Kwa hiyo, si wawili tena, bali mwili mmoja… –Mathayo 19:6.
Uhusiano wa ndoa ulianzishwa na Mungu tangu mwanzo kabisa wa wakati. Mungu pia alitoa baraka kwa ndoa (Mwanzo 1:28) ya mwanamume na mwanamke wanaoingia ndani yake, ikiwa wangetaka kudumisha uzuri na utakatifu wake. Tangu wakati huo, Shetani amejaribu kwa kila njia iwezekanavyo kupotosha na kuharibu uwepo wa Ndoa Takatifu. Tangu Mwanzo 4:19, wanadamu walikuwa wakitumia ndoa za wake wengi kupotosha mpango wa Mungu kuhusu ndoa. Katika Mambo ya Walawi sura ya 21 na 22, mpango ulioitwa talaka uliwekwa ili kuvunja kisheria “upendo wa kwanza”. Hilo lilijumuisha pia uwezekano wa kuoa au kuolewa tena. Zoezi hilo lilipoanzishwa kwa mara ya kwanza, wito wa talaka ulianzishwa na mwanadamu, si Mungu, na ulikuwa na kusudi la kuvunja kile ambacho hadi wakati huo kilieleweka kuwa ahadi ya maisha yote.
Katika makala hii tunataka kuangalia mambo kadhaa:
- Biblia inafundisha nini kuhusu ndoa? Je, ndoa ya kwanza ina nafasi ya pekee mbele za Mungu?
- Biblia inafundisha nini kuhusu talaka? Je, Mungu hutambua talaka kuwa inasitisha kiapo cha awali cha ndoa wakati mmoja wa wenzi bado yu hai?
- Biblia inafundisha nini kuhusu kuungana tena kwa ndoa ya kwanza iliyotengana au kuvunjika kwa talaka?
Lengo la somo hili ni kuwa pana na kamili, huku tukiziacha Maandiko yajitafsiri yenyewe, na hivyo kupunguza maelezo ya ziada kadiri iwezekanavyo. Kusudi la maandishi haya ni kuhimiza bidii ya kutafuta kwa maombi mapenzi ya Mungu kwa kujifunza Neno lake. Mwandishi amekuwa na nia ya kuyazingatia kwa maombi Maandiko yote yanayohusika pamoja na muktadha ambao yaliandikwa.
Biblia inafundisha nini kuhusu mtazamo wa Mungu juu ya ndoa ya kwanza?
Angalau mara tano katika Agano la Kale, ndoa ya kwanza inaelezwa na Bwana kuwa ya kipekee na ya kudumu maisha yote. Yesu na mitume waliunga mkono mtazamo huohuo katika Agano Jipya.
Na chemchemi yako ibarikiwe; nawe umfurahie mke wa ujana wako –Mithali 5:18. Zingatia jinsi mke wa ujana wako anavyotiliwa maanani.
Kwa maana Bwana amekuita kama mwanamke aliyeachwa na mwenye huzuni rohoni, kama mke wa ujana, aliyekataliwa, asema Mungu wako –Isaya 54:6. Kuwa mke wa ujana wa mtu na baadaye kukataliwa kulizidisha huzuni ya mwanamke huyu aliyeachwa.
Hata hivyo mwasema, Kwa sababu gani? Kwa sababu Bwana amekuwa shahidi kati yako na mke wa ujana wako, ambaye umemtenda kwa hila; naye ni mwenzi wako, na mke wa agano lako. Je, hakuwafanya kuwa mmoja? Hata hivyo, alikuwa na salio la roho. Na kwa nini mmoja? Ili atafute uzao wa kumcha Mungu. Basi jihadharini rohoni mwenu, wala mtu asimtendee kwa hila mke wa ujana wake. Kwa maana Bwana, Mungu wa Israeli, asema ya kuwa anachukia kuachana; kwa maana mtu hufunika jeuri kama vazi lake, asema Bwana wa majeshi; basi jihadharini rohoni mwenu, msitende kwa hila. –Malaki 2:14-16. Na kwa nini walifanywa kuwa mmoja, wa kipekee kwa kila mmoja? Ili wamlee Bwana uzao unaomcha Mungu. Ingawa Mungu huchukia kuachana, watu bado hujaribu kufunika jambo hilo kwa vazi la kukubalika kwa kiraia na kisheria liitwalo “talaka”.
Mathayo 19:3-12: Mstari wa 4. “Hapo mwanzo…” Yesu, alipoulizwa na Mafarisayo kuhusu jambo hili, anawarudisha kwenye kusudi la awali la Baba yake anapowakemea… Akajibu akawaambia, Hamkusoma ya kwamba yeye aliyewaumba tangu mwanzo aliwaumba mwanamume na mwanamke –Mathayo 19:4. Kisha anaendelea kuwakumbusha mafundisho ya Maandiko kwamba …mwanamume atamwacha baba yake na mama yake, ataambatana na mkewe; na hao wawili watakuwa mwili mmoja? Hata wamekuwa si wawili tena, bali mwili mmoja. Basi alichokiunganisha Mungu, mwanadamu asikitenganishe –Mathayo 19:5-6. Msiweke mamlaka ya mwanadamu (mahakama ya kiraia) sawa na mamlaka ya Mungu mnapoamua ukweli kuhusu ndoa, talaka na kuoa au kuolewa tena. Tunahitaji kukumbuka kwamba ni Mungu aliyeunganisha kila ndoa pamoja Mbinguni na kuziandika katika Kitabu cha Uzima.
Kwa maana mwanamke aliye na mume amefungwa na sheria kwa mumewe maadamu yu hai; lakini mumewe akifa, amefunguliwa kutoka katika sheria ya mumewe. Basi mumewe akiwa hai, akiolewa na mume mwingine, ataitwa mzinzi; lakini mumewe akifa, yu huru na sheria hiyo, hata akiwa ameolewa na mume mwingine, si mzinzi –Warumi 7:2-3. Tena, hili linaturudisha mwanzo ili kuweka msingi wa Kweli.
Kifo cha mmoja wa wenzi pekee ndicho kitakachositisha agano la kwanza la ndoa katika kumbukumbu za mbinguni. Na maisha haya yanapokwisha, kumbukumbu za mbinguni pekee ndizo zitakazokuwa na umuhimu—milele yote.
Kuna hali kadhaa za kipekee kuhusiana na kanuni bora ya Kibiblia:
Msinyoane [msimnyime, msimzuie] haki yake mwenzake, isipokuwa kwa maafikiano kwa muda, ili mpate kujitolea kwa kufunga na kuomba; kisha rudianeni tena, Shetani asije akawajaribu kwa kutokuwa na kiasi kwenu [kukosa kujizuia] –1 Wakorintho 7:5. Kwa hiyo, kusitisha kwa muda uhusiano wa ndoa kwa hiari na kwa maafikiano ya mume na mke wote, wanapohitaji kutafuta kibali au mwongozo wa Mungu kuhusu jambo muhimu sana, kunaweza katika hali fulani kupata baraka za Mungu. Hata hivyo, jambo hili linapaswa kufanywa tu ikiwa wenzi wote wanaelewa wazi na wamekubaliana kuhusu lini na jinsi watakavyorudiana, ili Shetani asiwajaribu. Isipokuwa hili lina masharti matatu yaliyo wazi… 1) kwa maafikiano, 2) kwa muda, na 3) kwa kusudi la kujitolea kwa maombi na kufunga.
Na wale waliooa na kuolewa nawaagiza, wala si mimi, ila Bwana, mke asiachane na mumewe; lakini ikiwa ameacha, na akae asiolewe, au apatane na mumewe; tena mume asiachane na mkewe –1 Wakorintho 7:10-11. Huu ndio mstari wa Maandiko unaomweka mwenzi asiye na hatia huru na hatia ya kibiblia wakati mwenzi mwingine ndiye aliyechagua kuachana. Hata hivyo, fundisho hili bado linasema kwamba hawapaswi kuoa au kuolewa na mwingine “maadamu mwenzi wa awali yu hai”.
Biblia inafundisha nini kuhusu mtazamo wa Mungu juu ya talaka?
Imenenwa, Mtu akimwacha mkewe, na ampe hati ya talaka; lakini mimi nawaambia, Kila mtu amwachaye mkewe, isipokuwa kwa sababu ya uasherati, amfanya kuwa mzinzi; naye mtu akimwoa yule aliyeachwa azini –Mathayo 5:31-32. Yesu alipokuwa akiwafundisha watu katika Mahubiri yake ya Mlimani, mojawapo ya mambo mengi aliyoyazingatia mara kwa mara lilikuwa suala hili la mpango wa awali wa Mungu kuhusu ndoa.
“Isipokuwa kwa sababu ya uasherati” Uasherati ni aina yoyote ya ukosefu wa maadili ya ngono kabla ya ndoa. Nyakati nyingine Ukristo wa kisasa hupambana na wazo hili kwa kuwa desturi za utamaduni wa kale wa Kiyahudi zimesahaulika kwa muda mrefu. Katika utamaduni wa Kiyahudi, kipindi cha uchumba rasmi kilionwa kuwa karibu sawa na sherehe ya ndoa yenyewe kwa uzito wake, kiasi kwamba kuvunja uchumba huo kulihitaji “talaka”. Kwa msingi huu, uasherati hapa unahusu ukosefu wa maadili ya ngono katika kipindi cha uchumba rasmi. Ikiwa ukosefu wowote wa uaminifu ungegunduliwa, hati ya talaka ilihitajika ili kuvunja uchumba huo. Yesu hakukosoa kipengele hiki maalumu cha talaka. Ingawa hawakuruhusiwa kushiriki tendo la ndoa katika kipindi cha uchumba, bado waliitwa mume na mke. Hatimaye, sababu ya jambo hili kuitwa uasherati badala ya uzinzi ni kwamba katika kipindi cha uchumba, ndoa ya hao wawili ilikuwa bado haijafungwa, wala uhusiano wao haukuwa umekamilishwa kimwili. Kwa hiyo, kabla tu ya wakati ambapo Mungu anawahesabu kuwa wameoana, uhusiano wowote na mtu mwingine ungekuwa uasherati, ilhali mara tu baada ya kuhesabiwa kuwa wameoana, uhusiano kama huo ungekuwa uzinzi.
Tuna mfano bora wa kibiblia wa hali ya aina hii katika mistari ifuatayo kuhusu Yusufu na Mariamu: Basi kuzaliwa kwake Yesu Kristo kulikuwa hivi: Mariamu mama yake alipokuwa ameposwa na Yusufu, kabla hawajakaribiana, alionekana ana mimba kwa uwezo wa Roho Mtakatifu. Naye Yusufu mumewe, kwa kuwa alikuwa mtu wa haki, asitake kumfedhehesha, aliazimu kumwacha kwa siri –Mathayo 1:18, 19.
Kwa hiyo, tukizungumza kibiblia, talaka inaweza kutenganisha ndoa ya kwanza kwa mujibu wa sheria ya kiraia, lakini haiwezi kusitisha ndoa ya kwanza mbele za Mungu. Mtu aliyetalikiwa hubaki kuwa mwenzi wa ndoa yake ya kwanza (maadamu mwenzi mwingine yu hai) hata anapooa au kuolewa tena, awe ametalikiwa kisheria au la, na hivyo pande zote mbili hutenda uzinzi kibiblia. Hata hivyo, talaka inapokubaliwa kuwa halali katika kuvunja au kubatilisha agano la kwanza la ndoa, basi tunaondoa sababu hususa inayomfanya Mungu azitaje ndoa zinazofuata kuwa uzinzi.
Katika Mathayo 19:3-10, Yesu anafundisha somo lilelile kama katika Mathayo 5:31-32. Hata hivyo, Mathayo 19:3-10 ilianza baada ya Mafarisayo kujaribu kumtega Yesu kwa swali: Wakamwambia, Mbona basi Musa aliamuru mtu kumpa hati ya talaka, na kumwacha? –Mathayo 19:7. Kisha Yesu akajibu zaidi akasema, …Musa, kwa sababu ya ugumu wa mioyo yenu, aliwaruhusu kuwaacha wake zenu; lakini tangu mwanzo haikuwa hivyo –Mathayo 19:8.
Vilevile, katika Marko imeandikwa, Lakini tangu mwanzo wa kuumbwa ulimwengu, Mungu aliwaumba mwanamume na mwanamke. Kwa sababu hiyo mwanamume atamwacha baba yake na mama yake, ataambatana na mkewe; na hao wawili watakuwa mwili mmoja; basi si wawili tena, bali mwili mmoja. Basi alichokiunganisha Mungu, mwanadamu asikitenganishe –Marko 10:6-9.
Kwa hiyo, talaka, pamoja na kanuni zake zote, ni jaribio la mwanadamu kutumia sheria ya kiraia kusitisha kile ambacho tangu mwanzo kilieleweka kuwa kingedumu hadi mmoja wa wenzi afe.
Biblia inafundisha nini kuhusu kuungana tena kwa ndoa ya kwanza iliyotengana au kuvunjika kwa talaka?
Akawaambia, Musa, kwa sababu ya ugumu wa mioyo yenu, aliwaruhusu kuwaacha wake zenu: lakini tangu mwanzo haikuwa hivyo –Mathayo 19:8. Hapa Yesu anafundisha nia ya awali ya Baba yake. Katika sheria, Musa alifundisha kwamba… Mtu akitwaa mke, akaoa naye, kisha ikawa kwamba huyo mke hakupata kibali machoni pake, kwa sababu ameona jambo lisilofaa kwake; basi na amwandikie hati ya talaka, na kumpa mkononi mwake, na kumtoa katika nyumba yake. Naye akiisha kutoka katika nyumba yake, aweza kwenda kuwa mke wa mtu mwingine. Na huyo mume wa pili akimchukia, akamwandikia hati ya talaka, na kumpa mkononi mwake, na kumtoa katika nyumba yake; au huyo mume wa pili akifa, aliyemtwaa awe mkewe; mumewe wa kwanza aliyemwacha asimwoe tena… –Kumbukumbu la Torati 24:1-4.
Haya ndiyo mafundisho ya Musa kuhusu ruhusa na masharti ya talaka, ambayo Yesu alieleza kuwa yalitolewa kwa sababu ya ugumu wa mioyo yao. Yesu alifafanua zaidi jambo hili kwa kusema, lakini tangu mwanzo haikuwa hivyo –Mathayo 19:8.
Huenda Yeremia pia anarejelea maandishi ya Musa katika Kumbukumbu la Torati 24:1-4 anaposema, Watu husema, Mtu akimwacha mkewe, naye akamwacha, akawa mke wa mtu mwingine, je, atamrudia tena? Je, nchi hiyo haitatiwa unajisi sana? Lakini wewe umefanya uzinzi na wapenzi wengi; hata hivyo, rudi kwangu tena, asema Bwana –Yeremia 3:1. Sehemu iliyobaki ya Yeremia sura ya 3 inazungumzia jinsi Mungu anavyowapokea tena wakitubu. Mungu anawasihi (mstari wa 13) “ukiri uovu wako” (tubu), na kuwaita tena na tena warudi (mstari wa 14 na kuendelea).
Mungu aliwaalika Israeli warudi katika ushirika pamoja naye kwa msingi wa kukiri dhambi zake na kubadili mwenendo wake, bila kuzingatia maagizo ambayo Musa alitoa katika Kumbukumbu la Torati 24:1-4, kwa sababu “tangu mwanzo haikuwa hivyo.”
Katika Yeremia 3:8, Bwana alikuwa amemwacha Israeli na kumpa hati ya talaka. Lakini katika mistari ya 1 na 12, anamwalika arudi, na katika mstari wa 14 anatoa masharti ya upatanisho. Katika Malaki imeandikwa, Yuda ametenda kwa hila, na chukizo limetendeka katika Israeli na Yerusalemu; kwa maana Yuda amelitia unajisi patakatifu pa Bwana alipopenda, naye amemwoa binti wa mungu mgeni –Malaki 2:11.
Talaka ya Mungu kwa Israeli na kuolewa tena kwa Israeli na mungu mgeni baadaye hakukuzuia kwa njia yoyote kurudi kwao kwenye ndoa yao ya kwanza. Badala yake, Bwana aliwaalika warudi ikiwa wangetubu, Yeremia 3:13-14. Kufikia wakati wa Kumbukumbu la Torati sura ya 24 na katika sehemu kubwa ya Agano la Kale, talaka ilikuwa jambo la kawaida lililokubaliwa, huku wanadamu wakijaribu kuiwekea kanuni fulani, “lakini tangu mwanzo haikuwa hivyo.”
Katika kitabu cha Hosea, tuna mfano wa kibiblia wa kuungana tena kwa ndoa ya kwanza iliyotengana au kuvunjika kwa talaka: … Bwana akamwambia Hosea, Nenda, umwoe mwanamke wa uzinzi na watoto wa uzinzi; kwa maana nchi hii imefanya uzinzi mwingi, kwa kumwacha Bwana –Hosea 1:2 (tazama pia Hosea 2:5).
Muda fulani baada ya Hosea kumwoa, mwanamke huyo anarudia maisha ya “kahaba” (Hosea 3:3) na kuwafuata “wapenzi” wengine (2:7). Anapomwita Hosea “mume wangu wa kwanza” (2:7), hilo ni ushahidi kwamba huenda aliolewa tena baada ya kumwacha Hosea. (2:14) Kwa Hosea “kumvuta kwa subira na kusema naye kwa upole” (2:19-20), Hosea alimposa tena na inaonekana Gomeri alijibu (2:20) “kwa uaminifu” na akaja “kumjua Bwana.” (3:3) Hatimaye, Hosea na Gomeri waliungana tena na kuahidi kuwa waaminifu kwa kila mmoja.
Kurejeshwa kwenye ahadi ya awali iliyoamriwa na Mungu ndilo lengo; upatanisho ndiyo mchakato; na moyo uliotubu mbele za Bwana ili kupata rehema na msamaha wake ndiyo njia (tazama Hosea 3:5).
Yohana 4:1-42 ni andiko ambalo baadhi ya watu wangelitafsiri kuwa linapinga kuungana tena kwa ndoa ya kwanza baada ya kutengana au talaka, kwa sababu ya jibu la Yesu kwa mwanamke huyo. Baada ya kusema …Sina mume. Yesu akamwambia, Umesema vema, Sina mume: Kwa maana umekuwa na waume watano; na huyo uliye naye sasa si mume wako; hapo umesema kweli –Yohana 4:17-18.
Baadhi ya watu wangefasiri kwamba Yesu alikuwa akisema, “Uko sahihi, mama, hakuna hata mmoja kati ya waume wako watano wa zamani ambao uliwataliki au kuwaacha (akiwemo wa kwanza) aliye mume wako, wala huyo uliyenaye sasa si mume wako.” Baadhi ya wafafanuzi na watu wengine humrejelea mwanamke huyu kuwa mtu aliyetalikiwa mara tano na ambaye wakati huo alikuwa akiishi na mwanamume bila kuoana. Hata hivyo, sioni ushahidi wowote katika simulizi hili kwamba mwanamke huyu alikuwa akiishi maisha yasiyo matakatifu.
Kusudi la Yesu katika simulizi hili ni kujifunua kwa mwanamke huyu na watu wengine wengi katika Sikari kuwa ndiye “Masihi” mwenye “Maji ya Uzima”. Yesu hasemi lolote la kumlaumu au kumrekebisha, jambo ambalo kwa kawaida angefanya alipokutana na dhambi. Huenda waume wote watano walikuwa wamekufa, na huyo aliyekuwa akikutana naye wakati huo alikuwa rafiki tu, labda wakitarajia kuoana. Pia hatujui kwa kuwa simulizi halisemi, lakini alionekana kuwa mwanamke mwenye heshima na ushawishi katika mji huo, jambo ambalo lisingekuwa rahisi kama angekuwa na sifa ya kuishi katika uasherati. Bila shaka Yesu angesema jambo la kumjulisha dhambi yake alipompa Maji yake ya Uzima. Kwa hiyo, kutumia simulizi hili na kusema kwamba waume wote watano ni wazinzi na bado wameainishwa kuwa waume waliorekodiwa na Mungu hakukubaliani na sehemu nyingine za Maandiko. Wala hakuungi mkono muktadha wa kauli hii: huyo uliye naye sasa si mume wako. Kudai kwamba simulizi hili linaonyesha maisha ya uasherati bila ushahidi wowote unaojulikana wa kibiblia ni kama “kuongeza” au “kupunguza” katika Maandiko. (Tazama Ufunuo 22:18)
Kwa kumalizia… Katika dunia ya leo na katika historia, wanadamu wamejaribu kuyalinganisha ndoa zinazofuata baada ya talaka na agano la kwanza la ndoa. Jambo hili limechanganya msisitizo na kusudi ambalo Mungu ameliweka kwenye agano la kwanza la ndoa. Neno la Mungu linafundisha kwamba Bwana amekuwa akiheshimu sikuzote toba katika kurejesha agano lolote la awali lililobarikiwa na Mungu. Ili Bwana abariki na kufanikisha upatanisho wa uhusiano wowote unaokumbwa na matatizo, anahitaji roho iliyovunjika na iliyotubu, yenye unyenyekevu na kujisalimisha.
Muktadha wa 1 Wakorintho 7:10-16 ni wa mwamini aliye katika agano la ndoa na mwenzi asiyeamini. Katika mstari wa 15, mwenzi mwamini aliyebaki halazimiki kuikana njia yake ya imani ili kuendeleza uhusiano wa ndoa; wala hayuko huru kuoa au kuolewa tena (mstari wa 11) iwapo mwenzi asiyeamini ataondoka. Ikiwa mstari wa 15 unazungumzia agano la ndoa, basi mstari wa 39 ungepingana na mstari wa 15 na mapenzi ya Mungu kulingana na sehemu nyingine za Maandiko (tazama Mathayo 19:5 na 1 Wakorintho 7:10). Kuishi mbali na mwenzi hupunguza ushawishi kwa familia na ni ushuhuda mbaya kwa jamii; kwa hiyo mwenzi mwamini atakuwa na matokeo makubwa zaidi kwa ajili ya Bwana kwa kubaki mwaminifu kwa “ahadi ya awali ya ndoa”, hata ikiwa ni jambo gumu kadiri gani.
Neno la Mungu linashikilia kwamba agano la kwanza la ndoa ni la pekee, lenye nguvu ya kuwafunga wenzi na la heshima. Kiapo chochote cha ndoa kinachofuata, wakati mmoja wa wenzi bado yu hai, huhesabiwa na Bwana wetu kuwa dhambi ya tamaa na uzinzi, na ni lazima mtu atubu jambo hilo ikiwa anataka kutafuta msamaha wa Mungu.
Kwa hiyo, toba na msamaha wa wenzi wote wawili, pamoja na nia ya kuungana tena na kuliheshimu agano lao la kwanza la ndoa lililobarikiwa na Mungu, si tamaa ya mwili bali ni kazi ya Roho Mtakatifu ndani kabisa ya moyo wa mwenye dhambi. Kunapokuwa na nia ya kumcha Mungu ya kutubu na kupatanisha uhusiano uliovunjika, tunapaswa kupiga magoti tukimwunga mkono na kumshukuru kwa dhati Baba yetu wa Mbinguni.
Yesu amejitolea kuingilia kati na kurejesha mahusiano yenye matatizo ambayo kwa unyenyekevu na toba hutafuta msamaha, na hivyo kurejea katika utumishi kamili kwa Bwana wao na kupata furaha ya milele. Anasema: Kwa maana walipo wawili watatu wamekusanyika kwa jina langu, nami nipo papo hapo katikati yao –Mathayo 18:20. Naye Paulo anasema, Lakini ikiwa Roho yake yeye aliyemfufua Yesu katika wafu anakaa ndani yenu, yeye aliyemfufua Kristo Yesu katika wafu ataihuisha na miili yenu iliyo katika hali ya kufa, kwa Roho wake akaaye ndani yenu –Warumi 8:11.
