiburi? Kwa sababu alijua kwamba si yeye mwenyewe aliyefanya jambo hilo. Mungu ndiye aliyekuwa ametenda kazi ya ajabu! Alikuwa akishuhudia tu neema ya Mungu.
Tunapofanya kazi kwa nguvu zetu wenyewe, hatuwezi kujisifu kwa kazi hiyo, kwa kuwa sisi wenyewe ndio tuliifanya. Huo ungekuwa kiburi, kwa hiyo tunakaa kimya na kuita unyenyekevu, hata kama tunatamani wengine waione. Hata hivyo, kazi inapokuwa ya Mungu isiyo ya kawaida, sasa lazima tujisifu kwa kile ambacho Mungu amefanya! Tumeitwa kufanya hivyo.
Mungu anatenda kazi katika maisha yako? Je, umechanganyikiwa kama ni wewe au Mungu? Jiulize swali, “Je, ninafanya mambo ambayo watu wasiomtegemea Mungu bado wanaweza kufanya?” Ikiwa hatufanyi chochote tofauti na ulimwengu, basi Mungu hatendi kazi katika maisha yetu. Ni rahisi hivyo. Hakuna anayefurahia kukasirika. Nilikuwa nikihudhuria madarasa ya kudhibiti hasira katika sehemu kubwa ya utoto wangu na miaka yangu ya ujana, ambako washauri walijaribu kutufundisha jinsi ya kudhibiti hasira yetu. Moyo ambao haujazaliwa upya unaweza kujifunza kuficha hasira, lakini Mungu pekee ndiye awezaye kuubadilisha moyo. Sijawahi kumsikia mshauri akitufundisha jinsi ya kuwapenda watu badala ya kuwakasirikia, kwa kuwa hilo haliwezekani! Ni kazi ya Mungu aliye hai pekee katika maisha ya mtu, na katika kazi hiyo, lazima tujisifu! Tunashuhudia kumiminwa kwa neema ya Mungu katika maisha yetu. Mtu anapoamini kuwa huo ni kiburi, kama Eliabu alivyofanya, ni kwa sababu anaona tu utendaji wa Sheria, ambapo yote hufanywa na jitihada dhaifu za mwanadamu.
Hebu tuangalie mfano utakaotusaidia kuelewa. Ukiamua kujenga nyumba, kila siku unavaa mfuko wako wa misumari na kuanza kazi. Inakuchukua muda na nguvu, lakini hatimaye nyumba inakamilika. Umesimama mbele ya nyumba iliyojengwa hivi karibuni pamoja na rafiki yako. “Lo,” asema, “Nyumba hii ni nzuri! Inaonekana imejengwa kikamilifu!”
Mashavu yako yanakuwa mekundu kidogo na unaanza kutaja kasoro unazozijua, “Hapana, si kamili, unaona pale? Niliharibu sehemu ile ya paa…. Na vibao vya kufunika ukuta pale… haviko sawasawa kabisa.” Tunafanya hivi kwa sababu tunataka kuwa wanyenyekevu! Tukisema, “Ndiyo, ni nyumba nzuri; nimefanya kazi nzuri kuijenga!” hilo lingekuwa la kiburi, sivyo?
Sasa, je, ikiwa ulitaka kujenga nyumba lakini ukatambua kwamba huwezi kuijenga; unahitaji msaada wa Mungu. Unaomba msaada kisha pa! Nyumba imejengwa! Hujavaa hata mfuko wako wa misumari; nyumba imetokea kimiujiza. Mungu ndiye aliyeijenga. Mazungumzo yako na rafiki yako yangekuwaje sasa? Bado ungetaja kasoro zote? LA! Ungejisifu kwa ukamilifu wake, ukitangaza kwa ujasiri kile ambacho Bwana alikuwa amefanya.
Mungu anapotenda kazi katika maisha yetu, si kiburi kuwaambia watu kuhusu jambo hilo. Inahitaji unyenyekevu kusema kwamba si sisi tuliofanya, bali Mungu ndiye aliyefanya! Hata hivyo, ibilisi anataka tunyamaze na kusema huo ni unyenyekevu, kama Eliabu alivyotaka Daudi afanye. Leo tunahitaji wanaume na wanawake wanaoweza kutangaza kwa ujasiri kile ambacho Mungu anatenda katika maisha yao!
Badala yake, inaonekana tuna watu wengi waliokata tamaa ambao kwa kweli wanaamini kuwa ni jambo la kumcha Mungu kujisema vibaya, na kutenda kana kwamba sisi ni wenye dhambi walioshindwa wanaojaribu kujikakamua katika maisha haya ya duniani. “Inuka, Ee mtu wa Mungu! Acha mambo yasiyo na maana!”
Ninatambua kwamba mtu anaweza kuuliza, “Basi, twende tukijisifu jinsi tulivyo wenye haki?” Kwa swali hili, nitatoa mfano mwingine. Mhalifu maskini ambaye ameyajua tu mitaa ya jiji kuwa nyumbani kwake, huiba na kupora ili tu aendelee kuishi. Anajua kuwa yeye ni mtu mbaya, lakini hajui jambo jingine. Siku moja Mungu anajifunua kwa mtu huyu. Katika kichochoro cheusi anatubu dhambi yake na kuyatoa maisha yake kwa Bwana. Mungu anamwokoa, anamgeuza, anamfanya ageuke. Anaondoka katika kichochoro hicho akiwa mtu mpya! Ana furaha moyoni mwake na amani rohoni mwake!
Unatarajia awaambie nini marafiki zake? Ehm, vibao vya kufunika ukuta pale haviko sawa, madirisha ni madogo mno….
LA, hakika sivyo! Badala yake, angesema, Mimi ni mkamilifu! Mungu ametenda kazi kubwa, nitazameni! Nimeokolewa kwa nguvu za Mungu! Kwa damu ya Yesu! Haya yote huku akirukaruka barabarani katika uzuri wa utakatifu.
