Kuwa mtawala juu ya kikundi cha watu kunaambatana na msongo wa mawazo, maamuzi magumu, na kukosa usingizi usiku—hakika si nafasi kwa watu dhaifu kiakili au ambao hawajakomaa. Nafasi hiyo ni ngumu, iwe mkuu wa polisi wa kaunti, meya, gavana, au rais. Mtu wa kawaida hakomai kikamilifu hadi umri wa miaka 25, kulingana na tafiti za sayansi ya neva.1 Na hata hivyo, mwaka wa 54 BK, mtawala aliteuliwa akiwa na umri wa miaka kumi na saba tu. Huyu hakuwa hakimu wa cheo kidogo wala katibu wa kisiasa. Alitawazwa kuwa mtawala wa moja ya milki kubwa zaidi duniani wakati huo. Jina la mvulana huyo lilikuwa Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus—anayejulikana kwa kawaida kama Nero. Alikuwa mfalme wa tano wa Roma.
Nero hakuwekwa madarakani kwa uchaguzi wowote wala kwa kuchaguliwa na raia wake. Mama yake, Agrippina, alikuwa ameolewa na Caesar Claudius (mjomba wake), mfalme wa Roma. Claudius alimchukua Nero kuwa mwanawe wa kuasili. Baadaye Nero alimwoa Octavia, binti wa Claudius, ambaye alikuwa binamu yake mwenyewe na dada yake wa kambo.
Tarehe 13 Oktoba, mwaka wa 54 BK, Agrippina alimpa sumu mumewe mwenye mamlaka, na mwanawe Nero akawa mfalme. Kulikuwa na uvumi kwamba Nero na mama yake walikuwa na uhusiano wa kingono wa maharimu, lakini mtawala mpya alipokewa vizuri na raia wake na alionekana kuwa na shauku ya kuwafurahisha, akiagiza yajengwe majengo makubwa ya umma, pamoja na kupunguza kodi na bei ya chakula. Hata hivyo, hali hiyo haikudumu.
Muda mfupi baadaye, Nero alimuua shemeji yake, ambaye alikuwa na umri wa miaka kumi na nne, jambo ambalo lilimkasirisha mkewe. Wakati huo, mfalme alikuwa katika uhusiano na mwanamke aliyewekwa huru (aliyekuwa mtumwa hapo awali), hivyo akaamuru mkewe apelekwe uhamishoni. Jambo hili lilipozua hasira miongoni mwa umma, aliamuru Octavia akatwe kichwa kwa mashtaka ya uongo ya kutokuwa mwaminifu katika ndoa.
Kisha alivutiwa kupita kiasi kimapenzi na mwanamke aitwaye Poppaea Sabina, ambaye alikuwa akipanga njama za kuolewa naye. Sabina alimchochea Nero kuwa na hofu na wivu kiasi kwamba akaamua kumuua mama yake kwa hofu ya kupoteza kiti cha enzi. Mpango ulikuwa rahisi—wakati Agrippina akiwa katika meli ya matembezi, ingezamishwa kwa siri, na mama wa Nero angekufa maji. Hata hivyo, hilo halikutokea. Agrippina alikuwa mwogeleaji hodari na aliokoka. Bila kukata tamaa, Nero aliwatuma watekelezaji wake wa hukumu ya kifo wamchome kwa visu hadi afe mchana kweupe. Kwa bahati mbaya, mambo yalikuwa ndiyo kwanza yameanza kwa mtu mwenye mamlaka zaidi katika milki, na matendo haya ya ajabu na yasiyo ya kibinadamu yalikuwa ni sampuli tu ya yale yaliyokuwa yanakuja.
Nero alikuwa na tabia ya kupandwa na hasira kali, na katika mojawapo ya milipuko hiyo alimtendea mkewe jeuri. Alimpiga Sabina mateke mara kwa mara hadi yeye na mtoto wake aliyekuwa tumboni wakafa. Inasemwa kwamba Nero alijuta jambo hili, na muda mfupi baadaye alianza kumtafuta mtu yeyote aliyefanana na Sabina, mkewe aliyekufa. Hatimaye alipata mtumwa ambaye inasemwa alifanana naye sana, nao wakafunga ndoa. Tatizo lilikuwa nini? Mtumwa huyo alikuwa mwanamume. Nero alianza kumvalisha mavazi ya mwanamke na kumwita bibi. Kufikia hapo, Nero alikuwa akizidi kuteleza katika uovu. Alijiona kuwa msanii—hata mwenye kipaji cha kipekee—na alifanya maonyesho makubwa ya umma. Ikiwa ulihudhuria, usingeweza kuondoka. Kwa nini? Milango ilikuwa imefungwa. Nero pia alikuwa na ndoto ya kuwaimbia adui zake na kuwafanya walie kwa sababu ya makosa ambayo aliona kuwa walikuwa wamefanya.
Lakini mfalme hakuridhika na kufanya maonyesho ya muziki pekee. Mwaka wa 67 BK, alishiriki katika Michezo ya Olimpiki, jambo lililokuwa kinyume cha kanuni (hakuna mfalme aliyeruhusiwa kushindana katika Michezo hiyo). Hata hivyo, Nero alishiriki. Alianzisha mashindano mapya, kama kupiga tarumbeta na uigizaji. Alishiriki katika kadhaa na kushinda kila moja. Matendo yake yalizua hasira kubwa kwa kuwa Olimpiki zilichukuliwa kuwa tukio takatifu na Nero alikuwa amezibadilisha.
Hata hivyo, Nero alikuwa na lengo kubwa zaidi akilini. Mashindano ya magari ya kukokotwa na farasi yalikuwa kivutio kikubwa zaidi katika Olimpiki. Katika mashindano hayo, waendeshaji waliruhusiwa kuwa na kundi la farasi wanne. Makundi hayo yangeshindana kuzunguka uwanja mkubwa kwa jumla ya mizunguko saba. Wakati mwingine magurudumu yalitoka, au magari yaligongana. Lilikuwa jambo la kawaida kwa waendeshaji kurushwa kutoka kwenye magari yao na kukanyagwa hadi kufa au kuburutwa na kundi lao wenyewe la farasi. Hata hivyo, mshindi angeshangiliwa na kulipwa fedha nyingi.
Ukijua ugumu wote, hatari, na msongo wa mawazo uliohusika, unaweza tu kuwazia jinsi waendeshaji walivyohisi walipomwona Mfalme Nero akifika kwenye uwanja wa mbio katika gari la gharama kubwa na kundi la farasi si wanne, bali kumi. Kama ilivyodhihirika, Nero hakuwa na uzoefu wala utimamu wa mwili. Karibu mara moja, alipoteza udhibiti wa farasi wake na kurushwa kutoka kwenye gari, akajeruhiwa vibaya wakati huo. Licha ya kutomaliza mbio hizo, Nero alishinda nafasi ya kwanza.
Tukio hili linaonyesha vizuri mtazamo wa Nero kuhusu mamlaka yake katika kipindi hiki cha utawala wake. Kwa kweli, mwaka wa 66 BK, alishinda zaidi ya tuzo 1,800 za nafasi ya kwanza kwa maonyesho yake yaliyodaiwa kuonyesha ustadi wa kisanii. Huyu alikuwa mtu ambaye hangeweza kuambiwa “hapana”.
Usiku wa tarehe 18 Julai, mwaka wa 64 BK, moto ulianza katika Circus Maximus ya Roma. Moto huo uliongezeka na kuenea, ukawa hauwezi kudhibitiwa. Uliendelea kuwaka kwa nguvu kwa siku sita zilizofuata, ukiacha karibu kila sehemu ya mji ikiwa imeathiriwa. Ulikuwa msiba mkubwa kwa raia wa Roma na ungekuwa tukio ambalo Nero angejulikana zaidi kwalo. Waandishi wengi wa kale walimlaumu Nero kwa kuwasha moto huo, ingawa hakuwa mjini wakati ulipoanza. Iwe aliuanzisha moto au la, Nero alihitaji mtu wa kumlaumu. Alichagua kundi la watu waliodharauliwa na kuogopwa na Waroma na kuwatesa bila kukoma. Kundi hilo lilijulikana kama Wakristo. Tacitus, mwandishi wa Kirumi asiye wa kidini, alieleza hivi, “Nero aliwatwika hatia na kuwatesa kwa mateso makali kupita kiasi watu waliochukiwa kwa machukizo yao, ambao umma uliwaita Wakristo. Waliongezewa dhihaka za kila aina wakati wa kuuawa kwao. Wakiwa wamefunikwa kwa ngozi za wanyama, waliraruliwa na mbwa na kufa, au walipigiliwa misumari misalabani, au walihukumiwa kuchomwa moto na kuteketezwa ili kutoa mwanga usiku baada ya mwanga wa mchana kuisha.”
Wakati huo huo, Nero alizidi kuwa mwovu. Aliwachinja bila huruma wanaume, wanawake, na watoto Wakristo, na akazidi kuzama katika upotovu wa maadili. Hatimaye, tarehe 9 Juni, mwaka wa 68 BK, Nero, mfalme wa mwisho wa Roma, alijiua baada ya kutangazwa kuwa adui wa umma na Seneti ya Roma. Alikuwa na umri wa miaka 31 tu.
Basi, huyu ni mtu aliyepotoka kwa kila namna. Mtindo wake wa maisha ulikuwa unakiuka sana misingi ya Ukristo, na mateso aliyowatesa Wakristo yalikuwa miongoni mwa mabaya zaidi katika historia. Tungemwitikiaje mtawala kama huyo? Wakristo walimwitikiaje?
Paulo aliishi wakati wa utawala wa Nero. Aliona mambo yote ya kutisha yaliyoelezwa hapo juu. Hata hivyo, alilipa kanisa mawaidha yafuatayo: Kila mtu na ajitiishe kwa mamlaka zilizo juu yake. Kwa maana hakuna mamlaka isipokuwa kutoka kwa Mungu; na mamlaka zilizopo zimewekwa na Mungu. Kwa hiyo anayepinga mamlaka anapinga agizo la Mungu; nao wanaopinga watajiletea hukumu. Kwa maana watawala si tishio kwa matendo mema, bali kwa maovu. Je, unataka usiogope mamlaka? Tenda yaliyo mema, nawe utasifiwa nayo; kwa maana mtawala ni mtumishi wa Mungu kwa ajili ya mema yako. Lakini ukitenda maovu, ogopa; kwa maana habebi upanga bure: yeye ni mtumishi wa Mungu, mwenye kulipiza kisasi ili kutekeleza ghadhabu juu ya atendaye maovu. Kwa hiyo ni lazima mjitiishe, si kwa sababu ya ghadhabu tu, bali pia kwa ajili ya dhamiri –Warumi 13: 1-5.
Maneno haya yanaonekana yasiyowezekana tunapozingatia hali ilivyokuwa. Hata hivyo, Neno la Mungu linatuambia kwamba mamlaka zetu za serikali zimewekwa na Mungu mwenyewe. Ni ushuhuda ulioje! Basi, ni kwa kiasi kikubwa zaidi jinsi gani tumeitwa kuheshimu mamlaka zetu—kutowasingizia; kuwatii katika mambo yote yanayowezekana; kujitenga na uchaguzi na kampeni zao; na hata hivyo, kujitiisha kwa Mungu na mamlaka yake kama mwenye kauli ya mwisho kwetu?! Au, kama Paulo alivyosema, Kila mtu na ajitiishe kwa mamlaka zilizo juu yake. Kwa maana hakuna mamlaka isipokuwa kutoka kwa Mungu… –Warumi 13:1.
Waumini wa kanisa la mwanzo walimwona Nero—mfalme muuaji, mwenye kiu ya damu, aliyepotoka—kama mtu aliyewekwa na Mungu. Walijitahidi kumpa heshima na staha katika mamlaka yake, huku hatimaye wakijitiisha kwa mamlaka ya juu ya Mungu. Hapa, tunaona hali inayoweza kuonekana kuwa ya kinzani: mamlaka za duniani ni “watumishi wa Mungu” wanaopaswa kuheshimiwa na kutiiwa, lakini IKIWA wakati ungefika ambapo muumini angetakiwa na mamlaka za serikali kutomtii Mungu, basi tuna wajibu wa juu zaidi—…Imetupasa kumtii Mungu kuliko wanadamu –Matendo 5:29.
Haya yote yanaweka wajibu mkubwa mabegani mwetu leo kama Wakristo tunaoishi katika jamii inayozidi kupotoka na kuwa na uovu. Je, tunaweza kupata ule uwiano wa kibiblia wa kuheshimu viongozi wetu wa serikali huku bado tukimtii Mungu katika mambo yote? Au tunashindwa kama wale wasiozaliwa upya wanaotuzunguka, kwa kuchambua makosa ya mamlaka zetu za duniani tunapohisi maisha yetu ya “starehe” yanakanyagwa?
Basi angalieni mwenende kwa uangalifu, si kama wapumbavu bali kama wenye hekima, mkiutumia wakati vizuri, kwa sababu siku hizi ni za uovu. Kwa hiyo msiwe wajinga, bali fahamuni mapenzi ya Bwana ni nini –Waefeso 5:15-17. Na Mtu na atuhesabu kuwa watumishi wa Kristo na mawakili wa siri za Mungu. Zaidi ya hayo, kinachotakiwa kwa mawakili ni kwamba mtu aonekane kuwa mwaminifu –1 Wakorintho 4:2.
Kila mmoja wetu, akiwa Mkristo aliyejitoa, aliyezaliwa upya na anayeamini Biblia, na aenende kwa uangalifu, akiutumia wakati vizuri. Kwa maana sote tunataka kupatikana kuwa waaminifu katika siku ile inayokuja hivi karibuni, wakati sote tutasimama mbele ya kiti cha hukumu ili kupokea malipo yetu ya haki.
Tanbihi ya mwisho:
ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3621648
