’n Gesonde Immuunstelsel

Ek sal U loof, want ek is ontsagwekkend en wonderbaar gemaak; wonderbaar is u werke, en my siel weet dit alte goed –Psalm 139:14.

Ons leef in ’n wêreld vol bakterieë en virusse. Daar word beraam dat die gemiddelde menslike liggaam 100 biljoen bakterieë bevat. Dit is ’n ontsaglike groot getal, en ek kan my kop nie daarom kry nie. Gewoonlik is hierdie bakterieë nie giftig nie, totdat hulle buite balans raak of op ’n plek kom waar hulle nie hoort nie. God het ons so gemaak dat ons liggame ongelooflike immuunvermoëns het.

Selle wat teenliggaampies maak en T-selle dryf soos wagte deur ons bloedstroom, gereed om vreemde selle of gifstowwe op te merk. ’n Eenvoudige handeling, soos om jou tande te borsel of ’n skrapie aan jou arm op te doen, kan bakterieë in jou bloedstroom vrystel. As dit nie vir ons immuunstelsels was wat God ons gegee het nie, kon daardie bakterieë aan verskillende weefsels heg en ernstige infeksies veroorsaak.

Dit is belangrik dat ons iets van ons immuunstelsel verstaan en dink oor maniere waarop ons dit beter kan laat funksioneer.

In die Begin

Nadat Hy klaar was, …het God alles gesien wat Hy gemaak het, en kyk, dit was baie goed… –Genesis 1:31. Dit beteken nie net dat dit mooi gelyk het nie, hoewel dit wel so was. Dit beteken ook dat die hele skepping op daardie tydstip saamgewerk het. Daar was geen siekteveroorsakende bakterieë en geen skadelike virusse nie. Adam en Eva is volmaak geskep en het nie antibiotika of probiotika nodig gehad om infeksies af te weer nie.

Voor die sondeval was ’n immuunstelsel soos die een wat ons vandag nodig het, nie nodig nie. Die immuunstelsel van daardie tyd het waarskynlik eerder as ’n afvalverwyderingstelsel gedien, wat ontslae geraak het van selle wat opgeruim moes word.

Ná die sondeval was alles anders. Bakterieë en virusse het “patogenies” of siekteveroorsakend begin word.

Komponente van ons Immuunstelsels

Wanneer mense aan die immuunstelsel dink, dink hulle meestal aan selle wat teenliggaampies maak. Dit is ’n baie belangrike deel van ons liggame se verdediging, maar daar is ook baie ander komponente.

a. Vel…

Ons eerste verdedigingslinie teen baie infeksies is ons vel. Wanneer ons liggame met ’n onbeskadigde velbedekking met gesonde bakterieë op die oppervlak bedek is, kan dit keer dat ongesonde organismes in die weefsel onder die vel en selfs in die bloedstroom beland.

Ek het al talle ernstige infeksies gesien wat gevolg het op voorvalle waartydens die vel gebreek is. Enigiets van om op ’n spyker te trap tot ’n hondbyt kan tot infeksie lei.

b. Limfstelsel…

Wanneer ons aan ons bloedsomloop dink, is die eerste ding wat by ons opkom die bloedstelsel met are, slagare en die hart. Daar is nog ’n stelsel, die limfstelsel, wat daarvoor verantwoordelik is om bloedselle wat infeksies beveg deur die liggaam te vervoer en van giftige stowwe ontslae te raak.

Langs hierdie stelsel is daar klein filtreerareas wat limfkliere genoem word en opswel wanneer hulle infeksies beveg. Wanneer iemand ’n boonste lugweginfeksie het, sal hulle dikwels agterkom dat die limfkliere in hul nek opswel. Dit is ’n teken dat die immuunstelsel doen wat dit veronderstel is om te doen.

c. Beenmurg/Milt…

Die beenmurg maak selle wat infeksies beveg. Baie van hierdie selle word in die milt geberg, wat as ’n groot filter vir die bloed dien. Wanneer die liggaam enige soort infeksie bespeur, word hierdie selle wat infeksies beveg in die bloedstroom en die limfstelsel vrygestel om die bakterie of virus wat die infeksie veroorsaak, te beveg.

Mense wat dus nie ’n milt het nie, loop ’n groter risiko om sekere soorte infeksies op te doen.

d. Immuunselle…

Die “soldate” van ons immuunstelsel is witbloedselle, B-selle (wat teenliggaampies maak) en T-selle. Dit is die selle wat op enige indringing in ons liggaam reageer.

e. Komplementstelsel…

Dit is ’n stelsel waarvan baie mense nie veel weet nie. Hierdie stelsel sluit die lewer in, wat klein proteïene maak wat immuunselle help om beter te funksioneer en teenliggaampies doeltreffender maak. Hierdie proteïene dryf in ’n onaktiewe toestand rond totdat daar ’n teken van infeksie is; dan aktiveer sekere ensieme hulle sodat hulle gereed is om met ’n reaksie wat infeksies beveg, te help.

Dinge wat ons Immuunstelsels Beskadig

Daar is ’n aantal dinge wat ons immuunstelsels verswak en hulle minder in staat stel om op infeksies te reageer. Trouens, al hierdie dinge dra daartoe by dat ons liggame se verdediging belemmer word.

1. ’n Swak dieet
2. Slegte slaappatrone
3. Sekere medikasie (veral steroïede)
4. Swak beheerde diabetes (of enige ander aftakelende siekte)

Daarbenewens stel hoë vlakke van angs streshormone in die liggaam vry, wat tot swak immuniteit kan lei.

Om hierdie dinge uit te skakel, is ’n begin, maar ons moet ook seker maak dat ons dit met ’n gesonde leefstyl vervang. Baie van die dinge wat ons immuunstelsels sterker maak, is voor die hand liggend, maar dit beteken nie dat ons altyd goed daarin is om dit te doen nie. Ons het dalk ongesonde gewoontes ontwikkel, of miskien is sekere gesonde leefstylkeuses nooit aan ons geleer nie.

Eet die Regte Kos

Daar is nie een spesifieke kossoort of sap wat ons kan inneem om ons by ’n gesonde ideaal uit te bring nie. Ons moet eerder ’n mengsel van gesonde kossoorte eet en ongesonde kossoorte beperk.

Die eerste ding waaraan ek dink wanneer dit by “die regte kos” kom, is antioksidante. Antioksidante is chemiese stowwe wat skadelike molekules in ons liggame, wat “vrye radikale” genoem word, bind. Te veel vrye radikale kan tot allerhande siektes lei, insluitend diabetes en kanker. Natuurlik funksioneer ander dele van ons liggame, soos ons immuunstelsel, in hierdie situasie ook nie so goed nie.

Kossoorte met baie toegevoegde nitrate, soos gepekelde vleis, is geneig om hierdie vrye radikale aansienlik te vermeerder en moet vermy word.

Om baie vrugte en groente te eet, help werklik om ons vitamienvlakke natuurlik te verhoog (veral vitamien C). Om gesonde vette te eet (dié met ’n hoë inhoud omega-3-vetsure) en ongesonde vette te vermy (dié met ’n hoë inhoud versadigde vet) het waarskynlik ook ’n positiewe uitwerking op ons vermoë om infeksies te beveg.

Kry Genoeg (Goeie) Slaap

Studies het die risiko ondersoek om verkoue op te doen en bevind dat mense wat minder geslaap het, meer geneig was om verkoue te kry. Dit wil voorkom of die afsnypunt vir volwassenes ongeveer ses uur is (vir tieners en kinders is dit waarskynlik meer).¹

Dit maak sin, aangesien ons liggame die meeste genees wanneer ons slaap. As jy wakker word en nie uitgerus voel nie, is dit belangrik om uit te vind waarom. Dinge soos eenvoudig nie lank genoeg slaap nie, swak slaapgewoontes (soos om met bekommernisse in jou gedagtes te gaan slaap, of tot net voor slaaptyd te werk), en slaapapnee kan almal veroorsaak dat slaap nie ons liggame herstel nie.

God het ons liggame gemaak met ’n behoefte aan rus, en Hy het ’n dag vir daardie doel gemaak. As niks anders nie, is dit die boodskap van die Sabbatdag (sien Eksodus 20:8-11).

Oorweeg Probiotika

In die 1800’s het manne soos Joseph Lister en Louis Pasteur die kiemteorie oor siektes bevorder. Hulle het geglo dat bakterieë (destyds het hulle nog nie van virusse geweet nie) die oorsaak van baie siektes was. Dit het daartoe gelei dat Joseph Lister die voortou geneem het met die sterilisasie van chirurgiese instrumente.

In die jare daarna het ons tot die gevolgtrekking gekom dat nie alle bakterieë “patogenies” of siekteveroorsakend is nie. Baie van die bakterieë op ons vel en in ons spysverteringskanaal is goeie bakterieë. Hierdie goeie bakterieë help met vertering en beskerm ons teen die patogeniese (of slegte) bakterieë wat inkom om probleme te veroorsaak.

Probiotika kom voor in jogurt en kefir, asook in baie ander kossoorte. Probiotika kan ook as aanvullings in kapsules of druppels geneem word.

In een studie is 326 kinders gedurende die verkoueseisoen probiotika of ’n placebo gegee. Die kinders wat die probiotika ontvang het, het gedurende daardie ses maande aansienlik minder respiratoriese siektes en koors gehad.²

Mense wat hierdie kossoorte by hul dieet insluit en ’n paar probiotiese aanvullings neem, is geneig om gesonder te wees en sterker immuunstelsels te hê.

Verminder Suikerinname

Ons weet dat vetsug en onbeheerde diabetes die risiko van infeksies, gering sowel as ernstig, verhoog. Dit lyk asof te veel suiker in die bloedstroom slegte bakterieë die voedingstowwe gee wat hulle nodig het om vinnig te groei, en veroorsaak dat immuunstelsels nie so goed funksioneer nie.

Wanneer witbloedselle deur baie suiker omring word, is hulle minder in staat om “fagositose” (die proses van insluk) uit te voer en kan hulle minder goed verhoed dat slegte bakterieë of virusse indring.³

Ons vind dit dalk moeilik om alle suiker uit ons dieet te sny, maar dit lyk asof die beperking daarvan ’n groot verskil maak aan hoe goed ons liggame infeksies kan afweer.

Oefen Gereeld

Dit spreek waarskynlik vanself, maar om te wag totdat jy voel ’n verkoue is aan die kom en dan uit te hardloop om drie myl te hardloop, sal waarskynlik nie help nie. Trouens, dit kan jou heelwat slegter laat voel terwyl jou liggaam, wat nie aan oefening gewoond is nie, ook met ’n infeksie te kampe het.

Die sleutel hier is matigheid. Dit lyk asof uitermatige hoë aktiwiteitsvlakke, soos dié van prestasie-atlete wat vir ’n groot wedloop of byeenkoms voorberei, die risiko van infeksies verhoog. Dit is egter goeie raad om matig te oefen, 30 minute per dag, vyf dae per week, sodat ons ons liggame kan kondisioneer en gesonde harte sowel as ander gesonde stelsels kan hê wat ons teen daardie onsigbare indringers van buite beskerm.

Verminder Stres

“Liewe God…
Gee my die [genade] om die dinge te aanvaar wat ek nie kan verander nie,
[die] moed om die dinge te verander [wat] ek kan,
en [die] wysheid om die verskil te ken.”

Chronies verhoogde vlakke van streshormone is skadelik vir ons liggame. Streshormone verhoog bloeddruk en polsslag. Hulle laat bloedsuiker styg en is geneig om inflammatoriese reaksies in ons liggame te verhoog.⁴

Streshormone doen basies alles wat nodig is in jou liggaam om jou voor te berei indien ’n situasie sou ontstaan waarin jy van ernstige gevaar, soos ’n stormende grizzlybeer, sou moes weghardloop. Hierdie hoë vlak van streshormone is egter nie juis nuttig wanneer jy met ’n kind se gesondheidsprobleem of die gesin se finansiële moeilikhede te doen het nie.

Elkeen van ons het al die een of ander tyd met kommer geworstel. Om egter in ’n voortdurende toestand van kommer te leef, is nie gesond nie, en dit is ook nie ’n plek waar God wil hê sy volk moet leef nie. Vanuit ’n Christelike oogpunt moet ons daarna streef om hierdie bekommernisse aan God oor te gee. Werp al julle bekommernisse op Hom, want Hy sorg vir julle –1 Petrus 5:7. Ons hoef nie met angs en al die negatiewe veranderinge wat dit aan ons fisieke gesondheid kan aanrig, te leef nie.

Bring Tyd Buite Deur

Wanneer mense aan sonlig dink, dink hulle hoofsaaklik aan vitamien D.

Dit is waar dat vitamien D geproduseer word wanneer ons vel aan sonlig blootgestel word, maar blootstelling aan die son doen eintlik baie meer. Sonlig laat byvoorbeeld ons immuunselle blykbaar optimaal funksioneer om infeksies te beveg. T-selle beweeg basies baie vinniger en doeltreffender wanneer hulle aan sonlig blootgestel word.⁵ Blootstelling aan die son verhoog ook stikstofoksiedvlakke in ons liggame. Dit help om bloedvate te verwyd, bloeddruk te verlaag en is ’n chemiese stof wat goed is vir die hart.

Soos met alles wat ek genoem het, is matigheid die sleutel. Oormatige blootstelling aan die warm son kan sonsteek veroorsaak, en te veel ultraviolet lig beskadig ons velselle, wat tot brandwonde en selfs velkanker kan lei.

Gerigte Aanvullings

Aanvullings kan nuttig wees om leemtes in ons dieet aan te vul of om te help waar ons liggame eenvoudig nie soveel van iets absorbeer as wat hulle behoort nie.

Vitamien D is een wat dadelik by my opkom, aangesien ons weet dat lae vitamien D-vlakke die risiko van ernstige infeksies verhoog. Ons liggame weet nie eintlik waar die vitamien D vandaan kom nie. Hoewel dit waarskynlik die beste is om dit uit ’n kombinasie van kos en blootstelling aan die son te kry, kan vitamien D-aanvullings nuttig wees vir ouer mense of enigiemand wat sukkel om dit so te verkry.⁶

Sink het getoon dat dit verkoues se duur op kort termyn verkort. Ek wil hier waarsku dat dit nie eintlik bedoel is om elke dag geneem te word nie; eerder moet meer daarvan geneem word sodra die eerste simptoom van ’n boonste lugweginfeksie opduik. Dit is nie ’n wonderaanvulling nie, en in studies het dit die duur van verkouesimptome met net ongeveer een dag verkort.⁷

Vitamien C is nog iets wat baie mense neem wanneer hulle voel ’n verkoue is aan die kom. Studies dui blykbaar daarop dat dit goed verdra en doeltreffend is.⁸ Dit is waarskynlik die beste om die meeste van jou vitamien C uit jou dieet te kry en slegs ekstra vitamien C by te voeg wanneer jy voel dat simptome van ’n infeksie begin opduik.

Daar is baie ander aanvullings wat mense neem; hierdie is net drie van die meer algemene soorte.

God het ons liggame met verskeie verskillende stelsels gemaak. Hierdie stelsels genees beserings, onderhou ons liggaam en beskerm dit teen ’n wêreld wat beskadig is deur die invoering van sonde met die sondeval van die mens in die tuin van Eden. Ons is inderdaad ontsagwekkend en wonderbaar gemaak. Hierdie stelsels werk sonder dat ons eens daaraan dink.

Dit is belangrik dat ons bewus is van maniere waarop ons hierdie wonderlik ontwerpte selle en strukture kan help, en nie belemmer nie; hulle keer dat skadelike organismes ons liggame binnedring en infeksie veroorsaak. Dit is nie dat ’n gesonde leefstyl of om ’n kind van God te wees, sal keer dat ons ooit siek word nie; eerder sal ’n bewuste besluit om die regte pad te volg, ons liggaam se funksionering verbeter. Ek glo dat dit, as ons gesond is, vir ons makliker sal wees om ons sending te vervul—om die Evangelieboodskap na die wêreld om ons te bring.