Και σηκώθηκε μεγάλη θύελλα ανέμου, και τα κύματα χτυπούσαν το πλοίο, ώστε αυτό γέμισε ήδη νερό. Και εκείνος ήταν στο πίσω μέρος του πλοίου, κοιμώμενος πάνω σε μαξιλάρι· και τον ξυπνούν και του λένε· Διδάσκαλε, δεν σε νοιάζει ότι χανόμαστε; Και σηκώθηκε, και επιτίμησε τον άνεμο, και είπε στη θάλασσα· Σιγά, ησύχασέ. Και ο άνεμος έπαυσε, και έγινε μεγάλη γαλήνη. Και τους είπε· Γιατί φοβάστε έτσι; Πώς δεν έχετε πίστη; Και φοβήθηκαν σφόδρα, και είπαν ο ένας στον άλλον· Τι άνθρωπος είναι αυτός, που και ο άνεμος και η θάλασσα υπακούν σ’ αυτόν; Μάρκος 4:37-41
Πολλές φορές έχω διαβάσει αυτή την περικοπή και αναρωτήθηκα τι πρέπει να αντλήσουμε από αυτήν. Φαίνεται να είναι μια ιστορία που γεννά περισσότερα ερωτήματα απ’ όσα λύνει. Συχνά μας αρέσει να σκεφτόμαστε τον Ιησού ως την προσωποποιημένη, σχεσιακή μορφή της Θεότητος· ένα είδος διαμεσολαβητή ανάμεσά μας και του Παντοδύναμου Θεού. Αλλά εδώ, στην γραφική μας περικοπή, η συμπεριφορά Του είναι σχεδόν ασύλληπτη με ανθρώπινους όρους. Πώς μπορούσε ο Χριστός να κοιμάται σε τέτοια θύελλα, πολύ περισσότερο μέσα σ’ ένα σκάφος που γέμιζε νερό; Μπορούμε να πιστέψουμε ότι είναι Κύριος του ανέμου και των θαλασσών, και αυτοί πρέπει να υποκλιθούν στη διαταγή Του, αλλά μήπως περιμένει από εμάς να κάνουμε το ίδιο; Θα απαιτούσε ο συμπονετικός μας Χριστός να είμαστε ήρεμοι και ατρόμητοι σε τέτοιες απελπιστικές συνθήκες; Είναι κάθε έκφραση φόβου καρπός της έλλειψης πίστης μας; Αυτά τα διαπεραστικά ερωτήματα είναι ταραχώδη, διότι όλοι θα ελπίζαμε ότι η πίστη μας σε Αυτόν είναι αρκετά δυνατή για να εξασφαλίσει τη σωτηρία μας, κι όμως η εμπειρία μας έχει διδάξει ότι ο δικός μας περίπατος μέσα από τα ταραχώδη βοσκοτόπια της ζωής παρήγαγε τίποτε περισσότερο ευγενές από το τρομερό βογγητό των μαθητών.
Γιατί φοβάστε έτσι; Πώς δεν έχετε πίστη; Τα ερωτήματα μοιάζουν σχεδόν αταίριαστα όταν προέρχονται από τον Σωτήρα μας, σχεδόν σαν να μην είναι τόσο υπομονετικός και μακρόθυμος όσο ελπίζαμε. Αλλά ο Χριστός έχει θέσει μια οριστική προσδοκία στους μαθητές Του που δεν είναι πέρα από την επίτευξή τους. Τους καλούσε άραγε να επιτιμηθούν στη θύελλα οι ίδιοι; Έπρεπε να τον είχαν ξυπνήσει νωρίτερα; Περίμενε να συνεχίσουν να κωπηλατούν ήσυχα με βέβαιη εμπιστοσύνη; Η Γραφή εδώ μας δίνει λίγες απαντήσεις, αλλά ξέρουμε ότι υπάρχει ένα διαρκές μάθημα εδώ σχετικά με τον φόβο και την πίστη.
Οι καταιγίδες είναι κοινό μέρος της ζωής, και κανένα σοβαρό δίλημμα δεν είναι ευχάριστο. Όταν ο Παύλος ταξίδευε προς τη Ρώμη, βίωσαν καιρό …όταν ούτε ήλιος ούτε αστέρια πολλές μέρες φάνηκαν, και μεγάλη ταραχή μάς έπεσε· και κάθε ελπίδα για σωτηρία μάς ελήφθη – Πράξεις 27:20. Στο μέσον μιας σκοτεινής και απελπισμένης κατάστασης υπάρχει μια καμπάνα που συνεχίζει να χτυπά καθαρά και φωτεινά: Υπάρχει ειρήνη που μπορεί να γίνει κατανοητή ακόμα και στις πιο φρικτές περιστάσεις. Ο Παύλος είχε περάσει μια επισφαλή …νύκτα και ημέρα ήμουν στο βάθος της θαλάσσης – Β΄ Κορινθίους 11:25, κι όμως δεν απαίτησε από τον άνεμο και τη θάλασσα να υποταχθούν στην εξουσία του. Αντίθετα, δηλώνει ότι μέσα στη θύελλα …παραστάθηκε προς εμέ εκείνην τη νύκτα άγγελος Θεού, του οποίου είμαι εγώ και τον οποίον υπηρετώ, λέγων· Μη φοβού· Παύλε… – Πράξεις 27:23-24. Αυτή είναι μια σκηνή παρόμοια με τον κίνδυνο που υπέφεραν οι μαθητές (στο κείμενό μας), κι όμως βλέπουμε διαφορετικό αποτέλεσμα. Ο Παύλος παρηγορήθηκε και επαινέθηκε ενώ οι μαθητές δέχθηκαν επιπλήξη.
Καθώς ταλαντεύονταν στα σαγόνια ενός πιθανoύ υγρού τάφου, οι μαθητές φώναξαν: …Διδάσκαλε, δεν σε νοιάζει ότι χανόμαστε; – Μάρκος 4:38. Πόσο φυσικό είναι για όλους μας να φορτώνουμε την απογοήτευσή μας και την ευθύνη στον άλλον. Να σκεφτόμαστε ότι κάποιος αδιάφορος άνθρωπος αποφεύγει την ευθύνη του είναι πολύ αποθαρρυντικό. Παρομοίως …ο κυβερνήτης του πλοίου ήρθε προς αυτόν [τον Ιωνά], και του είπε· Τι κάνεις, υπνώτη; Σήκω, επίκλησε τον Θεόν σου· μήπως σκεφθή ο Θεός περί ημών, και να μη απολεσθώμεν – Ιωνάς 1:6.
Υπάρχει μια αιχμή στην επιπλήξη του κυβερνήτη του πλοίου πολύ όμοια με την αντίδραση των μαθητών στον κοιμώμενο Ιησού. Ο Χριστός δεν χαίρεται να επιτρέπει τη θλίψη να μας επισκέπτεται, αλλά φαίνεται πως δεν υπάρχει άλλο πραγματικό μέσο χάριτος με το οποίο η ειρήνη Του να μπορέσει να πλημμυρίσει τις ψυχές μας. Εάν πρώτα δεν υπάρχει κοιλάδα, πώς θα εκτιμήσουμε την κορυφή του βουνού; Εάν δεν υπάρχουν αγκάθια, πώς θα απολαύσουμε το τριαντάφυλλο; Εάν πρώτα δεν υπάρχει θύελλα, πώς θα εκτιμήσουμε την ηρεμία; Ο Παύλος υπέφερε την ίδια απελπισία …συμπιεσμένοι πέραν των δυνάμεων, ώστε απελπισθήκαμε και για τη ζωή – Β΄ Κορινθίους 1:8. Όμως μέσα του είχε έναν οραματικό άγκυρα για την ψυχή του.
Διότι διατάσσει και σηκώνει ο άνεμος της θύελλας τα κύματα αυτού· εκείνα ανεβαίνουν εις τους ουρανούς, και κατεβαίνουν εις τα βάθη· την ψυχήν τους λιώνει η θλίψις· πλανώνται και κλυδωνίζονται σαν μέθυσοι, και χάνονται ηγία· τότε φωνάζουσιν προς Κύριον εν τη θλίψει αυτών, και εκφέρει αυτούς εκ της θλίψεως αυτών· ποιεί τη θύελλαν εις γαλήνην, και τα κύματα αυτής σιγάνονται· τότε χαίρονται διότι εγαλήνευσαν· και φέρει αυτούς εις το επιθυμητόν λιμένα αυτών – Ψαλμός 107:25-30.
Το Επιθυμητό Λιμάνι…
Κάπως, έχουμε υιοθετήσει την ιδέα ότι το επιθυμητό λιμάνι της ανάπαυσης είναι μια επίγεια ευφορική ουτοπία χωρίς καμία θύελλα. Ο κυβερνήτης που είχε το καθήκον να οδηγήσει το σκάφος προς τη Ρώμη σκέφτηκε ότι …το λιμάνι δεν ήταν κατάλληλο για χειμώνα … υποθέτοντες ότι είχαν επιτύχει τον σκοπό τους… – Πράξεις 27:12-13, έτσι απέπλευσε στο πρώτο άγγιγμα έγκρισης από τον ήπιο νότιο άνεμο. Αλλά το λιμάνι που προωθεί ο Χριστός είναι ένα καταφύγιο ελεύθερο από αναστατωμένο φόβο και ανώριμη πίστη. Αυτή είναι μια ειρήνη … που δεν όπως ο κόσμος δίνει, εγώ δίνω σε εσάς· μη ταράσσεται η καρδιά σας, μη φοβείσθε – Ιωάννης 14:27. Αυτή η ανάπαυση είναι δική μας, απλώς πλέοντας με τον Χριστό και εμπιστευόμενοι Αυτόν να μας καθοδηγήσει μέσα από κάθε θύελλα.
Οι επίμονες θύελλες της αντίξοης συνθήκης μπορούν να προκύψουν χωρίς προειδοποίηση τόσο γρήγορα όσο …ένας θυελλώδης άνεμος, καλούμενος Ευροκλύδων – Πράξεις 27:14. Αυτοί οι θυελλώδεις άνεμοι φέρουν μια αξιοθαύμαστη τολμηρότητα να κλονίσουν οποιαδήποτε σχέση. Το να νιώθουμε ένταση και επαγρύπνηση μέσα σε στρεσογόνες καταστάσεις είναι απλώς ανθρώπινη φύση. Ο κεντρικός μας ενδοκρινής αδένας εκλύει μια ισχυρή ορμόνη που ονομάζεται αδρεναλίνη στο σύστημά μας, οι μύες μας τεντώνονται, ο νους μας εστιάζει, ώστε να είμαστε διεγερμένοι και έτοιμοι για πάλη ή φυγή. Αυτό δεν είναι αναγκαστικά άγχος αλλά μια φυσική αντίδραση. Ως άνθρωποι, έχουμε μια θεία ικανότητα να λογικευόμαστε στο μέσον ακραίου πάθους και πίεσης. Οι μαθητές δεν ήξεραν τι θα έκανε ο Ιησούς. Ήξεραν μόνο ότι αυτή η κατάσταση είχε ξεφύγει από τον έλεγχο. Εδώ έκαναν το μεγάλο λάθος τους. Ο Χριστός ήξερε Ποιος είχε τον έλεγχο. Ο Παύλος ήξερε Ποιος είχε τον έλεγχο. Ακόμη και ο Ιωνάς ήξερε γιατί είχε προκύψει η θύελλα. Η πίστη μας είναι καταδικασμένη να αποτύχει όταν το άγχος κλιμακώνεται, και νομίζουμε ότι πρέπει να ελέγξουμε τις μανιασμένες δοκιμασίες γύρω μας. Μπορεί να έχουμε έναν αξιοπρεπή σκοπό και ένα ειλικρινές καρδιά και παρ’ όλα αυτά να βρούμε την τρεμουλιαστή μας πίστη να καταρρέει. Θαυμαζόμαστε λανθασμένα ότι ο Θεός κάθεται στους ουρανούς και δεν κάνει τίποτε. Πίστεις μας υψώνουν τις προσευχές μας, αλλά οι ουρανοί φαίνονται αλαζονικά σιωπηλοί. Αυτό θα το περίμενε κανείς από λατρευτές του Βάαλ, του Βούδα και από αποστρεφόμενους. Αλλά δεν πρέπει να συμβεί σε ανθρώπους με ισχυρές πεποιθήσεις—ανθρώπους που έχουν γεννηθεί ξανά, παρακολουθούν κανονικά την εκκλησία, διαβάζουν την Αγία Γραφή τους και προσεύχονται καθημερινά. Πρέπει να επανεξετάσουμε ότι ο Θεός δεν ανησυχεί τόσο για την περιβαλλοντική μας ειρήνη, όσο για το να φθάσει η εσωτερική μας ψυχή ασφαλής και ακέραια στο λιμάνι της ανάπαυσής Του.
Όταν είμαστε χαρούμενοι, με χαρά διεκδικούμε εκείνη την ανάπαυση, παρόλο που δεν έχουμε αίσθηση ότι τον έχουμε πραγματικά ανάγκη. Οι εισβολές Του στη ζωή μας συχνά μοιάζουν σαν παρεμβολές. Αλλά όταν οι καιροί γίνουν απελπιστικοί και έχουμε εξαντλήσει όλους τους πόρους μας, ακουμπάμε βαριά πάνω Του. Σε εκείνη τη βασανιστική ώρα, συχνά δοκιμάζει την ειλικρίνειά μας και δεν μας προσφέρει τίποτα… τίποτα παρά σιωπή. Ο Χριστός, κοιμώμενος στο σκάφος μας. Κοιμάται… ακριβώς όταν τον χρειαζόμαστε περισσότερο. Και τότε το ερώτημα, Γιατί φοβάστε έτσι; Πώς δεν έχετε πίστη; Ειλικρινά, αυτό μου φαίνεται δύσκολο—ακόμη και σκληρό—και εντελώς έξω από τον χαρακτήρα που κανονικά θα περίμενα από τον Ιησού. Αλλά το ερώτημα πρέπει να απαντηθεί, διότι είναι αναγκαίο αν επιθυμούμε να εισέλθουμε στο λιμάνι της ανάπαυσής Του. Οι άνεμοι υπακούουν σ’ Αυτόν, αλλά δεν υπακούουν σε εμάς… ή μήπως ναι; Προφανώς δεν μπορούμε να ελέγξουμε τον καιρό, το περιβάλλον μας, τις καταστάσεις ή τους ανθρώπους γύρω μας. Ωστόσο αυτά τα εξωτερικά δεν είναι η ρίζα της ανησυχίας μας. Είναι οι δικές μας ελαττωματικές προαίσθησεις που χτυπούν την ψυχή μας και μας εμποδίζουν να εισέλθουμε στην πύλη της ειρήνης. Οι άνεμοι που μαστιγώνουν το σκάφος μας σε φοβισμένη μανία δεν κινούνται από έξω αλλά απελευθερώνονται από μέσα. Το άγχος αυτό ταξιδεύει πάνω στα κύματα της απιστίας, ενώ ο Χριστός συνεχίζει στον θεϊκό Του ύπνο, περιμένοντας μέχρι να αναγνωρίσουμε την πηγή του άγχους μας και να φωνάξουμε με πίστη. Αυτοί οι τέσσερις ισχυροί άνεμοι ξυπνάνε με την ελάχιστη πρόκληση όταν είμαστε…
…Διαφυλάσσοντας τον εαυτό μας
Εάν είμαστε υγιείς, και αν τα πράγματα πάνε καλά στην οικογένεια και τα οικονομικά μας, μπορεί να έχουμε την τάση να ερμηνεύουμε λάθος τις περιστάσεις μας. Είναι λάθος να πιστεύουμε ότι η εύκολη πλεύση είναι δείγμα της εύνοιας του Θεού, και ότι η δοκιμασία είναι σημάδι της δυσαρέσκειάς Του. Όλα τα καλά και τέλεια δώρα προέρχονται από τον Θεό, αλλά μια εξουθενωτική θύελλα μπορεί επίσης να εμπίπτει σε αυτή την κατηγορία. Το προσωπικό μας περιβάλλον είναι προσωρινό ενώ η ψυχή μας είναι αιώνια. Ο Θεός συχνά θα ξοδέψει τις προσωπικές μας ανέσεις προκειμένου να διευρύνει την πίστη μας. Αλλά μεγάλος φόβος αναδύεται όταν το πρόσωπό μας υποβαθμίζεται. Πολλές από τις φοβίες μας προκύπτουν απουσία πραγματικού κινδύνου.
- Ο ακροφοβικός φοβάται τα ύψη και φοβάται ότι θα πέσει από οποιαδήποτε εξέδρα, παρότι είναι ασφαλής και καλά προστατευμένη. Ακόμη κι αν αμέτρητοι άλλοι έχουν σταθεί επιτυχώς εκεί, αυτός είναι δυστυχώς παγιδευμένος σε αυτόν τον φόβο, όχι επειδή βρίσκεται σε κίνδυνο, αλλά επειδή έχει υπερεκτιμήσει κατά πολύ την πιθανότητα πτώσης και αρνείται να δεχθεί την αλήθεια.
- Ο ζωοφοβικός ζει με τον φόβο των ζώων, δημιουργώντας εικόνες στο μυαλό του ότι θα ξιφολογηθεί μέχρι θανάτου ή θα εκσπλαχνιστεί.
- Ο κλειστοφοβικός φοβάται μικρούς, στενούς χώρους, ενώ ο αγοραφοβικός φοβάται ανοικτούς χώρους.
- Η αραχιβουτυροφοβία είναι ο φόβος να κολλήσει βούτυρο φυστικοβούτυρου στον ουρανίσκο του στόματος σας.
Εμπρός στον φόβο του, ο φοβικός μπορεί να νιώσει καρδιακό παλμό, βαρύ αναπνευστικό ρυθμό, ξηροστομία, εφίδρωση, ζάλη ή ελαφρότητα. Έτσι οι φοβίες τους γίνονται πραγματικές γι’ αυτούς. Ενώ οι περισσότεροι θα δικαιολογήσουν το προσωπικό τους σφάλμα, η αλήθεια παραμένει ότι αυτό το άγχος είναι αβάσιμο. Όταν δικαιολογούμε και περιποιούμαστε την διατήρηση του προσώπου μας, ο φόβος είναι αναπόφευκτος. Οι μαθητές φοβήθηκαν ότι χάνουν τη ζωή τους, και ο Χριστός τους ρώτησε γιατί. Μήπως δεν είναι καλύτερο …να αποχωριστούμε, και να είμαστε με τον Χριστό· που είναι πολύ καλύτερο – Φιλιππησίους 1:23. Εάν μπορούμε να εμπιστευθούμε τον Χριστό με τη ζωή μας, δεν μπορούμε να Τον εμπιστευθούμε και με το θάνατό μας;
Διότι όστις θέλει τη ζωή του να σώσει, θα την απωλέσει· και όστις απωλέσει τη ζωή του διά εμέ και το Ευαγγέλιο, θα τη σώσει – Μάρκος 8:35.
…Προστατεύοντας την Περιουσία μας
Εξωτερικά, η ζωή του Χριστού ήταν μία από τις πιο ταραγμένες ζωές που έχουν ποτέ ζήσει. Οι αλεπούδες έχουν τις φωλιές τους και τα πουλιά έχουν τις φωλιές τους, ενώ Αυτός έθεσε το μαξιλάρι Του στο πίσω μέρος ενός λικνιστού σκάφους που βογκούσε κάτω από τη θύελλα και το ανακάτεμα των αδιάκοπων κυμάτων που έσπαζαν πάνω του. Αλλά το εσωτερικό Του καταφύγιο ήταν μια θάλασσα σαν γυαλί. Αυτό οφειλόταν εν μέρει στο γεγονός ότι δεν είχε περιουσία να προστατεύσει. Ακόμη και το σκάφος ήταν δανεικό. «Πολύ νόμισμα, πολλή φροντίδα» λέει το αρχαίο ρητό, και το άγχος αυξάνεται όταν πέφτει ο πλούτος. Και είπε κάποιος εκ του όχλου προς αυτόν· Διδάσκαλε, πες στο αδελφό μου να μοιράσει μαζί μου την κληρονομιά – Λουκάς 12:13. Ο Ιησούς αρνήθηκε να πάρει το μέρος του. Αντίθετα, μίλησε στην πλεονεξία της καρδιάς που προκάλεσε το άγχος. Εάν ο Χριστός μας δώσει πλούτο, δεν χρειαζόμαστε να νιώθουμε ένοχοι. Εάν τον πάρει, δεν χρειάζεται να έχουμε άγχος. Μέσα στη θύελλα μας παροτρύνει …να είσθε θαρραλέοι· διότι δεν θα χαθή η ζωή κανενός εξ υμών, παρά μόνο το πλοίον – Πράξεις 27:22. Αυτό υπηρέτησε ως θεραπευτικό βάλσαμο στους κακοτράχαλους ναυτικούς, αλλά για εκείνους που τείνουν να προστατεύουν την περιουσία τους είναι μια δυσάρεστη ιστορία. Όταν ο πλούσιος νέος άρχοντας του προσφέρθηκε σωτηρία με αντάλλαγμα τη συλλογή των επίγειων αντικειμένων του, …απήλθε λυπημένος· διότι είχε πολλά υπάρχοντα – Ματθαίος 19:22. Εμείς που ανησυχούμε για την απώλεια του πλούτου μας δεν είμαστε λιγότερο ανόητοι.
…Τελειοποιώντας το Σχέδιό μας
Θέτουμε μια πορεία. Ίσως αλλάζουμε δουλειά, μπαίνουμε σε μια σχέση ή ξεκινούμε κάποιο νέο δρόμο διακονίας. Έχουμε ξεκινήσει με πίστη και πριν το καταλάβουμε, παλεύουμε. Οι άνεμοι και τα κύματα της καθημερινής ζωής φαίνεται να δουλεύουν εναντίον μας. Έχουμε προσδοκίες που δεν ικανοποιούνται και φαίνεται ότι ο Χριστός δεν κάνει το μέρος Του. Δεν είναι ο Χριστός, αλλά η προσδοκία μας που είναι η αιτία του άγχους μας. Περιμένουμε πολλά από τις επενδύσεις μας και είναι αποθαρρυντικό να βλέπουμε τις προσπάθειές μας να πάνε χαμένες. Ο σφυγμός της Μάρθας επιτάχυνε από την έλλειψη βοήθειας που λάμβανε στην κουζίνα. Η απογοήτευσή της ανέβηκε ενώ το καλά προγραμματισμένο γεύμα της έμενε ατελές. Η παράπονή της δεν είναι λιγότερο κατηγορητική από αυτή των μαθητών καθώς κωπηλατούσαν στη θάλασσα. …Κύριε, δεν νοιάζεσαι ότι η αδελφή μου με αφήνει μοναχή να υπηρετώ; Πες της λοιπόν να μοιραστεί μαζί μου – Λουκάς 10:40. Το άγχος της δεν προκλήθηκε από την αμέλεια της Μαρίας ούτε από την αδιαφορία του Χριστού. Η αδελφή της είχε αγκυροβολήσει στο λιμάνι της ανάπαυσης ενώ η Μάρθα πάλευε με τα ταραγμένα συναισθήματα μέσα στην καρδιά της. Έτσι και ο τελειομανής δημιουργεί τη δική του θύελλα όταν το άπιαστο όραμά του υστερεί των προσδοκιών του. Αλλά ο Χριστός ενδιαφέρεται περισσότερο για τις πιστές καρδιές παρά για τα σκάφη γεμάτα νερό.
…Ευχαριστώντας όλους τους Ανθρώπους
Οι Γραφές μας έχουν διδάξει καλά να αγαπάμε τον πλησίον όπως τον εαυτό μας, αλλά αυτό δεν συνεπάγεται ότι πρέπει να παλεύουμε και να επιδιώκουμε την έγκρισή τους. Είναι υπέροχο να σε συμπαθούν. Είναι επώδυνο να σε απορρίπτουν. Έτσι πολλές ψυχές περνούν τις εγρήγορές τους αναζητώντας την έγκριση των άλλων. Πρέπει να ντύνονται όπως, να ενεργούν όπως, να μιλούν όπως και να ζουν όπως οι συνομήλικοί τους. Αυτοί ζουν μια ζωή γεμάτη με στρεσογόνα κύματα άγχους. Μια καταιγίδα «τι θα γίνει αν» φθάνει με κάθε νέα γνωριμία. Δεν υπάρχει πλοίο πιο εύθραυστο από μια σχέση. Όσο μεγάλη θυσία κι αν κάνουμε για να αγαπηθούμε, τελικά θα συναντήσουμε μια απογοητευτική θύελλα που μας ρουφάει στα βάθη της απελπισίας. Όταν οι καλύτερες προσπάθειές μας αποτυγχάνουν και οι καλύτεροι φίλοι μας εκτροχιάζονται, πρέπει να φέρουμε το χτυπημένο σκάφος μας στο λιμάνι της ανάπαυσης. Ενοχλητικές, άτυχες, δυσάρεστες και ενοχλητικές σχέσεις θα υπάρχουν πάντα. Κάνουμε πολύ καλύτερα να δικαιολογούμε τη κακή συμπεριφορά των άλλων παρά τη δική μας. Όταν μπορούμε να επιπλήξουμε τους ανέμους που αναφύονται μέσα στο νου μας, αμέσως θα βρεθούμε στο επιθυμητό λιμάνι.
Μένει λοιπόν ανάπαυσις λαού του Θεού. Διότι όστις εισήλθεν εις την ανάπαυσιν αυτού, και αυτός παύει από τα έργα αυτού, καθώς ο Θεός από των ιδίων· ας κοπιώμεν λοιπόν, ώστε να εισέλθωμεν εις εκείνην την ανάπαυσιν… – Εβραίους 4:9-11.
