# Ukristo wa pande tano Lugha: sw Mwandishi: Mike Fisher Toleo la asili: The Heartbeat of The Remnant, Mei/Juni 2011, Nambari 3 Kurasa za asili: 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 16 Soma makala: PDF ya asili: 2011\-05\-Remnant\.pdf [The Heartbeat of The Remnant, Mei/Juni 2011]() ## Utangulizi Azma yangu hapa ni kutafakari kuhusu mitazamo mitano tofauti ya Ukristo wa kibiblia inayoweza kuonekana katika makanisa ya kihafidhina leo\. Orodha hii fupi ilitokana na mazungumzo mbalimbali niliyoshiriki\. Bila shaka kuna vipengele vingine zaidi, lakini katika makala hii tutazingatia mawazo haya matano kama dhamira, mitazamo, au mikabala: - Ufuasi mkali wa Biblia - Uamsho - Ufuasi wa mapokeo - Kristo kuwa kitovu - Urejeshaji Nyakati nyingine makanisa hudhihirisha wazi kushikamana kwao na mojawapo au zaidi ya mawazo haya\. Jina “Kanisa la Biblia” ni la kawaida katika majina ya makanisa\. Bango lililo kwenye kanisa dogo la mashambani lililo karibu na nyumba yangu linasema, “Huru, lenye Biblia kuwa kitovu\.” Katika hali hizi, ni wazi kabisa ni mtazamo upi unaofuatwa\. Nyakati nyingine, lengo la kusanyiko \(au mtu\) huonekana kutokana na mambo wanayozungumzia zaidi katika mahubiri au maandishi yao\. Kwa wengine, dhamira haielezwi, lakini huwekwa wazi na vipaumbele au uchaguzi wa mtindo wa maisha\. Tunapotafakari kila moja ya dhamira au mikabala hii kwa zamu, kwanza tutajaribu kuifafanua kwa ufupi kwa kutumia maana zinazoeleweka kwa ujumla\. Pia tutaangalia msingi wa Kimaandiko uliopo kwa kila mtazamo\. Hatimaye, kila mkabala utakosolewa\. Mwishowe, tutaangalia mitazamo mitatu tunayoweza kuwa nayo kuhusiana na mambo haya\. ## Ufuasi mkali wa Biblia Ufuasi mkali wa Biblia ni nini? Ufafanuzi mfupi ni *“kushikamana na maana ya moja kwa moja ya Biblia\.”* Ili kupata ufafanuzi wenye kina zaidi kidogo, tuangalie maana ya *sola scriptura*: *“Sola scriptura \(kesi ya ablativi katika Kilatini, ‘kwa Maandiko pekee’\) ni fundisho kwamba Biblia ina maarifa yote yanayohitajika kwa ajili ya wokovu na utakatifu\. Kwa hiyo, sola scriptura hudai kwamba ni mafundisho yale tu yanayopatikana moja kwa moja ndani ya \[Biblia\], au yanayopatikana kwa njia isiyo ya moja kwa moja kupitia hitimisho halali la kimantiki au hoja halali ya kimantiki inayotokana na Maandiko, yanayopaswa kukubaliwa au kukiriwa\.”* \(Wikipedia\) > Biblia imesema, na hilo ndilo jambo la mwisho\!\! Basi, mkabala huu ungejaribu kuifanya Biblia kuwa kipimo cha kila kitu\. Ufuasi mkali wa Biblia humaanisha kushikamana na yale ambayo Biblia inasema; jambo lolote la ziada huenda lisiwe la lazima\. Hilo linaonekana kuwa na mantiki kama suluhisho la matatizo yetu\. Biblia ndiyo yenye kauli ya mwisho, nasi tunapaswa kuitumia kama kipimo cha kupima kila kitu\. Ufuasi mkali wa Biblia huiona Biblia kuwa chanzo cha ukweli usiobadilika kwa nyakati, ambao kuugundua ni mojawapo ya kazi zetu muhimu zaidi kama Wakristo\. Kuna jambo la kuvutia lililofichika katika ufafanuzi hapo juu\. Kwa mtazamo wa *sola scriptura*, si mafundisho tu “yanayopatikana moja kwa moja ndani” ya Biblia yanayopaswa kukubaliwa, bali pia yale yanayoweza kupatikana “kwa njia isiyo ya moja kwa moja kupitia hitimisho halali la kimantiki au hoja halali ya kimantiki inayotokana na Maandiko\.” Hili linaashiria kwamba huenda jitihada fulani zikahitajika ili kuchimbua mafundisho ya Maandiko ambayo hayaonekani wazi mara moja\. Inaweza kudhaniwa kwamba wale wanaojishughulisha na kusoma kanuni za mantiki na sayansi ya ufasiri wa Maandiko, pamoja na lugha za awali za maandishi hayo, ndio wanaofaa zaidi kutumia “hitimisho halali la kimantiki” linalodaiwa kuhitajika kwa kazi hiyo\. Ukweli kwamba madhehebu mengi ya Kikristo leo huwatarajia wahudumu wao kuwa wametumia miaka mingi kujifunza Biblia katika mazingira ya kitaaluma unaonyesha jinsi mkabala huu ulivyoenea\. Basi, Biblia inasema nini kuhusu ufuasi mkali wa Biblia? Kwa namna fulani hili ni swali lisilo la kawaida, kwa kuwa Biblia kama tunavyoijua haikuwepo hadi mamia ya miaka baada ya kitabu cha mwisho kuandikwa\. Hata hivyo, Biblia ina kauli nyingi zinazorejelea sehemu nyingine za Biblia\. Kwa mfano: > *Kisha BWANA akanyosha mkono wake, akanigusa kinywa changu\. BWANA akaniambia, Tazama, nimetia maneno yangu kinywani mwako\. Yer\. 1:9* > > > > *Kila andiko, lenye pumzi ya Mungu, lafaa kwa mafundisho, na kwa kuwaonya watu makosa yao, na kwa kuwaongoza, na kwa kuwaadibisha katika haki; ili mtu wa Mungu awe kamili, amekamilishwa apate kutenda kila tendo jema\. 2 Tim\. 3:16, 17* > > > > *Akawaambia, Hayo ndiyo maneno yangu niliyowaambia nilipokuwa nikali pamoja nanyi, ya kwamba ni lazima yatimizwe yote niliyoandikiwa katika torati ya Musa, na manabii, na zaburi, yaliyonihusu mimi\. Luka 24:44* > > > > *Na uhesabuni uvumilivu wa Bwana wetu kuwa ndio wokovu; kama vile na ndugu yetu mpendwa Paulo, kwa kadiri ya hekima aliyopewa, alivyowaandikia; vilevile katika nyaraka zake zote, akisema ndani yake habari za mambo hayo\. Mambo hayo, ndani yake yamo baadhi yaliyo magumu kuelewa, ambayo watu wasio na elimu, na wasio imara, huyapotoa, kama vile wayapotoavyo na maandiko mengine, kwa uvunjifu wao wenyewe\. 2 Pet\. 3:15\-16* Kuna mifano mingine mingi zaidi\. Lakini kutokana na vifungu hivi tunaweza kuelewa kwamba maandishi yaliyomo katika Biblia yanajumuisha maneno yenyewe ya Mungu\. Yanajumuisha unabii utakaotimizwa\. Yanajumuisha mambo ambayo ni magumu kuelewa, lakini tunaonywa tusiyapotoshe\. Pia tunaagizwa kuyasoma na kuyaelewa maneno yake\. Ufu\. 1:3 ![Watu wamepiga magoti katika maombi wakati wa mkutano wa uamsho]() Inaonekana kuna msingi imara wa mtazamo wa ufuasi mkali wa Biblia, kwa sababu Biblia ndiyo chanzo chenye mamlaka cha mafundisho ya Kikristo\. Lakini mkabala huu una matatizo kadhaa yanayoweza kutokea\. Ufuasi mkali wa Biblia huenda ukasababisha aina fulani ya ubaguzi wa tabaka, unaokabidhi tafsiri ya Biblia kwa tabaka la watu wenye mamlaka \(wanatheolojia na wasomi\), huku watu wa kawaida wakidhaniwa kuwa hawawezi kuelewa Maandiko\. Kutilia mkazo kupita kiasi ufuasi mkali wa Biblia kunaweza pia kusababisha mitazamo ya kuabudu maandishi ya Biblia, kama vile kosa la kuamini kwamba tafsiri fulani ndiyo maandishi pekee yaliyoongozwa na Mungu, au kwamba kitabu halisi chenyewe ni kitu kitakatifu\. Jambo jingine linalotia wasiwasi ni ukweli kwamba makundi mengi yanayodai kwa nguvu kwamba yanafuata Biblia kwa ukali, hayakubaliani kabisa kuhusu kile ambacho Biblia inafundisha hasa\. Inaonekana kwamba ufuasi mkali wa Biblia kama mkabala haujasaidia kanisa kufikia umoja wa aina yoyote\. Kwa kweli, baadhi ya watu wamedai kwamba Matengenezo ya Kiprotestanti, pamoja na dhamira yake ya *sola scriptura*, yamesababisha kanisa kugawanyika\. Mwishowe, kutilia mkazo ufuasi mkali wa Biblia kunaweza kwa namna fulani kuonekana kuwa mtazamo mkavu, wa kufuata sheria bila kubadilika, kuhusu jambo ambalo kimsingi labda linapaswa kuwa tukio changamfu na la hiari\. Kwa kweli, huenda mielekeo ya kitaaluma au kiakili ya ufuasi mkali wa Biblia ndiyo inayowafanya baadhi ya watu kutaka mkabala mwingine—unaolenga zaidi moyo au roho\. ## Uamsho Mkabala unaolenga moyo au roho unaweza kuitwa “uamsho\.” Uamsho ni nini? “Wakristo wengi huona miamsho kuwa urejesho wa kanisa lenyewe katika uhusiano ulio hai na wenye bidii na Mungu baada ya kipindi cha kudhoofika\.” \(Wikipedia\) *Elwell Evangelical Dictionary* hufafanua uamsho kuwa “harakati ndani ya mapokeo ya Kikristo inayosisitiza jinsi dini inavyovutia hisia na mapenzi ya watu binafsi, na vilevile uwezo wao wa kiakili na kimantiki\. Huamini kwamba Ukristo ulio hai huanza pale mtu mzima anapoitikia mwito wa injili wa kutubu na kuzaliwa upya kiroho kwa imani katika Yesu Kristo\. Tukio hili husababisha uhusiano binafsi na Mungu\.” Ninapofikiria mkabala “unaosisitiza jinsi dini inavyovutia hisia na mapenzi” ya watu, nafikiria mambo yote ambayo makanisa hufanya kwa kusudi la kuchochea moyo au kugusa hisia\. Mambo yanayonijia akilini ni mikutano maalumu inayolenga uamsho, uchangamfu katika ibada, waongoza\-ibada waliofunzwa au vikundi vya sifa, miito ya kwenda mbele ya madhabahu, na kusisitiza muda wa ibada binafsi\. Ni mkabala unaolenga moyo au utu wa ndani\. Unazungumzia sana kumtafuta Mungu au kuwapo kwa Roho Mtakatifu\. Mara nyingi uamsho hutajwa kuwa jibu kwa matatizo ya kanisa … “Tunahitaji uamsho\!” Kama ilivyoelezwa katika ingizo la kamusi hapo juu, uamsho husisitiza jinsi Ukristo unavyovutia hisia za watu, na pia uwezo wao wa kiakili na kimantiki\. \(Mkabala wa ufuasi mkali wa Biblia unaonekana kusisitiza uwezo wa kiakili na kimantiki, ilhali mkabala wa uamsho unasisitiza hisia au mambo ya kiroho\.\) Biblia inasema nini kuhusu wazo la kufanywa upya kiroho? > *Lakini huko ndiko mtakapomtafuta BWANA, Mungu wako; nawe utampata, ukimtafuta kwa moyo wako wote, na roho yako yote\. Kum\. 4:29\.* > > > > *ikiwa watu wangu, walioitwa kwa jina langu, watajinyenyekesha, na kuomba, na kunitafuta uso, na kuziacha njia zao mbaya; basi, nitasikia toka mbinguni, na kuwasamehe dhambi yao, na kuiponya nchi yao\. 2 Nya\. 7:14* > > > > *Je\! Hutaki kutuhuisha tena, Ili watu wako wapate kukufurahia? Zab\. 85:6* > > > > *Ee BWANA, nimesikia habari zako, nami naogopa\. Ee BWANA, fufua kazi yako katikati ya miaka; Katikati ya miaka uitangaze; Katika ghadhabu kumbuka rehema\. Hab\. 3:2* Kutokana na vifungu hivi na vingine vingi sana tunaweza kuelewa kwamba Biblia inaonyesha wazi uhitaji wa nyakati za kufanywa upya kiroho\. Inawezekana kuiacha upendo wetu wa kwanza\. Ufu\. 2:4 Tunaelewa kwamba ni muhimu sana kuutafuta upendo huo urejeshwe ikiwa tumeuacha\. Hakuna shaka kwamba maisha na nguvu za kiroho zinakosekana katika makanisa mengi\. Historia inaonyesha kwamba upendo changamfu kwa Kristo unaweza kuharibika upesi na kuwa urasmi usio na maana au kufuata mambo ya ulimwengu kijuujuu\. Je, kuna mitego yoyote katika njia ya kusisimua ya uamsho? Kama ilivyo kwa mikabala iliyotangulia, kwa maoni yangu kuna matatizo yanayoweza kutokea\. Kusisitiza kumfuata Roho Mtakatifu na kuufuata moyo kunaweza, na kumekuwa kukisababisha, baadhi ya watu kupuuza Biblia kama mwongozo wa maisha na kupendelea kipimo cha kibinafsi zaidi\. Si jambo geni kabisa kusikia dai “Bwana aliniambia” au “Roho aliniambia,” likifuatiwa na hitimisho linaloonekana kutolingana kabisa na Maandiko\. Kuhusudu hisia kunaweza kuutawala uamsho, watu wakinaswa katika harakati kwa sababu ya shinikizo la wenzao au hisia kali za wakati huo\. Baadaye, huenda ukakosekana kina halisi au mabadiliko ya maana—jambo linalodhihirika mtu anaporejea karibu mara moja katika hali aliyokuwa nayo kabla ya wakati wa “uamsho\.” Bidii ya uamsho na msisimko wa ukweli mpya au uliogunduliwa upya vinaweza kusababisha kutupilia mbali bila kuchagua kila kitu kinachoonekana kuwa cha zamani, kikavu, cha kufuata sheria, na kisicho muhimu kwa mwamini aliyefanywa upya\. Inawezekana kabisa kwamba bidii inayoambatana na kufanywa upya kiroho isiambatane na hekima na utambuzi\. Wale wanaofurahia nuru ya maisha na uhuru wa kiroho waliougundua hivi karibuni wanaweza kuwa na mtazamo wa kutotaka kusumbuliwa na maonyo na maelekezo ya tahadhari ya wale wenye uzoefu zaidi\. Ndani ya harakati ya uamsho, kupuuza mapokeo na kutofahamu au kutothamini historia kunaweza kusababisha kiburi cha kijinga au kutanga\-tanga bila mwelekeo\. ## Ufuasi wa mapokeo Baadhi ya makanisa, labda yakiona uhitaji wa kudhibiti matumizi mabaya kama hayo ya harakati za uamsho, huenda yakaonekana kuwa yanatilia mkazo sana mapokeo, au kuwa “ya kihafidhina\.” Ufuasi wa mapokeo ni nini? Ufuasi wa mapokeo ni kusisitiza kwa utaratibu thamani ya mapokeo\. Mapokeo ni imani au desturi zinazofundishwa na kizazi kimoja hadi kingine\. Huu hapa ni mfano wa ufuasi wa mapokeo, dondoo kutoka kwenye makala ya www\.catholic\.com yenye kichwa “Maandiko na Mapokeo”: *Waprotestanti hudai kwamba Biblia ndiyo kanuni pekee ya imani, wakimaanisha kwamba ina mambo yote ambayo mtu anahitaji kwa ajili ya theolojia, na kwamba mambo hayo yako wazi vya kutosha hivi kwamba mtu hahitaji mapokeo ya kitume au mamlaka ya kufundisha ya Kanisa ili kumsaidia kuyaelewa\. Kwa mtazamo wa Kiprotestanti, ukweli wote wa Kikristo unapatikana katika kurasa za Biblia\. Kitu chochote kilicho nje ya Biblia hakina mamlaka, si cha lazima, au si sahihi—na huenda kikamzuia mtu kumfikia Mungu\. Kwa upande mwingine, Wakatoliki hutambua kwamba Biblia haiungi mkono mtazamo huu na kwamba, kwa kweli, Maandiko yanaukataa\. “Kanuni ya kweli ya imani”—kama inavyoelezwa na Biblia yenyewe—ni Maandiko pamoja na mapokeo ya kitume, yanayodhihirishwa katika mamlaka hai ya kufundisha ya Kanisa Katoliki, ambalo lilikabidhiwa mafundisho ya Yesu na mitume yaliyotolewa kwa mdomo, pamoja na mamlaka ya kutafsiri Maandiko kwa usahihi\.”* Huu ndio ukosoaji wa kawaida wa Kikatoliki kuhusu ufuasi mkali wa Biblia wa Kiprotestanti\. Waprotestanti husema “Biblia na hakuna kingine” inatosha kabisa; Wakatoliki husema inapaswa kuwa Biblia pamoja na mapokeo\. Huenda kuna ukweli fulani katika dai la Wakatoliki kwamba Waprotestanti hupuuza mapokeo kupita kiasi; lakini kwa upande mwingine, wengi wetu tunafahamu vya kutosha kile ambacho Wakatoliki humaanisha kwa mapokeo na “mamlaka hai ya kufundisha” ya Kanisa Katoliki katika kutafsiri Maandiko, hivi kwamba tunajikuta mbali kabisa na upande wao\. Ufuasi wa mapokeo ungesema kwamba ni ishara ya unyenyekevu na hekima kukubali, au angalau kuyafikiria kwa uzito, maarifa na uzoefu uliokusanywa na waliotutangulia kabla ya kuvitupilia mbali\. Uhafidhina, ambao una uhusiano wa karibu na ufuasi wa mapokeo, ni “falsafa ya kisiasa na kijamii inayohimiza kudumishwa kwa taasisi za kimapokeo na kuunga mkono mabadiliko madogo na ya hatua kwa hatua katika jamii\.” \(Wikipedia\) Hapa kuna fasili nyingine chache tu za kamusi kuhusu ufuasi wa mapokeo: “kushikamana na mafundisho au desturi za mapokeo; imani za wale wanaopinga usasa, uliberali, au itikadi kali\.” Ufuasi wa mapokeo huthamini sana hekima na uzoefu wa jumuiya kwa ujumla, na huwa na mashaka kuhusu ubinafsi\. Ufuasi wa mapokeo ni kushikamana imara, labda kwa ukaidi, na seti fulani ya imani au desturi; kupenda uthabiti; na kutamani kuthibitisha mambo yaliyothibitika kuwa ya hakika\. Ni kusita kujitia katika hatari za kipumbavu; ni kuheshimu historia na uzoefu wa wengine; ni kupinga kuachana kabisa na kanuni zilizoheshimiwa kwa muda mrefu\. Biblia inasema nini kuhusu mapokeo? > *BWANA asema hivi, Simameni katika njia kuu, mkatazame, mkaulize habari za mapito ya kale, I wapi njia iliyo njema? Mkaenende katika njia hiyo, nanyi mtajipatia raha nafsini mwenu\. Yer\. 6:16* > > > > *Basi, ndugu, twawaamuru, katika jina la Bwana wetu Yesu Kristo, kwamba jitengeni na kila ndugu aendaye bila utaratibu, wala si kwa kufuata mapokeo mliyoyapokea kwetu\. 2 The\. 3:6* > > > > *Basi, ndugu, simameni imara, mkayashike mapokeo mliyofundishwa, ama kwa maneno yetu, au kwa waraka wetu\. 2 The\. 2:15* > > > > *Bali wewe ukae katika mambo yale uliyofundishwa na kuhakikishwa, maana umewajua wale uliowafundishwa; … 2 Tim\. 3:14* > > > > *Na mambo yale uliyoyasikia kwangu mbele ya mashahidi wengi, hayo uwakabidhi watu waaminifu watakaofaa kuwafundisha na wengine\. 2 Tim\. 2:2* Kama tunavyojua sote, kuna vifungu vingi vinayokashifu vikali mapokeo yanayopingana na injili ya Kristo\. Hata hivyo, mistari iliyo hapo juu inaonyesha kwamba kwa kweli kuna mapokeo yanayopaswa kuhifadhiwa na kupitishwa kutoka kwa mtu mmoja hadi mwingine na kutoka kizazi kimoja hadi kingine\. Wazo la mapokeo ya kitume huenda likaudhi baadhi ya watu kwa sababu ya jinsi Ukatoliki ulivyolichukua na kulitumia, ukidai kwamba maamuzi ya mapapa na mabaraza yake yana mamlaka, karibu sawa na Biblia\. Hata hivyo, dhana hii imetokana na maneno ya Paulo katika vifungu kama hivyo vilivyo hapo juu\. Basi, ni matatizo gani yanayoweza kuletwa na ufuasi wa mapokeo/uhafidhina? Kuna uwezekano mkubwa kwamba mapokeo ambayo hayajaelezwa moja kwa moja katika Maandiko huanza kujisimamia yenyewe, na huenda hata yakawa na mamlaka zaidi ya Biblia\. Huenda sote tunajua nyakati ambazo makanisa na taasisi za Kikristo zilikatisha tamaa watu wasisome Biblia au zilikataza kabisa usomaji wake kwa sababu ya tishio ambalo jambo hilo lingekuwa nalo kwa mkusanyiko wao wa mapokeo\. Nyakati nyingine ufuasi wa mapokeo, ambao kama tulivyotaja hapo awali hufafanuliwa kwa kufahamu na kuheshimu historia, kwa hakika hufanya kinyume na kuficha historia\. Huenda kuna harakati za Kikristo zinazothamini sana historia yake yenyewe na kuamini kwamba zinaiwakilisha kweli historia ya Ukristo\. Hata hivyo, kwa uhalisia huenda zisiwe karibu na Ukristo wa kihistoria kama zinavyodhani, na labda hata zisiwe karibu na historia ya harakati zao zenyewe kama zinavyotaka kudhani\. Mapokeo yanaweza kujenga kipimo cha maisha ya Kikristo ambacho ni rahisi zaidi kufikia kuliko kipimo cha kibiblia, na hivyo kuwapa watu hisia ya uongo ya usalama\. Mapokeo yanaweza kudanganya sana\. Yanaweza kupingana na imani na habari njema ya Kristo\. Jaroslav Pelikan alisema vizuri: “Mapokeo ni imani hai ya wafu; *ufuasi wa mapokeo* ni imani iliyokufa ya walio hai\. Mapokeo huishi katika mazungumzo na wakati uliopita, huku yakikumbuka tulipo na wakati tulio nao, na kwamba ni sisi tunaopaswa kuamua\. Ufuasi wa mapokeo hudhani kwamba hakuna jambo lolote linalopaswa kufanywa kwa mara ya kwanza, kwa hiyo kinachohitajika ili kutatua tatizo lolote ni kupata kile kinachodhaniwa kuwa ushuhuda wa kauli moja wa mapokeo haya yaliyosawazishwa\.” Uhafidhina unaweza kuzuia mabadiliko mengi yanayohitajika yasitokee\. Unaweza kukandamiza uamsho wa kweli\. Na inaweza kusemwa kwa haki kwamba Ukristo hauhusu kuhifadhi orodha sahihi ya mafundisho au desturi; unamhusu mtu\. Ni *Ukristo\.* Hilo linatuongoza kufikiria kuhusu mkabala mwingine wa Ukristo ambao baadhi ya watu huukubali\. ## Kristo kuwa kitovu Kristo kuwa kitovu ni nini? Inaweza kufafanuliwa kuwa kufanya mafundisho na matendo ya Yesu Kristo kuwa kitovu cha kithiolojia\. Ni jaribio la kusoma Maandiko yote kupitia lenzi ya maisha na mafundisho ya Yesu Kristo\. Kristo kuwa kitovu kunaweza kuonwa kuwa tofauti na ufuasi mkali wa Biblia na ufuasi wa mapokeo, kwa kuwa huzingatia mtu badala ya kitabu au orodha ya mafundisho na desturi\. Ukristo unapoeleweka kwa kuzingatia Kristo kuwa kiini, Biblia huwa hasa njia ya kutupeleka kwa Kristo, ambaye ni Neno la Mungu\. Maandiko ni njia ya kufikia lengo\. “Zaidi ya ukurasa mtakatifu, nakutafuta Wewe, Bwana\.” Mapokeo yanapaswa kupimwa kwa kipimo cha maisha na mafundisho ya Yesu\. Uamsho una thamani ikiwa unahuisha ndani yetu upendo na jitihada za kumfuata Kristo\. ![Biblia ya zamani ikiwa imefunguliwa]() Kwa kifupi, Kristo kuwa kitovu husema kwamba Ukristo unahusu kumfuata Kristo\. Kristo ndiye kusudi na lengo la mwisho la Ukristo\. Yeye ndiye mwongozo na kipimo\. Roho Mtakatifu ni Roho wa Kristo, naye atatuongoza kwa Kristo tukifuata mwongozo wake\. Agano la Kale huangaliwa kupitia lenzi ya mafundisho ya Yesu\. Biblia inasema nini kuhusu Yesu Kristo kuwa kiini? > *Mungu, ambaye alisema zamani na baba zetu katika manabii kwa sehemu nyingi na kwa njia nyingi, mwisho wa siku hizi amesema na sisi katika Mwana, aliyemweka kuwa mrithi wa yote, tena kwa yeye aliufanya ulimwengu\. Yeye kwa kuwa ni mng’ao wa utukufu wake na chapa ya nafsi yake, akivichukua vyote kwa amri ya uweza wake, akiisha kufanya utakaso wa dhambi, aliketi mkono wa kuume wa Ukuu huko juu; amekuwa bora kupita malaika, kwa kadiri jina alilolirithi lilivyo tukufu kuliko lao\. Kwa maana alimwambia malaika yupi wakati wowote, Ndiwe mwanangu, Mimi leo nimekuzaa? Tena, Mimi nitakuwa kwake Baba, Naye atakuwa kwangu Mwana? Hata tena, amletapo mzaliwa wa kwanza ulimwenguni, asema, Na wamsujudu malaika wote wa Mungu\. Na kwa habari za malaika asema, Afanyaye malaika zake kuwa pepo, Na watumishi wake kuwa miali ya moto\. Lakini kwa habari za Mwana asema, Kiti chako cha enzi, Mungu, ni cha milele na milele; Fimbo ya ufalme wako ni fimbo ya adili\. Ebr\. 1:1\-8* > > > > *Kwa sababu hiyo mimi nami, tangu nilipopata habari ya imani yenu katika Bwana Yesu, na upendo wenu kwa watakatifu wote, siachi kutoa shukrani kwa ajili yenu; nikiwakumbuka katika sala zangu; Mungu wa Bwana wetu Yesu Kristo, Baba wa utukufu, awape ninyi roho ya hekima na ya ufunuo katika kumjua yeye; macho ya mioyo yenu yatiwe nuru, mjue tumaini la mwito wake jinsi lilivyo; na utajiri wa utukufu wa urithi wake katika watakatifu jinsi ulivyo; na ubora wa ukuu wa uweza wake ndani yetu tuaminio jinsi ulivyo; kwa kadiri ya utendaji wa nguvu za uweza wake; aliotenda katika Kristo alipomfufua katika wafu, akamweka mkono wake wa kuume katika ulimwengu wa roho; juu sana kuliko ufalme wote, na mamlaka, na nguvu, na usultani, na kila jina litajwalo, wala si ulimwenguni humu tu, bali katika ule ujao pia; akavitia vitu vyote chini ya miguu yake, akamweka awe kichwa juu ya vitu vyote kwa ajili ya kanisa; ambalo ndilo mwili wake, ukamilifu wake anayekamilika kwa vyote katika vyote\. Efe\. 1:15\-23* Vifungu hivi vyote viwili vinaeleza kwa msisimko ukuu wa Yesu Kristo\. Inaonekana ni jambo lenye mantiki zaidi kumwona Yesu Kristo kuwa kiini kikuu cha kanisa\. Hakika kanisa haliwezi kukosea likiichukulia kila kitu kwa kuzingatia ukuu wa maisha na mafundisho ya Yesu\. Yesu alisema, “Mimi ndimi njia, na kweli, na uzima\.” Hata hivyo, ninaweza kufikiria njia kadhaa zinazoweza kuufanya mkabala wa Kristo kuwa kitovu upotoke\. Agano la Kale linaonekana kufundisha na kuonyesha mkabala tofauti kuhusu uovu na ule uliofundishwa na kuonyeshwa na Yesu Kristo\. Agano la Kale linamwonyesha Mungu waziwazi akiita watu wa Kiyahudi washiriki katika vita\. Mkabala wa Kristo kuwa kitovu huanzia kwa Yesu na kuangalia nyuma kwenye masimulizi ya Agano la Kale kwa kuzingatia kwamba Yesu ndiye ufunuo bora zaidi wa Mungu kwa wanadamu\. Tofauti inayoonekana kati ya neno la Mungu kwa Waisraeli na neno la Yesu kwa wafuasi wake kuhusu namna ya kuwatendea adui, inashangaza\. Mwishowe, baadhi ya wanafikra wanaomweka Kristo kuwa kitovu hupuuza tu uhalali au usahihi wa masimulizi ya Agano la Kale\. Hoja yao ni kwamba Mungu katika Kristo, kama tunavyomjua katika Agano Jipya, ametuonyesha kwamba uovu unapaswa kushindwa kwa upendo, si kwa jeuri; kwa hiyo Mungu wa Agano la Kale hawezi kuwa Mungu yuleyule wa Agano Jipya\. Tatizo jingine kwa baadhi ya wanaomweka Kristo kuwa kitovu linahusu mafundisho ya mitume\. Kuna wanaoona mafundisho ya Kristo kuwa ya msingi na ya lazima—tofauti na mafundisho ya mitume, ambayo huenda yakaonekana kuwa ya hiari\. Kwa mfano, kuna mafundisho ya Paulo kuhusu nafasi ya wanawake\. Inadhaniwa kwamba hayo ni mawaidha yasiyo ya lazima, yaliyotokana na utamaduni wa wakati huo, ambayo hayahitaji “kuwazuia” au “kuwakandamiza” wanawake Wakristo leo\. Imani za Thomas Jefferson, mmoja wa “Waasisi” wa Marekani, ni mfano wa aina hii ya “kumweka Kristo kuwa kitovu\.” Kwa kweli alitumia wembe kukata Agano Jipya na kuondoa kila kitu isipokuwa kile alichodhani kuwa maneno na matendo halisi ya Yesu, huku akiondoa kwa uangalifu miujiza yote na mafundisho “yasiyopendeza\.” Jefferson alipunguza Agano Jipya na kuliacha na maneno mazuri na matendo ya huruma tu ya mtu mpole kutoka Galilaya aliyeitwa Yesu—kitabu hicho kinajulikana kama “Biblia ya Jefferson” na bado kinachapishwa leo\. Aina hii ya “kumweka Kristo kuwa kitovu” si kweli kumweka Kristo kuwa kitovu hata kidogo, lakini inaendelezwa kwa namna mbalimbali na Wakristo wengi wanaodai kuwa Wakristo leo ambao hawataki kujifungamanisha na fundisho hili au lile katika nyaraka za mitume\. “Yesu pekee” inaweza kuwa kosa jingine la kumweka Kristo kuwa kitovu\. Ni dhamira ambayo kila mtu, kuanzia viboko hadi wakosoaji wenye elimu ya juu, anaweza kuikubali\. Wengi hufurahia kumkubali Kristo, au taswira potovu ya Kristo waliyo nayo akilini\. Kama inavyosemwa katika wimbo wa zamani wa country: > “Mimi na Yesu tuna uhusiano wetu wa pekee\. > Mimi na Yesu tumeelewana kikamilifu\. > Mimi na Yesu tuna uhusiano wetu wa pekee\. > Hatuhitaji mtu yeyote atuambie maana yake\.” Dhamira ya “Yesu pekee” inaweza kupotoshwa na kumaanisha kutupilia mbali mambo yenye thamani kama vile Maandiko, mapokeo, mafundisho ya mitume, na \(kama mstari wa mwisho wa wimbo hapo juu unavyoweza kudokeza\) hekima ya mwili wa Kristo\. Dhamira ya “Mimi na Yesu” huacha nje jambo lililo sehemu kubwa ya mpango na kusudi la Mungu: kanisa\. Mstari huu mfupi wa wimbo unaonyesha ubinafsi, labda hata uasi—au angalau ukaidi usiobadilika\. ## Urejeshaji Urejeshaji ni nini? “Katika Ukristo, urejeshaji \(au Ukristo wa awali\) ni imani kwamba aina safi zaidi ya Ukristo inapaswa kurejeshwa kwa kulitumia kanisa la kwanza kama kielelezo\.” \(Wikipedia\) Urejeshaji huangalia nyakati za awali ambapo, kwa mtazamo wetu, kanisa lililingana zaidi na mafundisho ya Yesu kuliko lilivyo leo, na hujaribu kulielekeza kanisa kwenye hali yake ya awali\. Kwa mfano, baadhi ya watu hutafuta kulirejesha kanisa katika siku za Anabaptisti wa awali\. Bila shaka Anabaptisti wenyewe pia walikuwa warejeshaji waliotamani kulirejesha kanisa katika hali yake ya siku za mwanzo kabisa\. Wazo la urejeshaji limekuwa “hewani” kwa muda mrefu \(huenda tangu enzi za kanisa la kwanza\)\. Katika miongo kadhaa iliyopita, inaonekana limeathiri mtazamo wa Wa\-Anabaptisti wengi wa kihafidhina, makundi ya makanisa ya nyumbani, na watu wengine wenye mawazo yanayofanana\. Kuna nyenzo nyingi mpya zenye manufaa ambazo zimesaidia maandishi ya Wakristo wa awali kufikiwa na msomaji wa kawaida\. Biblia inasema nini kuhusu urejeshaji? *“Basi, kumbuka ni wapi ulikoanguka; ukatubu, ukayafanye matendo ya kwanza; lakini usipofanya hivyo, naja kwako, nami nitakiondoa kinara chako katika mahali pake, usipotubu\.”* Ufu\. 2:5 Onyo hili lilitolewa kwa Efeso, na linaonyesha kwamba jambo fulani lilikuwa limeharibika ndani ya kusanyiko na lilihitaji kurejeshwa\. Ni wazi kwamba Biblia ina simulizi za siku za mwanzo kabisa za kanisa tu\. Nyakati nyingine Biblia hutaja makusanyiko mbalimbali kama mfano kwa wengine\. Kwa mfano, Paulo alijaribu kuwachochea Wakristo wa Korintho wawe wakarimu kwa kuwaambia kuhusu yale ambayo Wakristo wa Makedonia walikuwa wamefanya\. Kujifunza kuhusu kanisa la kwanza \(au kuhusu kanisa katika nyakati na maeneo mengine ya historia ambapo linaonekana kuwa katika hali safi au bora zaidi\) kunaweza kuwa changamoto, kutia moyo, kuaibisha, na hata kubadilisha maisha\. Wale wanaouona Ukristo kupitia lenzi ya urejeshaji huenda wakatumia muda mwingi kukosoa jinsi kanisa lilivyo sasa, na kuelekeza watu kwenye nyakati ambazo lilikuwa rahisi zaidi, changamfu zaidi, lenye nguvu zaidi, au lenye umoja zaidi\. Kuna mtazamo kwamba waandishi wa Kikristo wa awali, hasa waandishi wa kabla ya Nikea, walikuwa karibu vya kutosha na mitume hivi kwamba wanaweza kutupa taswira ya yale ambayo huenda mitume wangefundisha na kutenda kuhusu masuala mengi mbalimbali\. Ukaribu wao na mitume na Yesu mwenyewe ni mkubwa kiasi cha kwamba inaonekana kuwa jambo la busara angalau kuyazingatia baadhi ya mambo waliyosema\. Je, urejeshaji una matatizo yoyote? Ni wazi kwamba mojawapo ya matatizo ya urejeshaji ni ukweli kwamba Wakristo wa awali, wawe waandishi wa kabla ya Nikea au hata makanisa yaliyotajwa katika Matendo, walikuwa watu kama sisi ambao pia walikumbana na kutokubaliana, dhambi, na matatizo mengine\. Walikuwa katika hatari ya kukosea, kupotoka katika mafundisho, na kuiacha imani\. Tunapofikiria kuhusu urejeshaji, tunahitaji kujiuliza kama kweli tunataka kurejesha kanisa la Antiokia, Zurich, Roma, au Aleksandria ya karne ya pili\. Walikuwa wafuasi wa Yesu wasio wakamilifu waliopambana na ugumu wa kumwelewa na kumtii Yesu, kama sisi tulivyo\. Tamaa ya kulirudisha kanisa la Kikristo katika hali yake ya awali imezua harakati nyingi za urejeshaji\. Baadhi ya madhehebu makubwa yanayopotosha watu yalianzishwa kupitia majaribio ya urejeshaji \(Wamormoni, kwa mfano\)\. Mafundisho ya Yesu na mitume lazima yawe kielelezo cha harakati za urejeshaji\. Kumchukua mwandishi fulani wa Kikristo, harakati fulani ya uamsho, mwanatheolojia umpendaye, au mzungumzaji au kiongozi mwenye mvuto kuwa kielelezo cha kulirejesha kanisa kutaleta matokeo mchanganyiko, kwa kiwango bora kabisa\. Tunapojifunza kuhusu kanisa la kwanza, harakati za uamsho, au mtu yeyote au harakati yoyote ya Kikristo yenye kutoa mfano, inawezekana kusahau maneno ya Paulo, “Nifuateni mimi *kama ninavyomfuata Kristo\.*” Tunapaswa kujifunza kuhusu kanisa katika nyakati na maeneo mengine—jambo linaloweza kuwa na thamani na kujenga sana—tukitambua wazi kwamba hatuwezi kumfuata mtu au harakati bila kufikiri\. Tunawafuata wanapomfuata Kristo\. Kutozingatia historia ni hasara kubwa\. Lakini kumfuata bila kufikiri au kujifananisha na harakati ya kihistoria au mtu mashuhuri badala ya Kristo, pia ni hasara kubwa\. ## Hitimisho Kuna mvutano mkubwa kati ya mikabala hii mbalimbali ya Ukristo\. Kihistoria, mvutano kati ya wafuasi wa mapokeo na warejeshaji katika Ukristo kwa ujumla umesababisha umwagaji wa damu\. Leo, migogoro mingi si ya kimwili\. Mijadala isiyoisha kama ule wa Wakatoliki na Waprotestanti kuhusu nafasi ya Biblia na mapokeo inaendelea\. Katika mfumo wetu wenyewe wa Anabaptisti, kuna msuguano mwingi\. Kwa mfano, kuna mvutano kati ya uamsho na ufuasi wa mapokeo/uhafidhina\. Kila mmoja wa mikabala hii unaonekana kuvuta kuelekea upande fulani; baadhi yake zinaonekana kuvuta katika mielekeo tofauti sana na nyingine\. Mivutano hii ni halisi na huigawanya kanisa\. Mikabala hiyo hukosolewa na mingine\. Mara nyingi ukosoaji huo una msingi fulani\. Pia kuna umoja na mambo yanayofanana kati ya mikabala mbalimbali\. Jambo muhimu zaidi ni kwamba kila mmoja wa mikabala hii unaungwa mkono kwa namna fulani na Biblia\. Kuna msingi wa Kimaandiko wa kuiona Biblia kuwa neno la Mungu lenye mamlaka kwetu, wa uhitaji wa kufanywa upya kiroho, wa thamani ya mapokeo, wa wazo kwamba Yesu anapaswa kuwa kiini, na wa wazo kwamba tunaweza kujifunza kutoka kwa Wakristo wa zamani\. Hata hivyo, tuliona pia kwamba inawezekana kupotea tunapofuata mkabala wowote kati ya hii\. Hakuna dhamira isiyoweza kushindwa ambayo tunaweza kuitangaza kama kanisa na ambayo itahakikisha tunamaliza mbio za Kikristo\. Kwa bahati mbaya, ndivyo tunavyofanya mara nyingi\. Tunatangaza mkabala wetu wenyewe kuwa ndiyo njia kamilifu ya kuwa Mkristo\. Ninaamini tunapaswa kusimama imara katika ukweli kama tunavyouona\. Hata hivyo, ninaamini tunapaswa kufanya hivyo kwa unyenyekevu\. Inawezekana kwamba kiburi ndicho chanzo kikuu cha matatizo mengi yanayofanya uamsho, ufuasi wa mapokeo, urejeshaji, Kristo kuwa kitovu, au ufuasi mkali wa Biblia \(ambavyo vyenyewe huenda visiwe vibaya\) vipotoke na kuangukia katika mitaro tuliyotaja\. Mojawapo ya mambo niliyotambua nilipokuwa nikitafakari dhamira hizi mbalimbali ni kwamba zote zimenishawishi\. Athari hizi zilitokea nyakati mbalimbali maishani mwangu na zimeunda mtazamo wangu kwa kina\. Binafsi, naupenda mkabala wa Kristo kuwa kitovu\. Hata hivyo, ninatamani mtazamo wa Kristo kuwa kitovu unaoukumbatia Biblia nzima, unaohusisha maisha ya Kikristo yaliyo hai, una unyenyekevu kuhusiana na mapokeo, na unaoongozwa na ushuhuda changamfu wa vizazi vya Wakristo waliotutangulia\. Tukizingatia mikabala hii mitano, tunapaswa kuona uhitaji wa Ukristo wa “pande tano\.” Kwa kuogopa ekumeni na urelativisti, na kwa kutamani mafundisho sahihi na uhalisi, huenda tunahitaji kukumbushwa kwamba Ukristo wa kweli ni nuru kamili inayoangaza ulimwengu, ikidhihirisha yote ambayo Yesu anatuita tuwe\. Kwa kumalizia, kuna angalau mitazamo mitatu tunayoweza kuwa nayo kuhusiana na masuala haya\. > Tunaweza kuchagua kuwa na mashaka ya kukatisha tamaa, kutofumbua macho, kiburi, au unyenyekevu katika mtazamo wetu kuhusu Ukristo\. ***Tunaweza kuwa na mtazamo wa mashaka ya kukatisha tamaa\.*** Tunapoona kwamba hakuna mkabala wowote uliotengwa na mingine ulio mkamilifu—bila kujali madai ya wanaouunga mkono—ni rahisi tu kupuuza mikabala yote na kuiona kuwa na makosa na haina thamani kwa kiwango sawa\. Uchungu unaweza kutuangamiza tunapokatishwa tamaa kwa namna fulani baada ya kudhani kwamba mkabala mmoja au mwingine ndio *suluhisho* la matatizo yote\. ***Tunaweza kuwa na mtazamo wa kutofumbua macho na wa kiburi\.*** Kwa muda mfupi inafariji kufikiria kwamba sisi pekee ndio tumepatia, na kwamba makanisa mengine yote yanapaswa kuinama mbele ya mafundisho yetu makamilifu, mbinu zetu zisizo na dosari, au matukio yetu makuu ya kiroho\. Hata hivyo, bila shaka huo ni mpango wa kuingia katika udanganyifu na hatimaye maafa\. Tutafanikiwa tu kuleta madhara kwa jina la Kristo na kuwafanya watu waache ufalme wake\. ***Tunaweza kuchagua kutembea kwa unyenyekevu\.*** Hiyo ndiyo ilikuwa njia ya Kristo, aliyechagua kuwa washirika wake watu waliokataliwa na wengine, na ambaye mkabala wake uliwasababisha umati wa watu waliotaka kumfuata waondoke\. Tunaweza kuwa wakweli kuhusu kushindwa kwetu na tusiupuuze kirahisi mkabala wa Wakristo wengine, hata tunaposimamia kanuni tunazoziamini\. *“Ee mwanadamu, yeye amekuonyesha yaliyo mema; na BWANA anataka nini kwako, ila kutenda haki, na kupenda rehema, na kwenda kwa unyenyekevu pamoja na Mungu wako?”* Mika 6:8 Hata mkabala wetu maalumu uwe upi \(ukweli ni kwamba hakuna mtu, kusanyiko, au dhehebu linaloingia kikamilifu katika mojawapo ya makundi yaliyo hapo juu\), lazima uwe na unyenyekevu huu ili kutimiza matakwa ya Bwana wetu, ambaye peke yake ndiye mkamilifu\. Kama Tennyson anavyosema kwa uzuri sana, mwisho wa siku mifumo midogo tunayoibuni ni nuru zilizovunjika tu za Kristo\. Tukimwangalia yeye, sisi si kitu\. \~ > Mwana mkuu wa Mungu, upendo wa milele, > Ambaye sisi, tusioona uso wako, > Kwa imani, na kwa imani pekee, tunakukumbatia, > Tukiamini tusichoweza kuthibitisha\. > > > > Hutatuacha mavumbini; > Ulimuumba mwanadamu, naye hajui kwa nini, > Hudhani hakuumbwa ili afe: > Nawe umemuumba: wewe ndiwe mwenye haki\. > > > > Waonekana kuwa mwanadamu na wa Mungu, > Utu wa kibinadamu ulio juu na mtakatifu kuliko wote, ndiwe\. > Mapenzi yetu ni yetu, hatujui jinsi gani; > Mapenzi yetu ni yetu, ili tuyafanye kuwa yako\. > > > > Mifumo yetu midogo huwa na wakati wake; > Huwa na wakati wake kisha hutoweka; > Ni nuru zako zilizovunjika tu, > Nawe, Ee Bwana, ni mkuu kuliko hiyo\. > > > > Tuna imani tu: hatuwezi kujua; > Kwa maana maarifa huhusu mambo tunayoyaona; > Lakini tunatumaini yanatoka kwako, > Mwali katika giza: na ukue\. > > > > Maarifa na yaongezeke zaidi na zaidi, > Lakini kicho zaidi kikae ndani yetu; > Ili akili na roho, zikipatana, > Zitoe muziki mmoja kama hapo awali\. > > > > \-Alfred Tennyson, 1850