“Dr. Waldron,” het die vrou vir my gesê terwyl ek gereedgemaak het om die ondersoekkamer te verlaat. “Ek het nog een vraag. Hoe kan ek van hierdie ekstra gewig ontslae raak?”
Ek het stilweg gesug en gaan sit om die situasie met haar te bespreek. Om gewigstoename te hanteer, is nie iets wat ’n mens maklik aan die einde van ’n spreekuur kan inpas nie, en daar is al baie lang boeke oor die onderwerp geskryf.
Dit lyk of Amerikaners hiermee sukkel. Hulle bestee gemiddeld 33 miljard dollar per jaar aan gewigsverliesprodukte, en 65 persent van Amerikaners is oorgewig of vetsugtig.
Die hele bespreking is ’n uitdagende een. Ons wil ’n kitsoplossing hê—om ’n pil te drink, ’n vetverbrandende kossoort by te voeg, of ’n eenvoudige oefening te doen wat die ekstra gewig maklik en vinnig laat verdwyn. Die werklikheid is dat, hoewel ons redelik maklik gewig optel, dit baie moeiliker is om daardie selfde gewig te verloor. Om die gewigsverlies te handhaaf, is nog moeiliker.
In die begin
Ons weet nie veel van die lewe voor die sondeval in Genesis 3 nie. Ons weet wel dat …God alles gesien het wat Hy gemaak het, en kyk, dit was baie goed… –Genesis 1:31.
Dit is redelik om aan te neem dat Adam en Eva nie voor die sonde in die wêreld gekom het met hul gewig gesukkel het nie. Hulle is volmaak geskep, wat beteken dat hulle nie met metabolismeprobleme sou gesukkel het nie. Hulle het ook nie die onbeheersde eetlus vir kos gehad waarmee hul afstammelinge vandag te doen het nie.
Met die sondeval van die mens in die tuin van Eden het twee dinge gebeur. Eerstens het mense fisieke kwale begin kry—hul liggame het nie meer so goed gewerk soos voorheen nie. Adam en Eva kon steeds baie langer leef as mense vandag, maar metaboliese siektes en ander kwale het begin ontwikkel. Die tweede ding wat gebeur het, was dat hulle ’n sondige natuur begin kry het.
Daardie twee dinge het tot baie probleme gelei… waaronder probleme met metabolisme en gewig.
Wat die Bybel oor kos sê
Ons liggame het voedsame kos nodig—sonder kos sou hulle agteruitgaan en uiteindelik sterf. Daar is niks beter vir ’n mens as om te eet en te drink en sy siel die goeie te laat geniet in sy arbeid nie. Ook dit het ek gesien: dit kom uit die hand van God –Prediker 2:24.
Die wet van die Ou Testament het beperkings gestel op wat die Joodse volk kon eet. Onder die kosherwet was die aantal rein diere ver oortref deur die aantal onrein diere. Meer nog, die boek Spreuke meld verskeie kere dat ooreet gevaarlik is. Wees nie onder die wynsuipers nie, onder die vraatsugtige vleiseters; want die dronkaard en die vraat sal arm word, en slaperigheid sal ’n mens met vodde beklee –Spreuke 23:20-21.
Uit die Nuwe Testament sien ons dat die vroeë kerk nie meer van heidense Christene verwag het om die Joodse wette oor hul dieet na te kom nie. Die Jerusalemraad het spesifiek vereis …dat hulle hulle onthou van die besoedeling deur afgode, van onsedelikheid, van wat verwurg is en van bloed –Handelinge 15:20. Andersins lyk dit of hulle vry was om te eet wat hulle wou.
Wat nie in die Nuwe Testament verander het nie, was die idee van selfbeheersing. Die vrug van die Gees noem selfbeheersing as een van die dinge wat Christene behoort te hê, en Paulus het dit duidelik gemaak dat hy daarop ingestel was om sy begeertes te beheer, sodat hy nie verwerplik sou word nie (sien 1 Korintiërs 9:27).
Weet julle nie dat julle liggaam ’n tempel is van die Heilige Gees wat in julle is, wat julle van God het, en dat julle nie aan julleself behoort nie? Want julle is duur gekoop. Verheerlik God dan in julle liggaam en in julle gees, wat aan God behoort –1 Korintiërs 6:19-20.
Weet julle nie dat julle ’n tempel van God is en dat die Gees van God in julle woon nie? As iemand die tempel van God skend, sal God hom vernietig; want die tempel van God is heilig, en dit is julle –1 Korintiërs 3:16-17.
Die Skrif is duidelik dat Christene na hul liggame behoort om te sien, hul begeertes onder God se beheer moet stel en dinge moet vermy wat enigiets met afgodery te doen het.
Redes waarom mense gewig optel
Dit is maklik om die redes vir gewigstoename in twee groot kategorieë op te deel:
- probleme met metabolisme
- probleme met oormatige kalorie-inname.
Wanneer ons aan metaboliese probleme dink, sluit dit dinge soos skildklierprobleme en diabetes in. Hierdie afwykings beïnvloed die tempo waarteen ons liggame kalorieë verbrand. Een van die belangrikste maniere waarop ons ons metabolisme kan verhoog, is om ons aktiwiteitsvlakke te verhoog, veral deur oefening wat die hartklop verhoog—kardiovaskulêre oefening.
Oortollige kalorieë kom hoofsaaklik van ooreet. Dit is belangrik om te onthou dat mense om baie ander redes as honger eet. Mense eet omdat hulle verveeld, eensaam of hartseer is, en ja, soms omdat hulle honger is. Sommige medikasie, veral steroïede, kan die eetlus verhoog en die metaboliese tempo negatief beïnvloed.
Ons noem die aantal kalorieë wat ons liggame verbrand terwyl ons rus, die liggaam se metaboliese tempo. Daar is ’n paar verskillende formules om ons basale metaboliese tempo te bereken. Hulle gebruik lengte, gewig, ouderdom en geslag om te bepaal hoeveel kalorieë jou liggaam op ’n gemiddelde dag sal verbrand. Daar is ’n paar toepassings en webwerwe wat hierdie berekening vir jou kan doen. https://www.active.com/fitness/calculators/bmr Die belangrike ding om te weet, is dat dit die aantal kalorieë is wat jy moet inneem om jou huidige liggaamsgewig te handhaaf. Eet minder kalorieë as hierdie getal en jy sal geneig wees om gewig te verloor; neem meer kalorieë as hierdie getal in en jy sal gewig optel.
Is gewig belangrik?
Vanuit ’n mediese oogpunt hou oorgewig verband met verskeie dinge. Dit is geneig om insulienweerstandigheid te verhoog en kan tot diabetes lei. Dit verhoog bloeddruk. Dit kan tot obstruktiewe slaapapnee lei en maak artritis in die rug en bene erger.
Oorgewig is nie noodwendig ’n aanduiding van ’n geestelike probleem nie, en afhangend van ’n persoon se genetika kan dit moeilik wees om die gewig te bereik wat volgens die tabelle behoort te wees. Hoewel die meeste mense baie beter voel wanneer hulle naby hul ideale gewig is, dui die Skrif nie aan dat daar ’n spesifieke gewig of liggaamsmassa-indeks (BMI) is wat Christene nie behoort te oorskry nie.
Die belangrike ding is dat ons lewens onder God se beheer moet wees as ons onsself, met ons eetlus en al, aan Hom oorgegee het. Ons behoort te probeer om gesond te wees sodat ons die beste aan die opbou van die Koninkryk kan deelneem. Meer nog, ons behoort ’n voorbeeld vir ander te probeer stel van ’n lewe wat aan God oorgegee is.
Mites oor gewigsverlies…
Daar is baie dinge wat mense oor gewigsverlies glo. Ons gaan kyk na ’n lys dinge wat mense oor en oor sê. Hoewel daar dalk ’n greintjie waarheid daarin steek, is hulle nie heeltemal waar nie en kan hulle mense wat met hul gewig sukkel, ontmoedig om dinge te doen wat kan help.
…Kragtige oefening is die enigste manier om gewig te verloor.
Baie mense glo dat hulle nie gewig kan verloor nie omdat hulle nie genoeg kan oefen nie. Hulle sukkel met pyn, artritis of ’n hart- of longtoestand wat hulle verhinder om strawwe atletiese aktiwiteite te doen.
Miskien ken hulle iemand wat begin hardloop het en baie gewig verloor het, en dit lyk na die regte manier om dit te doen. Hulle voel net nie in staat om daardie pad te volg nie en voel hopeloos oor die hele onderneming.
Oefening is belangrik. Die meeste mediese verenigings beveel aan dat mense minstens 150 minute per week oefen. Hoewel oefening ons metabolisme wel ’n hupstoot gee en ons hart en longe help, verander dit dalk steeds nie veel aan ’n persoon se gewig nie.
Die meeste mense verbrand tussen 200 en 300 kalorieë met ’n halfuur se oefening. Dit klink dalk na baie, maar ’n liggaam moet 3500 kalorieë verbrand om een pond te verloor. Daarbenewens is die meeste van ons hongerder nadat ons geoefen het, en dit is baie maklik om 200 ekstra kalorieë te eet—wat basies alles wat tydens die oefening verbrand is, ongedaan maak.
…Koolhidrate laat jou gewig optel.
Koolhidraat is die mediese term vir suikers. Die kalorieë wat ons in ons dieet inneem, kom uit een van drie bronne: koolhidrate, vette en proteïene. Koolhidrate kom in nageregte voor, maar ook in baie styselryke kossoorte soos rys, mielies, pasta, brood en baie ander dinge.
Daar is verskeie diëte, soos die Atkins-dieet en die Keto-dieet, wat mense wat dit volg aanspoor om soveel moontlik koolhidrate uit te skakel. Mense verloor dikwels gewig met hierdie soort diëte. Ongelukkig is hierdie diëte moeilik om op die lang termyn vol te hou omdat hulle taamlik beperkend is.
Die gesondste ding is om koolhidrate matig te eet en eerder die gesonder keuses te maak. Dit is belangrik om volgraan en meer komplekse koolhidrate te gebruik. ’n Bak hawermout bevat dalk ’n soortgelyke aantal gram koolhidrate as ’n soet ontbytgraankos, maar ons liggame breek dit stadiger af en kan dit makliker hanteer.
…Uithongering is die enigste manier om gewig te verloor.
Uithongering lei wel tot gewigsverlies—daar was geen swaar mense onder dié wat ná die Tweede Wêreldoorlog uit die konsentrasiekampe gekom het nie. Dit is beslis nie die enigste manier om gewig te verloor nie, en ook nie ’n gesonde manier om gewig te verloor nie.
Ons weet dat wanneer mense vir lang tydperke honger ly, hulle spiermassa begin verloor, hul bene swakker word en hul metabolisme afneem. Die meeste mense wat hulself uithonger, tel uiteindelik binne ’n paar jaar al die gewig wat hulle verloor het weer op, en omdat hul metabolisme afgeneem het, sal dit op die lange duur vir hulle moeiliker wees om die gewig af te hou.
…Jy hoef net ‘___’ vetverbrandende kossoort te eet om gewig te verloor!
Ek het die kossoort hierbo doelbewus oopgelaat, want dit lyk asof dit voortdurend verander. Miskien het jy gelees dat Griekse jogurt, kaneel of gojibessap jou sal help om gewig te verloor. Studies dui daarop dat daar geen towerkrag-kossoort is wat vet sal laat verdwyn nie.
As hierdie kossoorte werk, is dit omdat jy iets ongesonds en kalorieryks vervang het met iets gesonder. As jou gewone ontbyt byvoorbeeld uit 5 repies spek, ’n glas lemoensap, 2 snye roosterbrood en twee eiers bestaan en jy dit vervang met ’n glas water en ’n bak hawermout, sal jy waarskynlik gewig verloor. Dit is nie omdat die hawermout “vet verbrand” nie, maar eerder omdat dit aansienlik minder kalorieë bevat as die ontbyt wat jy voorheen geëet het.
Sommige kossoorte bevat byna geen kalorieë nie en verg waarskynlik net soveel energie om te eet en te verteer as wat mense daaruit kry. Seldery, ysbergslaai en sampioene val almal in hierdie kategorie. Die probleem is dat as jy grondboontjiebotter op die seldery smeer, slaaisous op die blaarslaai gooi en die sampioene in botter of olie braai, hulle skielik nie meer die laekalorie-kossoorte is waarvoor hulle deurgaan nie. Ons mense is baie goed daarmee om laekalorie-kossoorte so aan te pas dat hulle beter smaak én nie meer min kalorieë bevat nie.
…Vetvrye en dieetkosse is die sleutel tot gewigsverlies.
Daar is baie kossoorte en speserye op die mark waarvan die vetinhoud verlaag is en wat daarop aanspraak maak dat hulle minder kalorieë bevat as die gewone weergawes daarvan. Dit bevat dikwels baie verskillende chemikalieë en suikervervangers om die smaak en tekstuur so na as moontlik aan dié van die gewone weergawes te laat wees.
Suikervervangers lyk gesonder as suiker wanneer dit matig gebruik word, maar dit lyk ook of hulle mense aanmoedig om na soeter kossoorte te smag. Studies het kunsmatige versoeters verbind met die ontstaan van glukose-onverdraagsaamheid—iets wat tot diabetes kan lei. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3095502/ Dit lyk of dieetkundiges dink dat Stevia die veiligste van die verskillende suikervervangers is.
Alles in ag genome, behoort ons doel nie te wees om al dieselfde kossoorte te probeer eet, net met minder kalorieë nie, maar eerder om ’n verskeidenheid gesonde kossoorte en matige porsies te eet. Dít sal tot ’n beter metabolisme lei, en nie bloot om verminderdevet-weergawes van ons gunstelingkossoorte te kry nie.
…Die oplossing is dieetpille.
Met verloop van tyd het ek baie mense gesien wat medikasie en aanvullings neem—sowel voorskrifmedisyne as soorte wat sonder ’n voorskrif beskikbaar is—om hulle te probeer help om gewig te verloor. Hierdie medikasie en aanvullings is veronderstel om verskeie dinge te doen; die vermindering van eetlus en die verhoging van die metaboliese tempo is ’n paar daarvan.
Dit werk dikwels op kort termyn. Mense verloor heelwat gewig in die eerste paar weke en dink dat hulle hul stryd oorwin het. Die probleem is dat hulle met verloop van tyd gewoonlik gewoond raak aan wat hulle ook al neem, hul eetlus terugkeer en hul metabolisme na normaal terugkeer.
Hoewel hierdie soort oplossings dalk korttermynhulp bied, beteken dit om op die lang termyn gesond te wees dat ’n mens ’n gesonde eetplan en oefenrooster moet uitwerk en dan daarby moet hou. Die doel behoort nooit bloot te wees om “tien pond af te skud” nie, maar eerder om so gesond as moontlik te wees.
Ons het baie dinge bespreek wat ’n mens nie moet doen nie, en as jy tussen die reëls lees, kan jy waarskynlik ook van die dinge sien wat nuttig is om te doen. ’n Tweede deel (as die Here wil) sal saam met die volgende uitgawe verskyn om positiewe dinge te bespreek wat ons kan doen om ’n gesonde gewig te bereik.
Met dit alles is dit belangrik om te onthou dat ons doel nie is om een of ander aardse skoonheidsideaal te bereik nie. Die doel is eerder om ons liggaam as die tempel van die Heilige Gees te behandel (1 Korintiërs 6:19). Ek het al gehoor hoe hierdie vers gebruik word om te verduidelik waarom ons nie behoort te drink, rook of tatoeëermerke te kry nie, maar ons moet dit ook met respek behandel wanneer dit by eet en oefening kom.
Wanneer ons na ons liggame omsien, sal ons beter in staat wees om in die behoeftes van die mense om ons te voorsien, en sal ons gereed wees om enige plan wat God vir ons lewens het, te vervul.
