# NGUVU KUTOKA JUU Wamoravia na Count Zinzendorf PENTEKOSTE YA KISASA Lugha: sw Mwandishi: by John Greenfield Toleo la asili: The Heartbeat of The Remnant, Julai/Agosti 2004, Nambari 4 Kurasa za asili: 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 35 Soma makala: PDF ya asili: 2004\-07\-remnant\.pdf [The Heartbeat of The Remnant, Julai/Agosti 2004]() Mwanahistoria mmoja wa Moravia aliandika kwamba historia ya Kanisa imejaa kumbukumbu za kumiminwa kwa pekee kwa Roho Mtakatifu, na kwa hakika, tarehe kumi na tatu Agosti 1727 ilikuwa siku ya kumiminwa kwa Roho Mtakatifu\. Tuliona mkono wa Mungu na maajabu yake, nasi sote tulikuwa chini ya wingu la baba zetu, tukiwa tumebatizwa kwa Roho wao\. Roho Mtakatifu alitujia, na siku hizo ishara kuu na maajabu yalitukia katikati yetu\. Tangu wakati huo, karibu hakuna siku iliyopita bila sisi kuona matendo yake yenye uwezo wote kati yetu\. Njaa kubwa ya Neno la Mungu ilitushika, hata tukalazimika kuwa na ibada tatu kila siku: 5:00 a\.m\., 7\.30 a\.m\., na 9:00 p\.m\. Kila mtu alitamani kuliko kitu kingine chochote kwamba Roho Mtakatifu awe na udhibiti kamili\. Kujipenda na kufuata matakwa yetu wenyewe, pamoja na kutotii kote, vilitoweka, na mafuriko makubwa ya neema yakatufagilia sote hadi katika bahari kuu ya Upendo wa Mungu\. Hakuna aliyekuwepo aliyeweza kueleza hasa kilichotukia Jumatano hiyo asubuhi, tarehe 13 Agosti 1727, katika ibada ya Ushirika iliyokuwa imeitishwa mahsusi\. Hawakujua hata kama walikuwa duniani au mbinguni\. Miaka mingi baadaye, Count Nicholas Zinzendorf, kiongozi huyo kijana wa jumuiya ile, alieleza hivi: Tulihitaji kuja kwenye Ushirika tukiwa na hisia ya ukaribu wa upendo wa Mwokozi\. Hii ndiyo faraja kuu iliyoifanya siku hii, kizazi kimoja kilichopita, kuwa sikukuu, kwa sababu katika siku hii miaka ishirini na saba iliyopita, waumini wa Herrnhut, waliokusanyika kwa ajili ya Ushirika \(katika kanisa la Berthelsdorf\), wote hawakuridhika na nafsi zao\. Walikuwa wameacha kuhukumiana kwa sababu kila mmoja alikuwa ameshawishika kwamba hastahili machoni pa Mungu, na katika Ushirika huu kila mmoja alijihisi kuwa mbele ya uso mtukufu wa Mwokozi\. Ee kichwa kilichojaa michubuko, kilichojaa maumivu na dharau\. Walipomtazama mtu wa huzuni na aliyefahamu uchungu, mioyo yao iliwaambia kwamba Yeye angekuwa mtetezi na kuhani wao, ambaye wakati huo huo alikuwa akigeuza machozi yao kuwa mafuta ya furaha na taabu yao kuwa shangwe\. Uhakika huu thabiti uliwabadilisha mara moja kuwa watu wenye furaha, ambao wangali hivyo hadi leo, na tangu wakati huo wamewaongoza maelfu mengi ya watu wengine kuingia katika furaha yao, kwa kukumbuka neema ya mbinguni waliyopewa hapo awali na kwa msaada wa neema hiyo, ambayo tangu wakati huo imethibitishwa kwao maelfu ya mara\. Zinzendorf alieleza kuwa kila mtu aliyekuwepo, pamoja na wengine wa jumuiya yao waliokuwa wakifanya kazi kwingine wakati huo, alipewa “hisia ya ukaribu wa Kristo\.” Waumini wa jumuiya hiyo walikuwa vijana\. Zinzendorf, kiongozi wao wa kibinadamu, alikuwa na umri wa miaka 27, ambao ulikuwa karibu wastani wa umri wa kikundi hicho\. ## KUTOKA KATIKA MATESO Ndugu wa Moravia walitokana na kazi na kuuawa kishahidi kwa Mwanamageuzi wa Bohemia, John Hus\. Walikuwa wamepitia karne nyingi za mateso\. Wengi walikuwa wameuawa, kufungwa gerezani, kuteswa au kufukuzwa kutoka nchi yao\. Kundi hili lilikuwa limekimbilia Ujerumani kupata hifadhi, ambako kijana Mkristo wa tabaka la wakuu, Count Zinzendorf, aliwapa hifadhi katika mashamba yake huko Saxony\. Walikiita makao yao mapya Herrnhut, “Lindo la Bwana”\. Kutoka hapo, baada ya kubatizwa katika Roho Mtakatifu, wakawa wainjilisti na wamisionari\. Miaka hamsini kabla ya William Carey kuanzisha Umisheni wa Kigeni wa kisasa, Kanisa la Moravia lilikuwa limetuma zaidi ya wamisionari 100\. Jarida lao la kimisheni la Kiingereza, Periodical Accounts, lilimtia moyo William Carey\. Alirusha nakala ya jarida hilo juu ya meza katika mkutano wa Wabaptisti, akisema, “Tazameni yale ambayo Wamoravia wamefanya\! Je, hatuwezi kufuata mfano wao na, kwa kumtii Bwana wetu wa Mbinguni, kwenda ulimwenguni na kuihubiri Injili kwa wapagani?” Bidii hiyo ya kimisheni ilianza kwa kumiminwa kwa Roho Mtakatifu\. Count Zinzendorf aliona hivi: “Mwokozi aliruhusu Roho atujie, ambaye hadi wakati huo hatukuwa na uzoefu wala ujuzi wake\.\.\.\. Hadi wakati huo sisi ndio tulikuwa viongozi na wasaidizi\. Sasa Roho Mtakatifu mwenyewe alichukua udhibiti kamili wa kila kitu na kila mtu\.” Roho alipokuja\. Sala hutangulia Pentekoste\. Jumuiya ya Herrnhut, iliyokuwa na manung'uniko mwanzoni mwa 1727, ilikuwa imegawanyika sana na watu wake walikosoana\. Mabishano makali yalitishia kuivunja jumuiya hiyo\. Wengi wao walikuwa wa Kanisa la kale la Moravia la Ndugu\. Waumini wengine waliovutiwa na Herrnhut walikuwa Walutheri, Wafuasi wa Mageuzi na Wabaptisti\. Walibishania kuamuliwa kwa mambo kimbele, utakatifu na ubatizo\. Kijana huyo Mjerumani wa tabaka la wakuu, Count Zinzendorf, aliwasihi wawe na umoja, upendo na toba\. Akiwa ameongoka mapema maishani, alitunga na kutia sahihi agano: “Mwokozi mpendwa, uwe wangu, nami nitakuwa wako\.” Kauli mbiu ya maisha yake ilikuwa, “Nina shauku moja: ni Yesu, Yesu pekee\.” Count Zinzendorf alijifunza siri ya sala yenye matokeo\. Alianzisha kwa bidii vikundi vya maombi akiwa kijana, na alipoondoka chuoni Halle akiwa na miaka kumi na sita, alimpa Profesa Francke mashuhuri orodha ya jumuiya saba za maombi alizokuwa ameanzisha\. Baada ya kumaliza chuo kikuu, aliongeza elimu yake kwa kusafiri katika nchi za kigeni\. Kila alipokwenda, shauku yake kwa Yesu ilimtawala\. Katika jumba la sanaa la Dusseldorf, aliguswa sana na mchoro wa kusulubiwa, juu yake yakiwa yameandikwa maneno: Hoc feci pro te; Quid facis pro me? \(Nimefanya haya kwa ajili yako; wewe umefanya nini kwa ajili yangu?\) ## AGANO NA MKUTANO WA MAOMBI WA MIAKA 100\! Huko Herrnhut, Zinzendorf aliwatembelea watu wazima wote wa jumuiya iliyokuwa imegawanyika sana\. Aliandaa agano akiwataka “kutafuta na kusisitiza mambo ambayo wanakubaliana” badala ya kukazia tofauti zao\. Tarehe 12 Mei 1727, wote walitia sahihi makubaliano ya kuyatoa maisha yao, kama yeye alivyoyatoa, kwa ajili ya huduma ya Bwana Yesu Kristo\. Kwa hiyo, uamsho wa Moravia wa 1727 ulitanguliwa na maombi ya ajabu, ambayo yaliendelea kuudumisha\. Roho ya neema, umoja na dua ilikua miongoni mwao\. Tarehe 16 Julai, Count alimimina moyo wake katika sala iliyofuatana na mafuriko ya machozi\. Sala hiyo ilileta matokeo ya ajabu\. Jumuiya nzima ilianza kusali kama ilivyokuwa haijawahi kufanya hapo awali\. Tarehe 22 Julai, wengi wa jumuiya waliingia kwa hiari katika agano la kukutana mara nyingi ili kumimina mioyo yao katika sala na nyimbo za tenzi\. Tarehe 5 Agosti, Count alikesha usiku kucha akisali pamoja na watu wengine wapatao kumi na wawili au kumi na wanne, baada ya mkutano mkubwa wa maombi wa usiku wa manane ambako hisia kali zilitawala\. Jumapili, tarehe 10 Agosti, Mchungaji Rothe, alipokuwa akiongoza ibada huko Herrnhut, alilemewa na nguvu za Bwana yapata saa sita mchana\. Alianguka chini mavumbini mbele za Mungu\. Ndivyo ilivyokuwa kwa waumini wote\. Waliendelea hadi usiku wa manane wakisali na kuimba, huku wakilia na kusali\. Jumatano, tarehe 13 Agosti 1727, Roho Mtakatifu alimiminwa juu yao wote\. Maombi yao yalijibiwa kwa njia zilizozidi sana matarajio ya mtu yeyote\. Wengi wao waliamua kutenga nyakati maalumu za kuendelea kusali kwa bidii\. Tarehe 26 Agosti, wanaume ishirini na wanne na wanawake ishirini na wanne waliingia katika agano la kuendelea kusali kwa zamu za saa moja, mchana na usiku, kila saa ikigawiwa kwa kura kwa watu tofauti\. Tarehe 27 Agosti, utaratibu huo mpya ulianza\. Wengine walijiunga na waombaji wa maombezi, na idadi yao ikaongezeka hadi sabini na saba\. Wote walizingatia kwa makini saa waliyopewa\. Waombaji wa maombezi walikuwa na mkutano wa kila juma ambako mahitaji ya maombi yaliwasilishwa kwao\. Watoto pia, walioguswa sana na Mungu, walianzisha mpango kama huo miongoni mwao\. Wale waliosikia dua zao za kitoto waliguswa sana\. Maombi na dua za watoto zilikuwa na matokeo yenye nguvu katika jumuiya nzima\. Mkutano huo wa ajabu wa maombi ulioanza mwaka 1727 uliendelea kwa miaka mia moja\. Haukuwa na kifani\. Ulijulikana kama Maombezi ya Kila Saa, na ulihusisha vikundi vya wanaume na wanawake waliopokezana kusali kwa Mungu bila kukoma\. Maombi hayo pia yaliwaongoza kutenda, hasa katika uinjilisti\. Zaidi ya wamisionari mia moja waliondoka katika jumuiya hiyo ya kijijini katika miaka ishirini na mitano iliyofuata, wote wakiendelea kusaidiwa kwa maombi bila kukoma\. Mojawapo ya matokeo ya kubatizwa kwao katika Roho Mtakatifu ilikuwa uhakika wa furaha kwamba wamesamehewa na kuokolewa\. Hilo liliwaathiri sana watu katika nchi nyingi, wakiwemo akina Wesley\. ## JOHN NA CHARLES WESLEY Mwaka 1736, John na Charles Wesley walisafiri kwa meli kwenda Amerika wakiwa wamisionari wa Anglikana\. Kundi la wahamiaji Wamoravia pia lilikuwa ndani ya meli hiyo\. Wakati wa dhoruba kali, wote walikabili hatari ya kuvunjikiwa na meli\. John Wesley aliandika katika shajara yake: “Saa 7 niliwaendea Wajerumani\. Nilikuwa nimeona kwa muda mrefu jinsi walivyochukua mwenendo wao kwa uzito mkubwa\. Walithibitisha unyenyekevu wao daima kwa kufanya kazi za chini kwa ajili ya abiria wengine, ambazo hakuna Mwingereza aliyekubali kuzifanya; hawakutaka wala kupokea malipo, wakisema, ‘Hilo lilikuwa zuri kwa mioyo yao yenye kiburi,’ na ‘Mwokozi wao mwenye upendo alikuwa amewafanyia mengi zaidi\.’ Kila siku walipata nafasi ya kuonyesha upole ambao hakuna kutendewa vibaya kulikoweza kuutikisa\. Waliposukumwa, kupigwa au kuangushwa chini, waliinuka tena na kuondoka; lakini hakuna malalamiko yaliyosikika vinywani mwao\. Sasa hii ilikuwa nafasi ya kujaribu kama walikuwa wamekombolewa kutoka katika roho ya woga, na pia kutoka katika roho ya kiburi, hasira na kisasi\. Katikati ya Zaburi iliyoanza ibada yao, mawimbi ya bahari yalivuka meli, yakapasua tanga kuu vipande vipande, yakaifunika meli na kumimina maji kati ya sitaha, kana kwamba kina kikuu kilikuwa tayari kimetumeza\. Waingereza walianza kupiga kelele za kutisha\. Wajerumani waliendelea kuimba kwa utulivu\. Baadaye nilimuuliza mmoja wao: ‘Je, hamkuogopa?’ Akajibu, ‘Namshukuru Mungu, hapana\.’ Nikauliza: ‘Lakini je, wanawake na watoto wenu hawakuogopa?’ Akajibu kwa upole: ‘Hapana, wanawake na watoto wetu hawaogopi kufa\.’” Huko Georgia, John Wesley alimwomba ushauri wa kiroho Askofu wa Moravia, A\. G\. Spangenberg\. Waliporudi Uingereza mwaka 1738, ndugu Wesley walifahamiana kwa karibu sana na Wamoravia, hasa Peter Boehler, ambaye baadaye akawa askofu mashuhuri wa Moravia\. Tarehe 4 Machi 1738, Wesley aliandika katika shajara yake: “Nilimkuta ndugu yangu huko Oxford akipata nafuu kutokana na uvimbe wa utando wa mapafu; alikuwa pamoja na Peter Boehler, ambaye \(kwa mkono wa Mungu mkuu\) siku ya Jumapili, tarehe 5, alinithibitishia waziwazi kwamba sikuwa na imani, na kwamba nilikosa ile imani ambayo kwa hiyo pekee tunaokolewa\. Mara moja wazo lilinijia akilini: ‘Acha kuhubiri\. Unawezaje kuwahubiria wengine ilhali wewe mwenyewe huna imani?’ Nilimuuliza Boehler kama alifikiri niache kuhubiri au la\. Akajibu, ‘Hata kidogo\.’ Nikauliza: ‘Lakini nihubiri nini?’ Akasema: ‘Hubiri imani mpaka uwe na imani\.’ Kwa hiyo, Jumatatu, tarehe 6, nilianza kuhubiri fundisho hili jipya, ingawa nafsi yangu ilisita kufanya kazi hiyo\. Mtu wa kwanza niliyemtangazia wokovu kwa imani pekee alikuwa mfungwa aliyehukumiwa kifo\.” Mwishowe John Wesley alipata uhakika wa wokovu\. Ushuhuda wake mwenyewe unasema: “Jumatano, tarehe 3 Mei 1738\. Ndugu yangu alikuwa na mazungumzo marefu na ya kina na Peter Boehler\. Sasa Mungu akapendezwa kumfungua macho; naye pia akaona wazi asili ya ile imani moja ya kweli iliyo hai, ambayo kwayo pekee ‘kwa neema’ tunaokolewa\. Jumatano, tarehe 24 Mei\. Jioni nilienda bila kupenda hata kidogo kwenye mkutano wa jumuiya fulani katika Mtaa wa Aldersgate, ambako mtu fulani alikuwa akisoma dibaji ya Luther kwa Waraka kwa Warumi\. Yapata robo saa kabla ya saa 9, alipokuwa akieleza mabadiliko ambayo Mungu hufanya moyoni kwa njia ya imani katika Kristo, nilihisi moyo wangu ukipata joto la ajabu\. Nilihisi kwamba nilimtegemea Kristo, Kristo pekee, kwa ajili ya wokovu; nami nikapewa uhakika kwamba alikuwa ameondoa dhambi zangu, hata zangu, na kuniokoa kutoka katika sheria ya dhambi na mauti\. Ijumaa, tarehe 26 Mei\. Nafsi yangu iliendelea kuwa na amani, lakini bado ilikuwa na uzito moyoni kwa sababu ya majaribu mengi\. Nilimuuliza Bwana Telchig, yule Mmoravia, nifanye nini\. Akasema: ‘Usipigane nayo kama ulivyofanya hapo awali, bali yakimbie mara tu yanapoonekana, na ukimbilie kujificha katika majeraha ya Yesu\.’ Wakati huo Wamethodisti na Wamoravia walikutana mara nyingi pamoja kwa ajili ya kujifunza Biblia na kusali\. Mwandishi wa wasifu wa George Whitefield aliandika: Whitefield alianza Mwaka Mpya \(1739\) kwa utukufu kama alivyomaliza mwaka uliokuwa umekwisha\. Alipokea Ushirika, akahubiri mara mbili, akafafanua Maandiko mara mbili, akahudhuria karamu ya upendo ya Wamoravia katika Mtaa wa Fetter Lane, ambako alikesha usiku kucha akimwomba Mungu, akiimba zaburi na kutoa shukrani; kisha akasema kwamba “hii ilikuwa Siku ya Mwaka Mpya yenye furaha kuliko zote alizowahi kuona\.” Karamu hii ya upendo katika Fetter Lane ilikuwa ya kukumbukwa\. Mbali na Wamoravia wapatao sitini, walikuwepo angalau Wamethodisti saba wa Oxford, yaani John na Charles Wesley, George Whitefield, Wesley Hall, Benjamin Ingham, Charles Kinchin na Richards Hitchins, wote wakiwa makasisi waliowekwa wakfu wa Kanisa la Uingereza\. Wesley anaandika: “Yapata saa tisa usiku, tulipokuwa tukiendelea kusali kwa bidii, nguvu za Mungu zilikuja juu yetu kwa uwezo mkubwa, hata wengi wakapiga kelele kwa furaha kuu, na wengi wakaanguka chini\. Mara tu tulipopata nafuu kidogo kutokana na kicho na mshangao tulioupata mbele za Ukuu wake, sote tukaanza kwa sauti moja: ‘Tunakusifu, Ee Mungu; tunakukiri kuwa wewe ndiwe Bwana\!’” Tathmini ya Wesley kuhusu uamsho wa Moravia, ambao ulisababisha yeye mwenyewe kuongoka, ilikuwa ya kinabii\. Peter Boehler, aliyekuwa mdogo kwake kwa miaka tisa, alipoondoka Uingereza kwenda Amerika baada ya miezi kadhaa, Wesley aliandika katika shajara yake: Peter Boehler aliondoka London akielekea Carolina kwa meli\. Ee, Mungu ameanzisha kazi kubwa namna gani tangu alipokuja Uingereza\! Kazi ya namna ambayo haitakoma kamwe, mpaka mbingu na dunia vitakapopita\! Peter Boehler alimwandikia Count Zinzendorf akisema: “Waingereza walinishughulikia kwa shauku kubwa ajabu: na ingawa sikuweza kuzungumza Kiingereza sana, sikuzote walitaka niwaambie kuhusu Mwokozi, damu na majeraha yake, na msamaha wa dhambi\.” ## KUWAATHIRI WATU WA TABAKA ZOTE Hotuba, mahubiri na barua za Zinzendorf zilijaa habari za Kristo\. Kila mahali walipokwenda Wamoravia, walizungumza kuhusu Bwana wao, waliimba kumhusu na kumshuhudia bila kujilazimisha\. Roho Mtakatifu alikuwa amewajaza, kama kanisa la kwanza, upendo mkuu kwa Bwana wao\. Kwa mfano, Askofu wao Spangenberg alisimulia jinsi Johannes, chifu Mhindi wa Amerika aliyekuwa mtu mwovu sana, alivyoongoka\. Chifu huyo alisema kwamba wakati mmoja mhubiri alikuja kwa kabila lao na kuwathibitishia kwamba kuna Mungu\. Wakamwambia kwamba wao walilijua hilo na kumwambia aondoke\. Mhubiri mwingine alikuja na kuwaambia wasiibe, wasinywe pombe kupita kiasi wala wasidanganye\. Walimwona kuwa mpumbavu kwa sababu tayari walijua hayo, wakamtuma akawahubirie watu wake mwenyewe, ambao walikuwa wabaya zaidi ya Wahindi katika maovu hayo\. Kisha Christian Henry Rauch, mmoja wa Ndugu wa Moravia, akaja kwenye kibanda chake, akaketi pamoja naye na kumwambia kuhusu Yesu\. Kisha, akiwa amechoka kutokana na safari yake, Christian Henry akajilaza na kulala usingizi bila kumwogopa chifu\. Johannes hakuweza kuyatoa akilini maneno ya Mmoravia huyo\. Akaota ndoto ya msalaba\. Akaliambia kabila lake kuhusu Yesu, nao wakatubu Roho Mtakatifu alipokuwa akiigusa mioyo yao\. Johannes alimwambia askofu: ‘Hivyo, kwa neema ya Mungu, mwamko ulitokea miongoni mwetu\. Kwa hiyo nawaambia, ndugu, wahubirieni wapagani Kristo na damu yake na kifo chake, ikiwa mnataka kuleta baraka miongoni mwao\.’ Huko Ulaya, mwanamke mmoja Countess, aliyekuwa na marafiki wa karibu miongoni mwa wafalme, maliki na wana wa kifalme, na aliyekuwa maarufu kwa vipawa vyake vya ajabu na mazungumzo yake yenye ucheshi wa busara, aligundua kwamba burudani na tafrija zake hazikumridhisha tena\. Fundi viatu mmoja mnyenyekevu wa Moravia alifika mbele yake, naye akavutiwa na furaha yake ya ajabu\. Akamuuliza kwa nini alikuwa na furaha sana, naye akajibu kwamba, ‘Yesu amenisamehe dhambi zangu\. Hunisamehe kila siku, ananipenda, na hilo hunifanya niwe na furaha saa zote\.’ Countess huyo akafikiria jambo hilo na kuanza kusali\. Kuguswa na hatia yake kulimwongoza kwenye imani ileile yenye furaha, naye akawa shahidi mkuu wa Kristo miongoni mwa watu wenye vyeo, hasa katika makao ya maliki wa Urusi, Alexander I, rafiki yake wa karibu\. ## WIMBO MPYA Wakati huo, kama ilivyo sasa, ubatizo katika Roho Mtakatifu uliowajia Wamoravia na baadaye Wamethodisti ulisababisha mafuriko ya nyimbo takatifu\. Nyimbo nyingi bora za tenzi zinaweza kufuatiliwa hadi kwenye kumiminwa huku kwa Roho Mtakatifu\. Nyimbo za tenzi za Moravia zilijaa sifa kwa Kristo, kumwabudu kama Mungu, na kutangaza sifa zake na kazi yake\. Kwa kawaida nyimbo za tenzi za Moravia zilikuwa maombi kwa Kristo\. Sifa moja ya Wamoravia ilikuwa kwamba kwa kawaida maombi yao yalielekezwa kwa Mwokozi wao\. Walipomheshimu Mwana, walimheshimu Baba aliyemtuma pamoja na Roho Mtakatifu aliyemtukuza Kristo\. Mwimbaji mkuu wakati huo alikuwa Count Zinzendorf, kijana mcha Mungu wa tabaka la wakuu\. Akawa mtunzi mkuu wa nyimbo za tenzi za Kijerumani\. ## UINGEREZA ULIKUWA NA MAENDELEO SAWA Mmoja wa watoto wengi wa kiroho wa Peter Boehler alikuwa John Gambold, kasisi kijana wa Kanisa la Uingereza, mhitimu wa Oxford na rafiki wa akina Wesley\. Alijiunga na Kanisa la Moravia na akawa Askofu wake wa kwanza wa Kiingereza\. Baadhi ya nyimbo zake za tenzi na nyimbo takatifu zilipata kujulikana sana\. Mwingine wa Waingereza walioongoka kupitia Peter Boehler alikuwa James Hutton, muuzaji maarufu wa vitabu\. Yeye pia aliandika baadhi ya nyimbo za tenzi zenye thamani\. Mtunzi wa nyimbo za tenzi wa Moravia wa Kiingereza aliyejulikana zaidi wakati wa Uamsho Mkuu alikuwa John Cennick\. Katika mojawapo ya mikutano maarufu ya Cennick iliyofanyika nje, John Montgomery, kijana mfanyakazi wa Scotland, aliongoka\. Alijiunga na Kanisa la Moravia, na John na Mary Montgomery wakawa wamisionari wa Moravia katika Visiwa vya West Indies, ambako walikufa na kuzikwa\. Mwana wao James alisoma katika shule ya Moravia huko Fulneck\. James Montgomery ni mmoja wa watunzi wakuu wa nyimbo za tenzi wa zama hizo\. Charles Wesley alikuwa na zaidi ya nyimbo 6,000 za tenzi zilizochapishwa baada ya kuongoka kwake mwaka 1738 kupitia ushuhuda na maombi ya Peter Boehler\. Nyingi kati ya nyimbo zake zinashuhudia uzoefu wake mkuu wa wokovu\. Peter Boehler alikuwa amemwambia: “Kama ningekuwa na ndimi elfu moja, ningemtukuza Yesu kwa kila moja\.” Jambo hilo lilimchochea Wesley muda mfupi baada ya kuongoka kwake kuandika mistari hii isiyosahaulika: Laiti ningekuwa na ndimi elfu za kuimba sifa za Mkombozi wangu mpendwa, utukufu wa Mungu na Mfalme wangu, ushindi wa neema yake\. Yeye huvunja nguvu za dhambi zilizofutwa, humwachilia mfungwa huru; damu yake inaweza kumtakasa hata aliye najisi zaidi, damu yake ilinifaa mimi\. ## MATUNDA YADUMUYO Msafiri mmoja wa kipindi hicho aliandika ushuhuda huu wa ajabu: “Katika safari zangu zote, nimepata vitu vitatu tu vilivyozidi matarajio yangu: bahari, Count Zinzendorf, na jumuiya ya Herrnhut\.” Herrnhut ilikuwa imekuwa kitovu cha kiroho kilichotembelewa na watu kutoka sehemu zote za Ulaya waliotafuta kuokolewa au kubatizwa katika Roho Mtakatifu na moto\. Ziara ya John Wesley huko Herrnhut ilikuwa mfano wa ziara za maelfu ya watu wengine\. “Hatimaye Mungu amenipa,” alimwandikia ndugu yake Samuel, “kile ambacho moyo wangu ulitamani\. Niko pamoja na Kanisa ambalo maisha yake yako mbinguni; ambalo lina nia iliyokuwa ndani ya Kristo, na ambalo hutembea kama Yeye alivyotembea\.” Katika shajara yake aliandika, “Ningependa kutumia maisha yangu hapa; lakini Bwana wangu ameniita nifanye kazi katika sehemu nyingine ya shamba lake la mizabibu\. Lini Ukristo huu utaifunika dunia, kama maji yaifunikavyo bahari?” Mwishoni mwa maisha yake, Count Zinzendorf aliweza kusema kwa ushindi: “Ninaenda kwa Mwokozi wangu\. Niko tayari\. Hakuna kinachonizuia sasa\. Siwezi kusema jinsi ninavyowapenda nyote\. Nani angeamini kwamba sala ya Kristo, ‘ili wote wawe na umoja,’ ingetimizwa kwa namna ya ajabu sana miongoni mwetu\! Niliomba tu matunda ya kwanza miongoni mwa wapagani, nami nimepewa maelfu\. Je, hatuko kana kwamba tuko mbinguni\! Je, hatuishi pamoja kama malaika\! Bwana na watumishi wake wanaelewana\. Niko tayari\.” Zaidi ya watu elfu nne waliusindikiza mwili wake hadi mahali pake pa kupumzika kwenye Hutberg, wakiwemo wahudumu wa Moravia kutoka Uholanzi, Uingereza, Ireland, Amerika Kaskazini na Greenland\. Jiwe lake la kaburi lilikuwa na maandishi haya: “Hapa pamelala mabaki ya mtu wa Mungu asiyeweza kufa, Nicholas Lewis, Count na Lord wa Zinzendorf na Pattendorf; ambaye kwa neema ya Mungu na huduma yake mwenyewe isiyochoka akawa kiongozi mwenye mamlaka ya Kanisa la Ndugu, lililofanywa upya katika karne hii ya kumi na nane\. Alizaliwa Dresden tarehe 26 Mei 1700, naye akaingia katika furaha ya Bwana wake huko Herrnhut tarehe 9 Mei 1760\. Aliteuliwa kuzaa matunda, na matunda yake yadumu\.” ## UFANYE UPYA SIKU ZETU Kufanywa upya kwa Kanisa la Moravia kunaweza kuichochea mioyo yetu kusali, “Ufanye upya siku zetu kama zamani\.” Mwaka 1927, miaka 200 baada ya uamsho katika Kanisa la Moravia, mhariri wa The Biblical Review, New York, aliandika: Iwe mtu anaunga mkono wazo la miamsho au la, akitaka kulichunguza jambo hili kwa kina, hawezi kupuuza historia na mafundisho ya Wamoravia\. Tangu mwanzo wao wamekuwa Kanisa kubwa la Uamsho, na huduma yao kwa kazi ya jumla ya Ukristo, na hasa kwa umisheni wa kigeni, inastahili kutambuliwa sana\. Hadithi ya ukuaji wao wa kiroho na ushawishi wake ni mojawapo ya hadithi zenye kutia moyo zaidi katika kumbukumbu za Ukristo\. Uzoefu wao mkuu wa kwanza uliowapa Wamoravia nguvu hiyo ya kiroho ulikuwa uzoefu binafsi wa wokovu\. Uzoefu wao mkuu wa pili uliowapa nguvu na uongozi huo wa kiroho ulikuwa ubatizo katika Roho Mtakatifu\. Dkt\. J\. Kenneth Pfohl, mchungaji wa Moravia, aliandika katika The Moravian mwaka 1927: “Pentekoste kuu ya Moravia haikuwa mvua ya baraka iliyotoka katika anga lisilo na mawingu\. Ilikuja ghafula, kama vile baraka ya mtangulizi wake mkuu huko Yerusalemu ilivyokuja ghafula, wakati Kanisa la Kikristo lilipozaliwa\. Hata hivyo, kwa muda mrefu kulikuwa na dalili za mvua nyingi, ingawa wengi hawakuzitambua\. Kwa kifupi, baraka ya tarehe 13 Agosti 1727 iliandaliwa kwa bidii na kwa moyo wote\. Hatujui kumbukumbu zozote za historia ya Kanisa zinazoonyesha hamu kubwa zaidi ya kumiminwa kwa Roho Mtakatifu na juhudi za subira na za kudumu zaidi katika kulipata kuliko zile za Kanisa letu kati ya miaka 1725 na 1727\.” Njia mbili tofauti za maandalizi na juhudi za kiroho kwa ajili ya baraka hiyo zinaonekana wazi\. Moja ilikuwa sala; nyingine ilikuwa kazi ya mtu binafsi kwa ajili ya watu binafsi\. Tunaambiwa kwamba “wanaume na wanawake walikutana kwa ajili ya sala na sifa katika nyumba za wenzao, na Kanisa la Berthelsdorf lilijaa hadi watu wakafurika nje\.” Kisha Roho akaja kwa nguvu kuu\. Halafu kundi lote likapokea baraka hiyo kwa wakati mmoja\. Katika makala nyingine katika The Moravian, Dkt\. E\. S\. Hagen alitangaza: “Uamsho mkuu wa 1727 huko Herrnhut ulikuwa matokeo ya kawaida na ya kimantiki ya sala na kuhubiriwa kwa Neno la Msalaba\. ‘Kristo na Yeye aliyesulubiwa’ ndilo lililokuwa ungamo la imani la ndugu zetu, na ‘ushuhuda wa ndani kwamba dhambi zimesamehewa kwa imani katika damu yake’ ndio uliokuwa uzoefu wao wenye baraka na kuhuisha\.” Lecky katika kitabu chake History of Morals anasema hivi kuhusu kuongoka kwa John Wesley, tarehe 24 Mei 1738, katika mkutano wa maombi wa Ndugu wa Moravia katika Mtaa wa Aldersgate: “Kilichotukia katika chumba kile kidogo kilikuwa na umuhimu mkubwa zaidi kwa Uingereza kuliko ushindi wote wa Pitt nchi kavu au baharini\.” \.\.\.Kufanywa upya kwa siku zetu kama zamani kunahusisha kurudi katika sala yenye bidii na kuhubiri kwa dhati na kwa matokeo kuhusu kusamehewa kwa dhambi kupitia dhabihu ya Yesu Kristo, Mwana wa Mungu, ya kujitoa badala yetu na kumwaga damu yake\. Wakati wa uamsho unakuja\. Tunautazamia kwa matarajio makubwa\. Hivi karibuni kuliko tunavyodhani, madirisha ya Mbinguni yatafunguliwa kwa watu wa Mungu wanaojitoa kwa sala ya bidii na ya kudumu, na kwa ushuhuda wa Kimaandiko kuhusu Injili ya Bwana wetu Yesu Kristo\. Siku za miamsho hazijapita\. Roho Mtakatifu bado anasubiri kuwajaza waumini nguvu kutoka juu\. Imechukuliwa kutoka katika nakala iliyotolewa tena na Geoff Waugh ya kitabu cha John Greenfield, “Power from on High”\. Edinburgh: Marshall, Morgan, and Scott\.