In Oktober 2020 het ’n 90-jarige vrou met die naam Nancy Russell, ’n inwoner van ’n ouetehuis in Toronto, Kanada, die begeerte uitgespreek dat ’n dokter haar help om haar eie lewe te beëindig. Sy het gevoel dat die afsondering van die vorige paar maande meer was as wat sy kon verduur, en sy het geen einde daaraan in sig gesien nie.
Nancy Russell het nie demensie gehad nie. Sy het geen toestand gehad wat normaalweg as terminaal beskou sou word nie. In Kanada is dit egter nie nodig om ’n terminale toestand te hê om hulp te vra om selfdood met behulp van ’n geneesheer te pleeg nie. Kanada noem hierdie prosedure “Mediese Bystand by Sterwe” (MAID). Die naam laat dit klink asof dit oor vertroostende sorg gaan, maar in werklikheid is dit allesbehalwe vertroostende sorg.
’n Geriater het haar verhaal aangehoor en ingestem om haar te help. Sy is ontslaan om die volgende week saam met haar familie deur te bring. Aan die einde van daardie tyd is ’n dodelike inspuiting aan haar toegedien in die teenwoordigheid van haar familie. Dit is nie ’n geïsoleerde geval nie. In 2020 was daar 7 595 mense wat met die hulp van ’n dokter selfmoord gepleeg het.
Wanneer ek hierdie ontstellende statistieke oorweeg, voel ek groot hartseer. In ’n sekere sin laat vaar baie gesinne hul bejaarde of siek familielede. Dit lyk asof COVID hierdie probleem net vererger het. ’n Nog groter probleem is dat ons samelewing nie meer waarde heg aan die lewens van ouer mense nie.
’n Samelewing wat nie meer alle menselewens as belangrik beskou nie, begin dinge soos selfdood met behulp van ’n geneesheer, en selfs genadedood, toelaat. Genadedood is wanneer iemand medikasie aan ’n ander persoon toedien met die doel om daardie persoon dood te maak, terwyl selfdood met hulp plaasvind wanneer een persoon medikasie aan ’n ander persoon verskaf wat dit dan self toedien, en daardeur sy of haar eie lewe beëindig.
Dit is nuttig om na te dink oor hoe ons as Christene situasies aan die einde van die lewe benader en te probeer verstaan waar die wêreld om ons so verskriklik verkeerd geloop het.
Na die beeld van God geskape
Toe het God die mens geskape na sy beeld; na die beeld van God het Hy hom geskape; man en vrou het Hy hulle geskape –Genesis 1:27. En die HERE God het die mens geformeer uit die stof van die aarde en in sy neus die asem van die lewe geblaas. So het die mens ’n lewende siel geword –Genesis 2:7.
God het tydens die Skepping lewe in Adam en Eva geplaas. Hy het Adam uit die stof van die aarde gevorm en Eva uit Adam se rib gemaak. Dit was God self wat die asem van die lewe in hulle geblaas het. Meer nog, Hy het sy eie beeld op hulle afgedruk.
Mense het nie waarde omdat hulle dienste aan ander lewer nie. Hulle is nie iets werd vanweë hul intelligensie of talente nie. Mense het eerder waarde omdat God hulle met ’n doel geskape het. Hy heg waarde aan elkeen van hulle.
Want so lief het God die wêreld gehad, dat Hy sy eniggebore Seun gegee het, sodat elkeen wat in Hom glo, nie verlore mag gaan nie, maar die ewige lewe kan hê –Johannes 3:16. Hierdie vers, wat deur sommige as die bekendste Skrifgedeelte beskou word, maak dit duidelik dat elkeen van ons vir God waardevol is en sy verlossing waardig is. “Elkeen” beteken “elkeen van ons”.
Daar is baie ander verse, soos Jeremia 1:4-5 en Psalm 139:13-15, wat oor God se voorkennis in ons skepping praat. God het nie bloot beplan om Adam en Eva in hierdie wêreld te bring en toe alles van daar af op sy eie te laat verloop nie. Hy lei eerder die bevrugting en ontwikkeling van elkeen wat gebore word. Ons verstaan dalk nie al God se doelwitte nie, maar ons kan met sekerheid sê dat God nie foute maak nie.
Lewensgehalte
Baie van die etiek rondom kwessies aan die einde van die lewe het te doen met begrippe soos “lewensgehalte” en “waardigheid”. Lewensgehalte is die mate waarin iemand sy of haar gewone, alledaagse aktiwiteite kan geniet. Waardigheid verwys na mense se gevoel dat hulle met voldoende respek behandel word.
Baie mense voel dat albei hierdie dinge—lewensgehalte en waardigheid—afneem wanneer iemand ’n ernstige, aftakelende siekte kry. Mense met sulke siektes wat nie ’n persoonlike verhouding met Jesus het nie, voel dalk dat hulle die punt bereik het waar hulle nie meer wil aanhou lewe nie.
Dit is ’n gevaarlike standpunt wanneer mense glo dat ’n lewe slegs die moeite werd is om te leef wanneer dinge maklik is en die lewensgehalte hoog is.
Ons, as volgelinge van Christus, verstaan dat lyding oor ons almal sal kom. Dit bring heerlikheid aan God wanneer ons met ’n sagmoedige en stille gees ly. Meer nog, dit leer ander mense die krag van ’n lewe wat deur God verander is. Ons kan hierdie beproewings nie alleen dra nie. En ons hoef nie, want God se Gees is met ons en gee ons die krag om getrou tot die einde toe te volhard.
Ons lewens in God se hande laat
Christene behoort nie fatalisties te wees nie. Ons glo nie dat ons beslis op ’n voorafbepaalde dag sal sterf, ongeag wat ons doen nie.
Dit lyk waarskynlik dat daar, hoewel elkeen van ons ’n maksimum lewensduur het, ons dit aansienlik kan verkort deur swak besluite.
Iemand wat bestuur terwyl hy dronk is, of straatdwelms gebruik, sal dalk nie lank lewe nie, tensy hy sy lewe verander. In ’n mindere mate kan iemand wat swak eet en weier om te oefen ook sy lewensduur verkort en aansienlik swakker gesondheid hê as iemand wat ’n gesonde leefstyl kies.
Aangesien sy dae bepaal is, die getal van sy maande by U is, en U vir hom ’n grens gestel het wat hy nie kan oorskry nie –Job 14:5. Ons dae is in God se hande. Dit is nie ons plek om iets te doen om hulle doelbewus te verkort nie.
Een van die Tien Gebooie lui: Jy mag nie doodslaan nie – Eksodus 20:13. Hierdie gebod sou dokters beslis verbied om hul pasiënte doelbewus dood te maak. Dit sou ook ’n gebod wees teen iemand wat sy of haar eie lewe beëindig.
Dit is veel beter as ons ons dae en ure in God se hande laat. Ons hoef Hom net na die beste van ons vermoë te dien met die tyd wat ons het. Ons kan nie kies hoeveel tyd aan ons toegeken word nie.
Die einde van die lewe
Dit is moeilik om algemene stellings te maak oor wat iemand aan die einde van sy of haar lewe kan of behoort te ervaar. Sommige terminale siektes, soos kanker met beenmetastases, kan baie pyn veroorsaak. Aan die ander kant veroorsaak sommige siektes, soos nierversaking of demensie, baie min pyn, indien enige.
Sommige mense verkies om nie aggressiewe behandelings te ondergaan nie. Chemoterapie, dialise en baie ander moderne behandelings het newe-effekte, waarvan sommige baie negatief kan wees. Om te kies om nie behandeling vir ’n siekte te ontvang nie, is iets anders as om te kies om aktief ons lewens te beëindig.
Dit is ook belangrik dat dit die betrokke persoon se eie besluit moet wees en nie iets wat op hulle afgedwing word nie. In Swede het die regering tydens COVID besluit dat bejaarde inwoners van versorgingsoorde nie vir COVID behandel sou word nie. Baie het nie eens suurstof gekry nie, maar is bloot op morfien en kalmeermiddels gesit om hulle “gemaklik te laat voel” terwyl hulle op die einde gewag het.
Moenie uit vrees optree nie
Baie van die besluite wat mense neem wanneer hulle ’n terminale diagnose in die gesig staar, word uit vrees geneem. Hulle is dalk bang vir die newe-effekte van medikasie, bang vir die dood, of bloot bang om ’n las vir hul gesinne te wees.
Christene behoort nie deur sulke beweegredes gelei te word nie. Want God het ons nie ’n gees van vreesagtigheid gegee nie, maar van krag en liefde en selfbeheersing –2 Timoteus 1:7.
As God se kinders is ons nie bang vir die dood nie. Maar, broeders, ek wil nie hê dat julle onkundig moet wees met betrekking tot die ontslapenes nie, sodat julle nie treur soos die ander wat geen hoop het nie. Want as ons glo dat Jesus gesterf en opgestaan het, dan sal God ook so die ontslapenes in Jesus saam met Hom bring –1 Tessalonisense 4:13-14.
Ons verstaan dat ons Verlosser die oorwinning oor die dood behaal het en die angel daarvan weggeneem het. Jesus het die oorwinning oor die dood en die graf behaal, sodat ons ook sonder vrees kan lewe.
Ons kan kies om aggressiewe behandelings te ondergaan, maar ons sal nie deur ’n desperate poging om die dood af te weer gemotiveer word nie.
Steun op God se krag
Ek is tot alles in staat deur Christus wat my krag gee –Filippense 4:13. Hierdie vers volg nadat die apostel Paulus ’n ruk lank praat oor hoe hy in enige situasie tevrede kan wees, sowel in tye van oorvloed as in tye van gebrek.
Ons sien duidelik in sy lewe dat hy hierdie beginsel in die praktyk toegepas het. Hy het stenigings, slae en ’n skipbreuk beleef. ’n Mens moet aanneem dat sy liggaam elke aand gekla het wanneer hy gaan lê het om te slaap en hom herinner het aan al die ontberings wat dit moes verduur.
Dit was nie ibuprofen of Tylenol wat hom deur hierdie tye gehelp het nie (dit sou eers baie eeue later uitgevind word). Dit was eerder die krag wat sy verhouding met God hom gegee het. Dieselfde krag is vandag vir ons beskikbaar, ongeag waarmee ons te doen kry, selfs ’n terminale siekte.
Besef dat daar waarskynlik pyn sal wees
Een van die keuses wat mense aan die einde van die lewe kan maak, is om palliatiewe sorg te aanvaar. Dit is ’n soort sorg wat spesifiek daarop gemik is om pyn en ander simptome te behandel, gewoonlik by ’n terminaal siek pasiënt (om die pasiënt gemaklik te hou, nie om hom of haar te probeer genees nie). Dit is die soort sorg wat hospiessorgprogramme bied.
Die dokters en verpleegkundiges in hospiessorgprogramme fokus hoofsaaklik daarop om pyn uit te skakel eerder as om ’n geneesmiddel vir die individu te soek. Gevolglik maak hulle sterk staat daarop dat pasiënte eerlik oor hul pynvlakke is, sodat hulle die dosisse kan gee wat pasiënte meen hulle nodig het om hul pyn te beheer.
Dit is natuurlik ’n uitdaging. Dikwels is die enigste manier om pyn heeltemal uit te skakel dat iemand so sterk met pynmedikasie gedoseer word dat hy of sy nie meer met die mense rondom hom of haar kan kommunikeer nie. Soos altyd moet daar ’n mate van balans wees tussen die beheer van die pyn en die vermyding van soveel medisyne dat die persoon lomerig en slaperig is.
God word verheerlik in ons lyding
Want ons ligte verdrukking, wat net vir ’n oomblik is, bewerk vir ons ’n allesoortreffende, ewige gewig van heerlikheid; omdat ons nie let op die sigbare dinge nie, maar op die onsigbare; want die sigbare dinge is tydelik, maar die onsigbare ewig –2 Korintiërs 4:17-18.
Nie een van ons geniet lyding nie, en ons soek dit beslis nie op nie. Wanneer ons lyding deurmaak, sien die wêreld om ons hoe ons dit hanteer, en hulle kan agterkom of daar iets anders aan ons is.
Ons weet dat Jesus baie gely het tydens sy verhoor en kruisiging. Enige lyding waardeur ons gaan, is gering in vergelyking daarmee.
Die belangrikste is dat ons ons oë op ons Verlosser hou. Hy is die Een wat ons krag gee om tot die einde toe te volhard. Hy is altyd getrou.
Ten slotte
Die wêreld is deesdae ’n donker plek. Dit lyk asof die waarde van die lewe mettertyd afgeneem het. Al hoe meer lande laat dokters toe om medikasie voor te skryf waarmee pasiënte hul eie lewe kan beëindig, terwyl ander selfs so ver gaan om dokters toe te laat om medikasie toe te dien wat hul pasiënte sal doodmaak.
Dit is belangrik dat ons voortgaan om menselewens waardevol te ag en God te verheerlik in alles waarmee ons te doen kry—selfs al het ons met ’n terminale siekte te doen.
As ons verantwoordelik is vir die versorging van iemand in hierdie situasie, is dit baie belangrik dat ons hul waarde bevestig en seker maak dat hulle verstaan dat hulle nie ’n las is nie. God heg waarde aan hul lewens, en ons behoort dit ook te doen. Hierdie ondersteuning sal hulle help terwyl hulle worstel met die beperkings wat hul gesondheid op hulle geplaas het.
Nie een van ons sal vir ewig lewe nie, maar die dinge wat ons hier doen, het ewige gevolge vir ons en vir diegene op wie ons invloed het.
