«Δρ. Γουόλντρον», μου είπε η γυναίκα καθώς ετοιμαζόμουν να φύγω από την αίθουσα εξέτασης. «Έχω ακόμη μία ερώτηση. Πώς μπορώ να χάσω αυτά τα περιττά κιλά;»
Αναστέναξα σιωπηλά καθώς καθόμουν για να συζητήσω μαζί της την κατάσταση. Η αντιμετώπιση της αύξησης του βάρους δεν είναι κάτι που μπορεί εύκολα να προστεθεί στο τέλος μιας επίσκεψης στο ιατρείο, και έχουν γραφτεί πολλά εκτενή βιβλία για το θέμα.
Οι Αμερικανοί φαίνεται να δυσκολεύονται με αυτό. Ξοδεύουν κατά μέσο όρο 33 δισεκατομμύρια δολάρια τον χρόνο σε προϊόντα αδυνατίσματος, ενώ το 65 τοις εκατό των Αμερικανών είναι είτε υπέρβαροι είτε παχύσαρκοι.
Το όλο ζήτημα είναι δύσκολο. Θέλουμε μια γρήγορη λύση—να πάρουμε ένα χάπι ή να προσθέσουμε στη διατροφή μας κάποια τροφή που καίει λίπος ή να κάνουμε μια απλή άσκηση που θα εξαφανίσει εύκολα και γρήγορα τα περιττά κιλά. Η πραγματικότητα είναι ότι, ενώ παίρνουμε βάρος αρκετά εύκολα, είναι πολύ δυσκολότερο να χάσουμε το ίδιο βάρος. Και η διατήρηση της απώλειας βάρους είναι ακόμη δυσκολότερη.
Στην αρχή
Δεν γνωρίζουμε πολλά για τη ζωή πριν από την πτώση, στη Γένεση 3. Γνωρίζουμε όμως ότι …ο Θεός είδε όλα όσα είχε δημιουργήσει, και ιδού, ήταν πολύ καλά… –Γένεση 1:31.
Μπορούμε εύλογα να υποθέσουμε ότι ο Αδάμ και η Εύα δεν αντιμετώπιζαν προβλήματα βάρους πριν εισέλθει η αμαρτία στον κόσμο. Δημιουργήθηκαν τέλειοι, πράγμα που σημαίνει ότι δεν θα αντιμετώπιζαν προβλήματα με τον μεταβολισμό τους. Επίσης, δεν είχαν τις ανεξέλεγκτες ορέξεις για φαγητό που αντιμετωπίζουν σήμερα οι απόγονοί τους.
Με την πτώση του ανθρώπου στον Κήπο της Εδέμ συνέβησαν δύο πράγματα. Πρώτον, οι άνθρωποι άρχισαν να έχουν σωματικές παθήσεις—το σώμα τους δεν λειτουργούσε τόσο καλά όσο πριν. Ο Αδάμ και η Εύα εξακολουθούσαν να μπορούν να ζουν πολύ περισσότερο από τους ανθρώπους σήμερα, αλλά άρχισαν να εμφανίζονται μεταβολικές ασθένειες και άλλες παθήσεις. Το δεύτερο που συνέβη ήταν ότι άρχισαν να έχουν αμαρτωλή φύση.
Αυτά τα δύο πράγματα οδήγησαν σε πολλά προβλήματα… Ανάμεσά τους είναι τα προβλήματα μεταβολισμού και βάρους.
Τι λέει η Αγία Γραφή για το φαγητό
Το σώμα μας χρειάζεται να τρέφεται με θρεπτικές τροφές—χωρίς φαγητό θα φθειρόταν και τελικά θα πέθαινε. Δεν υπάρχει τίποτε καλύτερο για τον άνθρωπο από το να τρώει και να πίνει και να ευφραίνει την ψυχή του με τον κόπο του. Αυτό επίσης είδα, ότι είναι από το χέρι του Θεού –Εκκλησιαστής 2:24.
Ο νόμος της Παλαιάς Διαθήκης ήταν περιοριστικός ως προς το τι μπορούσε να τρώει ο εβραϊκός λαός. Σύμφωνα με τους κανόνες του Κοσέρ, ο αριθμός των καθαρών ζώων ήταν πολύ μικρότερος από τον αριθμό των ακάθαρτων. Επιπλέον, το βιβλίο των Παροιμιών αναφέρει αρκετές φορές ότι η υπερφαγία είναι επικίνδυνη. Μη συναναστρέφεσαι με οινοπότες, ούτε με λαίμαργους κρεοφάγους· διότι ο μέθυσος και ο λαίμαργος θα καταντήσουν φτωχοί, και η νύστα θα ντύσει τον άνθρωπο με κουρέλια –Παροιμίες 23:20-21.
Από την Καινή Διαθήκη μαθαίνουμε ότι η πρώτη εκκλησία δεν απαιτούσε πλέον από τους Χριστιανούς εθνικής καταγωγής να τηρούν τους εβραϊκούς διατροφικούς νόμους. Η σύνοδος της Ιερουσαλήμ απαίτησε συγκεκριμένα …να απέχουν από τα μολύσματα των ειδώλων, και από την πορνεία, και από τα πνιγμένα, και από το αίμα –Πράξεις 15:20. Κατά τα άλλα, φαίνεται πως ήταν ελεύθεροι να τρώνε ό,τι ήθελαν.
Αυτό που δεν άλλαξε στην Καινή Διαθήκη ήταν η ιδέα της εγκράτειας. Ο καρπός του Πνεύματος περιλαμβάνει την εγκράτεια ως ένα από τα χαρακτηριστικά που πρέπει να έχουν οι Χριστιανοί, και ο Παύλος κατέστησε σαφές ότι επικεντρωνόταν στον έλεγχο των επιθυμιών του, μήπως αποδοκιμαστεί (βλ. 1 Κορινθίους 9:27).
Δεν γνωρίζετε ότι το σώμα σας είναι ναός του Αγίου Πνεύματος που είναι μέσα σας, το οποίο έχετε από τον Θεό, και ότι δεν ανήκετε στον εαυτό σας; Διότι αγοραστήκατε με τίμημα· δοξάστε, λοιπόν, τον Θεό με το σώμα σας και με το πνεύμα σας, που ανήκουν στον Θεό –1 Κορινθίους 6:19-20.
Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας; Αν κάποιος φθείρει τον ναό του Θεού, ο Θεός θα τον καταστρέψει· διότι ο ναός του Θεού είναι άγιος, και τέτοιοι είστε εσείς –1 Κορινθίους 3:16-17.
Η Γραφή είναι σαφής: οι Χριστιανοί πρέπει να φροντίζουν το σώμα τους, να θέτουν τις επιθυμίες τους υπό τον έλεγχο του Θεού και να αποφεύγουν πράγματα που έχουν οποιαδήποτε σχέση με την ειδωλολατρία.
Γιατί παίρνουν βάρος οι άνθρωποι
Οι λόγοι για την αύξηση του βάρους μπορούν εύκολα να χωριστούν σε δύο μεγάλες κατηγορίες:
- προβλήματα με τον μεταβολισμό
- προβλήματα με τις υπερβολικές θερμίδες.
Όταν σκεφτόμαστε τα μεταβολικά προβλήματα, σε αυτά περιλαμβάνονται καταστάσεις όπως τα προβλήματα του θυρεοειδούς και ο διαβήτης. Αυτές οι διαταραχές επηρεάζουν τον ρυθμό με τον οποίο το σώμα μας καίει θερμίδες. Ένας από τους βασικούς τρόπους με τους οποίους μπορούμε να αυξήσουμε τον μεταβολισμό μας είναι να αυξήσουμε τα επίπεδα δραστηριότητάς μας, και ιδιαίτερα να κάνουμε άσκηση που αυξάνει τους καρδιακούς παλμούς—καρδιαγγειακή άσκηση.
Οι επιπλέον θερμίδες προέρχονται κυρίως από την υπερφαγία. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι οι άνθρωποι τρώνε για πολλούς λόγους εκτός από την πείνα. Τρώνε επειδή βαριούνται, νιώθουν μοναξιά ή λύπη, και ναι, μερικές φορές επειδή πεινούν. Ορισμένα φάρμακα, ιδιαίτερα τα στεροειδή, μπορούν να αυξήσουν την όρεξη και να επηρεάσουν αρνητικά τον μεταβολικό ρυθμό.
Ονομάζουμε βασικό μεταβολικό ρυθμό τον αριθμό των θερμίδων που καίει το σώμα μας όταν βρίσκεται σε ηρεμία. Υπάρχουν μερικοί διαφορετικοί τύποι για τον υπολογισμό του βασικού μεταβολικού ρυθμού μας. Χρησιμοποιούν το ύψος, το βάρος, την ηλικία και το φύλο για να προσδιορίσουν πόσες θερμίδες θα κάψει το σώμα σας κατά μέσο όρο μέσα σε μία ημέρα. Υπάρχουν ορισμένες εφαρμογές και ιστοσελίδες που κάνουν αυτόν τον υπολογισμό για εσάς. https://www.active.com/fitness/calculators/bmr Το σημαντικό είναι να γνωρίζετε ότι αυτός είναι ο αριθμός των θερμίδων που πρέπει να καταναλώνετε για να διατηρήσετε το τωρινό σας βάρος. Αν τρώτε λιγότερες θερμίδες από αυτόν τον αριθμό, θα έχετε την τάση να χάνετε βάρος· αν προσλαμβάνετε περισσότερες, θα παίρνετε βάρος.
Έχει σημασία το βάρος;
Από ιατρική άποψη, το υπερβολικό βάρος συνδέεται με διάφορα προβλήματα. Τείνει να αυξάνει την αντίσταση στην ινσουλίνη και μπορεί να οδηγήσει σε διαβήτη. Αυξάνει την αρτηριακή πίεση. Μπορεί να οδηγήσει σε αποφρακτική άπνοια ύπνου και επιδεινώνει την αρθρίτιδα στην πλάτη και στα πόδια.
Το υπερβολικό βάρος δεν αποτελεί απαραίτητα ένδειξη πνευματικού προβλήματος και, ανάλογα με τη γενετική προδιάθεση του ανθρώπου, μπορεί να είναι δύσκολο να φτάσει εκεί όπου θα έπρεπε σύμφωνα με τους πίνακες. Παρόλο που οι περισσότεροι άνθρωποι νιώθουν πολύ καλύτερα όταν πλησιάζουν το ιδανικό τους βάρος, η Γραφή δεν υποδεικνύει κάποιο συγκεκριμένο βάρος ή δείκτη μάζας σώματος (BMI) που οι Χριστιανοί δεν πρέπει να υπερβαίνουν.
Το σημαντικό είναι να βρίσκονται οι ζωές μας υπό τον έλεγχο του Θεού, εφόσον έχουμε παραδώσει σε Εκείνον τον εαυτό μας, μαζί και τις ορέξεις μας. Πρέπει να προσπαθούμε να είμαστε υγιείς, ώστε να μπορούμε να συμμετέχουμε όσο το δυνατόν καλύτερα στο έργο της οικοδόμησης της Βασιλείας. Επιπλέον, πρέπει να προσπαθούμε να αποτελούμε για τους άλλους παράδειγμα ζωής παραδομένης στον Θεό.
Μύθοι για την απώλεια βάρους…
Οι άνθρωποι πιστεύουν πολλά πράγματα σχετικά με την απώλεια βάρους. Θα εξετάσουμε έναν κατάλογο με πράγματα που επαναλαμβάνουν. Μπορεί να υπάρχει κάποια αλήθεια σε αυτά, όμως δεν είναι απολύτως αληθινά και μπορεί να αποθαρρύνουν δραστηριότητες που θα μπορούσαν να βοηθήσουν κάποιον που παλεύει με το βάρος του.
…Η έντονη άσκηση είναι ο μόνος τρόπος να χάσει κανείς βάρος.
Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι δεν μπορούν να χάσουν βάρος επειδή δεν μπορούν να ασκηθούν αρκετά. Αντιμετωπίζουν πόνο, αρθρίτιδα ή κάποια πάθηση της καρδιάς ή των πνευμόνων που δεν τους επιτρέπει να κάνουν έντονες αθλητικές δραστηριότητες.
Ίσως γνωρίζουν κάποιον που άρχισε να τρέχει και έχασε πολλά κιλά, και αυτό τους φαίνεται ο σωστός τρόπος. Απλώς δεν αισθάνονται ικανοί να ακολουθήσουν αυτή την πορεία και νιώθουν απελπισμένοι για όλη την προσπάθεια.
Η άσκηση είναι σημαντική. Οι περισσότερες ιατρικές εταιρείες συνιστούν οι άνθρωποι να ασκούνται τουλάχιστον 150 λεπτά την εβδομάδα. Παρόλο που η άσκηση ενισχύει τον μεταβολισμό μας και βοηθά την καρδιά και τους πνεύμονές μας, μπορεί και πάλι να μην αλλάξει ιδιαίτερα το βάρος ενός ανθρώπου.
Οι περισσότεροι άνθρωποι καίνε 200 έως 300 θερμίδες με μισή ώρα άσκησης. Μπορεί αυτό να ακούγεται πολύ, όμως το σώμα πρέπει να κάψει 3500 θερμίδες για να χάσει μία λίβρα. Επιπλέον, οι περισσότεροι πεινάμε περισσότερο μετά την άσκηση, και είναι τρομερά εύκολο να φάμε 200 επιπλέον θερμίδες, ακυρώνοντας ουσιαστικά όσες κάψαμε στη διάρκεια της άσκησης.
…Οι υδατάνθρακες σε παχαίνουν.
Υδατάνθρακας είναι ο ιατρικός όρος για τα σάκχαρα. Οι θερμίδες που καταναλώνουμε προέρχονται από μία από τρεις πηγές: υδατάνθρακες, λίπη και πρωτεΐνες. Οι υδατάνθρακες υπάρχουν στα επιδόρπια, αλλά και σε πολλές αμυλούχες τροφές, όπως το ρύζι, το καλαμπόκι, τα ζυμαρικά, το ψωμί και πολλά άλλα.
Υπάρχουν αρκετές δίαιτες, όπως η δίαιτα Άτκινς και η δίαιτα κέτο, που παροτρύνουν όσους τις ακολουθούν να περιορίσουν όσο το δυνατόν περισσότερο τους υδατάνθρακες. Οι άνθρωποι συχνά χάνουν πράγματι βάρος με αυτού του είδους τις δίαιτες. Δυστυχώς, είναι δύσκολο να τις διατηρήσει κανείς μακροπρόθεσμα, καθώς είναι αρκετά περιοριστικές.
Το πιο υγιεινό είναι να τρώμε υδατάνθρακες με μέτρο και να προτιμούμε τις πιο υγιεινές επιλογές. Είναι σημαντικό να χρησιμοποιούμε δημητριακά ολικής άλεσης και πιο σύνθετους υδατάνθρακες. Ένα μπολ βρόμης μπορεί να έχει περίπου τόσα γραμμάρια υδατανθράκων όσα και ένα ζαχαρούχο δημητριακό πρωινού, αλλά το σώμα μας θα το διασπάσει πιο αργά και θα μπορέσει να το διαχειριστεί ευκολότερα.
…Η ασιτία είναι ο μόνος τρόπος να χάσει κανείς βάρος.
Η ασιτία πράγματι οδηγεί σε απώλεια βάρους—κανένας άνθρωπος με πολλά κιλά δεν βγήκε από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Αυτό ασφαλώς δεν είναι ο μόνος τρόπος να χάσει κανείς βάρος, ούτε είναι υγιεινός τρόπος.
Γνωρίζουμε ότι όταν οι άνθρωποι μένουν νηστικοί για παρατεταμένες περιόδους, αρχίζουν να χάνουν μυϊκή μάζα, τα οστά τους εξασθενούν και ο μεταβολισμός τους επιβραδύνεται. Οι περισσότεροι που λιμοκτονούν θα ξαναπάρουν μέσα σε λίγα χρόνια όλο το βάρος που έχασαν και, επειδή ο μεταβολισμός τους έχει επιβραδυνθεί, μακροπρόθεσμα θα δυσκολεύονται περισσότερο να διατηρήσουν το χαμηλότερο βάρος.
…Απλώς πρέπει να τρως «___», μια τροφή που καίει λίπος, για να χάσεις βάρος!
Άφησα επίτηδες κενό το είδος της τροφής παραπάνω, επειδή φαίνεται πως αυτό αλλάζει διαρκώς. Ίσως έχετε διαβάσει ότι το ελληνικό γιαούρτι, η κανέλα ή ο χυμός από γκότζι μπέρι θα σας βοηθήσουν να χάσετε βάρος. Οι μελέτες δείχνουν ότι δεν υπάρχει μαγική τροφή που να εξαφανίζει το λίπος.
Αν αυτές οι τροφές έχουν αποτέλεσμα, είναι επειδή αντικαταστήσατε κάτι ανθυγιεινό και πλούσιο σε θερμίδες με κάτι πιο υγιεινό. Για παράδειγμα, αν το συνηθισμένο πρωινό σας αποτελείται από 5 φέτες μπέικον, ένα ποτήρι χυμό πορτοκάλι, 2 φέτες ψωμί του τοστ και δύο αυγά, και το αντικαταστήσετε με ένα ποτήρι νερό και ένα μπολ βρόμη, πιθανότατα θα χάσετε βάρος. Όχι επειδή η βρόμη «καίει λίπος», αλλά επειδή έχει σημαντικά λιγότερες θερμίδες από το πρωινό που τρώγατε προηγουμένως.
Ορισμένες τροφές έχουν σχεδόν μηδενικές θερμίδες και πιθανότατα απαιτούν τόση ενέργεια για να τις φάμε και να τις χωνέψουμε όση παίρνουμε από αυτές. Το σέλινο, το μαρούλι άισμπεργκ και τα μανιτάρια ανήκουν σε αυτή την κατηγορία. Το πρόβλημα είναι πως, αν βάλετε φυστικοβούτυρο στο σέλινο, σάλτσα σαλάτας στο μαρούλι και τηγανίσετε τα μανιτάρια σε βούτυρο ή λάδι, ξαφνικά παύουν να είναι οι τροφές με λίγες θερμίδες που ισχυρίζονται ότι είναι. Εμείς οι άνθρωποι είμαστε πολύ καλοί στο να μετατρέπουμε τις τροφές με λίγες θερμίδες σε κάτι πιο νόστιμο, αλλά που δεν έχει πια λίγες θερμίδες.
…Οι τροφές χωρίς λιπαρά και οι διαιτητικές τροφές είναι το κλειδί για την απώλεια βάρους.
Στην αγορά υπάρχουν πολλές τροφές και καρυκεύματα με μειωμένα λιπαρά, που ισχυρίζονται ότι έχουν λιγότερες θερμίδες από τις συνηθισμένες εκδοχές τους. Συχνά περιέχουν πολλά διαφορετικά χημικά και υποκατάστατα ζάχαρης, ώστε η γεύση και η υφή τους να μοιάζουν όσο γίνεται περισσότερο με τις κανονικές εκδοχές.
Τα υποκατάστατα ζάχαρης φαίνεται να είναι πιο υγιεινά από τη ζάχαρη όταν χρησιμοποιούνται με μέτρο, αλλά φαίνεται επίσης να ενθαρρύνουν τους ανθρώπους να λαχταρούν πιο γλυκές τροφές. Μελέτες έχουν συνδέσει τα τεχνητά γλυκαντικά με την εμφάνιση δυσανεξίας στη γλυκόζη—κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει σε διαβήτη. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3095502/ Οι διαιτολόγοι φαίνεται να θεωρούν ότι από τα διάφορα υποκατάστατα ζάχαρης, η στέβια είναι η ασφαλέστερη.
Συνολικά, στόχος μας δεν πρέπει να είναι να προσπαθούμε να τρώμε τα ίδια φαγητά, απλώς με λιγότερες θερμίδες, αλλά να τρώμε ποικιλία υγιεινών τροφών και μέτριες μερίδες. Αυτό θα οδηγήσει σε καλύτερο μεταβολισμό, όχι απλώς στην επιλογή εκδοχών των αγαπημένων μας τροφών με μειωμένα λιπαρά.
…Η λύση είναι τα χάπια αδυνατίσματος.
Με τα χρόνια έχω δει πολλούς ανθρώπους να παίρνουν φάρμακα και συμπληρώματα, τόσο συνταγογραφούμενα όσο και μη, σε μια προσπάθεια να χάσουν βάρος. Αυτά τα φάρμακα και τα συμπληρώματα υποτίθεται ότι κάνουν διάφορα πράγματα—μερικά από αυτά είναι η μείωση της όρεξης και η αύξηση του μεταβολικού ρυθμού.
Συχνά έχουν αποτέλεσμα βραχυπρόθεσμα. Οι άνθρωποι χάνουν αρκετό βάρος τις πρώτες εβδομάδες και πιστεύουν ότι ξεπέρασαν τις δυσκολίες τους. Το πρόβλημα είναι πως, με τον καιρό, συνήθως συνηθίζουν ό,τι κι αν παίρνουν, η όρεξή τους επιστρέφει και ο μεταβολισμός τους επανέρχεται στο φυσιολογικό.
Αυτού του είδους οι λύσεις μπορεί να προσφέρουν βραχυπρόθεσμη βοήθεια, όμως για να είμαστε υγιείς μακροπρόθεσμα πρέπει να βρούμε ένα υγιεινό πρόγραμμα διατροφής και άσκησης και ύστερα να το τηρήσουμε σε βάθος χρόνου. Ο στόχος δεν πρέπει ποτέ να είναι απλώς «να χάσουμε δέκα λίβρες», αλλά να είμαστε όσο το δυνατόν πιο υγιείς.
Καλύψαμε πολλά πράγματα που δεν πρέπει να κάνουμε και, διαβάζοντας ανάμεσα στις γραμμές, πιθανότατα μπορείτε να δείτε και μερικά από όσα είναι χρήσιμο να κάνουμε. Το δεύτερο μέρος (αν θέλει ο Κύριος) θα δημοσιευτεί στο επόμενο τεύχος και θα εξετάσει θετικά πράγματα που μπορούμε να κάνουμε για να πετύχουμε ένα υγιές βάρος.
Μέσα σε όλα αυτά, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι στόχος μας δεν είναι να πετύχουμε κάποιο είδος επίγειας ομορφιάς. Στόχος είναι, αντίθετα, να μεταχειριζόμαστε το σώμα μας ως ναό του Αγίου Πνεύματος (1 Κορινθίους 6:19). Έχω ακούσει αυτό το εδάφιο να χρησιμοποιείται για να εξηγηθεί γιατί δεν πρέπει να πίνουμε, να καπνίζουμε ή να κάνουμε τατουάζ, αλλά πρέπει να το εφαρμόζουμε με σεβασμό και στο φαγητό και στην άσκηση.
Καθώς φροντίζουμε το σώμα μας, θα μπορούμε καλύτερα να ανταποκρινόμαστε στις ανάγκες των ανθρώπων γύρω μας και θα είμαστε έτοιμοι να ακολουθήσουμε όποιο σχέδιο έχει ο Θεός για τη ζωή μας.
