# Vijfhoekig christendom Taal: nl Auteur: Mike Fisher Oorspronkelijk nummer: The Heartbeat of The Remnant, mei/juni 2011, Nummer 3 Oorspronkelijke pagina’s: 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 16 Lees artikel: Oorspronkelijke PDF: 2011\-05\-Remnant\.pdf [The Heartbeat of The Remnant, mei/juni 2011]() ## Inleiding Mijn doel hier is na te denken over vijf verschillende benaderingen van bijbels christendom die vandaag de dag in conservatieve kerken te zien zijn\. Deze korte lijst is voortgekomen uit verschillende gesprekken waaraan ik heb deelgenomen\. Er zijn zeker meer aspecten, maar in dit artikel houden we ons bezig met deze vijf ideeën als thema’s, perspectieven of benaderingen: - Biblicisme - Opwekkingsbeweging - Traditionalisme - Christocentrisme - Restorationisme Soms maken kerken duidelijk dat ze zich met een of meer van deze ideeën identificeren\. De uitdrukking ‘Bijbelkerk’ komt vaak voor in kerknamen\. Op het bord bij het kleine plattelandskerkje naast mijn huis staat: ‘Onafhankelijk, bijbelgericht\.’ In zulke gevallen is het vrij duidelijk welke benadering wordt gevolgd\. Op andere momenten blijkt de focus van een gemeente \(of persoon\) uit waarover men het meest spreekt in preken of publicaties\. Bij weer anderen wordt een thema niet expliciet genoemd, maar blijkt het toch heel duidelijk uit prioriteiten of levenskeuzes\. Bij onze bespreking van elk van deze thema’s of benaderingen zullen we eerst proberen ze kort te definiëren in algemeen begrepen termen\. Ook zullen we kijken naar de Bijbelse grondslag voor elk perspectief\. Ten slotte zal elke benadering kritisch worden besproken\. Uiteindelijk zullen we kijken naar drie houdingen die we ten opzichte van deze zaken kunnen aannemen\. ## Biblicisme Wat is biblicisme? Een korte definitie is *‘vasthouden aan de letter van de Bijbel’\.* Voor iets meer diepgang kijken we naar de definitie van *sola scriptura*: *‘Sola scriptura \(Latijnse ablativus, “alleen door de Schrift”\) is de leer dat de Bijbel alle kennis bevat die noodzakelijk is voor verlossing en heiligheid\. Bijgevolg vereist sola scriptura dat alleen die leerstellingen worden aanvaard of beleden die rechtstreeks in \[de Bijbel\] te vinden zijn, of indirect door middel van geldige logische gevolgtrekkingen of geldig deductief redeneren vanuit de Schrift\.’* \(Wikipedia\) > Biblicisme: De Bijbel zegt het, daarmee is de zaak afgedaan\!\! Deze benadering zou dus proberen de Bijbel tot norm voor alles te maken\. Biblicisme betekent vasthouden aan wat de Bijbel zegt; al het andere is mogelijk overbodig\. Dat lijkt een zinvolle oplossing voor onze problemen\. De Bijbel heeft het laatste woord en we behoren die te gebruiken als norm waaraan we alles toetsen\. Biblicisme ziet de Bijbel als de bron van tijdloze waarheid, waarvan het ontdekken een van onze belangrijkste taken als christenen is\. In de bovenstaande definitie ligt iets interessants verscholen\. Volgens de visie van *sola scriptura* moeten niet alleen leerstellingen worden aanvaard die ‘rechtstreeks in’ de Bijbel ‘te vinden zijn’, maar ook leerstellingen die ‘indirect door middel van geldige logische gevolgtrekkingen of geldig deductief redeneren vanuit de Schrift’ kunnen worden gevonden\. Dit lijkt erop te wijzen dat er werk nodig kan zijn om de leerstellingen van de Schrift bloot te leggen die niet onmiddellijk duidelijk zijn\. Men zou kunnen denken dat degenen die de principes van de logica en de wetenschap van de hermeneutiek bestuderen, evenals de oorspronkelijke talen van de tekst, het best toegerust zijn om deze ‘geldige logische gevolgtrekkingen’ te maken die daarvoor naar verluidt nodig zijn\. Het feit dat de meeste christelijke denominaties tegenwoordig verwachten dat hun predikanten jarenlang de Bijbel in een academische context hebben bestudeerd, toont aan hoe wijdverbreid deze specifieke benadering is\. Wat zegt de Bijbel dan over biblicisme? Dat is in zekere zin een vreemde vraag, omdat de Bijbel zoals wij die kennen pas honderden jaren na het schrijven van het laatste boek bestond\. We hebben echter veel uitspraken in de Bijbel die naar andere delen van de Bijbel verwijzen\. Bijvoorbeeld: > *Toen strekte de HEER zijn hand uit en raakte mijn mond aan\. De HEER zei tegen mij: ‘Ik leg mijn woorden in jouw mond\.’ Jer\. 1:9* > > > > *Elk van God ingegeven schriftwoord is nuttig om te onderrichten, te weerleggen, te verbeteren en op te voeden in de gerechtigheid, opdat de dienaar van God volmaakt is, tot elk goed werk volledig toegerust\. 2 Tim\. 3:16, 17* > > > > *Hij zei tegen hen: ‘Dit zijn de woorden die Ik tot jullie sprak toen Ik nog bij jullie was: alles wat over Mij geschreven staat in de wet van Mozes, de profeten en de psalmen moet in vervulling gaan\.’ Luc\. 24:44* > > > > *Beschouw het geduld van onze Heer als redding, zoals ook onze geliefde broeder Paulus jullie heeft geschreven met de wijsheid die hem gegeven is\. In al zijn brieven spreekt hij hierover\. Daarin staat een en ander dat moeilijk te begrijpen is; onkundige en onstandvastige mensen verdraaien het, zoals ze ook met de overige Schriften doen, tot hun eigen ondergang\. 2 Petr\. 3:15\-16* Er zijn nog veel meer voorbeelden\. Uit deze passages kunnen we opmaken dat de geschriften in de Bijbel de eigen woorden van God bevatten\. Ze bevatten profetieën die in vervulling zullen gaan\. Ze bevatten dingen die moeilijk te begrijpen zijn, maar we worden gewaarschuwd om niet te verdraaien wat erin staat\. Ook krijgen we de opdracht de woorden ervan te lezen en te begrijpen\. Op\. 1:3 ![Mensen knielen in gebed tijdens een opwekkingsbijeenkomst]() De benadering van het biblicisme lijkt een sterke basis te hebben, want de Bijbel is de gezaghebbende bron van de christelijke leer\. Maar aan deze benadering kleven enkele mogelijke problemen\. Biblicisme kan mogelijk leiden tot een soort elitisme, waarbij de uitleg van de Bijbel wordt overgelaten aan een elitegroep \(theologen en geleerden\), en de gewone mens niet in staat wordt geacht de Schrift te begrijpen\. Een buitensporige focus op biblicisme kan ook leiden tot afgodische opvattingen over de Bijbeltekst, zoals de dwaling dat een bepaalde vertaling de enige goddelijk geïnspireerde tekst is, of dat het fysieke boek zelf een heilig voorwerp is\. Ook verontrustend is het feit dat veel groepen die sterk belijden dat ze biblicistisch zijn, het sterk met elkaar oneens zijn over wat de Bijbel eigenlijk leert\. Het lijkt erop dat biblicisme als benadering de kerk niet tot enige vorm van eenheid heeft geholpen\. Sommigen hebben zelfs betoogd dat de protestantse Reformatie, met haar thema van *sola scriptura*, heeft geleid tot de versplintering van de kerk\. Ten slotte kan een focus op biblicisme in zekere zin worden gezien als een starre, wettische benadering van wat wellicht in de eerste plaats een levendige en spontane ervaring zou moeten zijn\. De academische of intellectuele bijklank van biblicisme kan er inderdaad toe leiden dat sommigen pleiten voor een andere benadering—een die meer op het hart of de geest is gericht\. ## Opwekkingsbeweging Een benadering die op het hart of de geest is gericht, zou ‘opwekkingsbeweging’ kunnen worden genoemd\. Wat is een opwekkingsbeweging? ‘Veel christenen beschouwen opwekkingen als het herstel van de kerk zelf, zodat zij na een periode van verval weer een levendige en vurige relatie met God heeft\.’ \(Wikipedia\) Het *Elwell Evangelical Dictionary* definieert opwekkingsbeweging als ‘een beweging binnen de christelijke traditie die benadrukt dat religie een beroep doet op het emotionele en gevoelsmatige, evenals op het intellectuele en rationele aspect van mensen\. Zij gelooft dat levendig christendom begint met een reactie van de hele mens op de oproep van het evangelie tot bekering en geestelijke wedergeboorte door geloof in Jezus Christus\. Deze ervaring resulteert in een persoonlijke relatie met God\.’ Als ik denk aan een benadering die ‘benadrukt dat religie een beroep doet op het emotionele en gevoelsmatige’ aspect van mensen, denk ik aan alles wat kerken doen om het hart te raken of de emoties aan te spreken\. Dan denk ik aan speciale opwekkingsbijeenkomsten, uitbundige aanbidding, opgeleide aanbiddingsleiders of praisebands, uitnodigingen om naar voren te komen en de nadruk op persoonlijke stille tijd\. Het is een benadering die gericht is op het hart of de innerlijke mens\. Er wordt veel gesproken over het zoeken van God of de aanwezigheid van de Heilige Geest\. Over opwekking wordt vaak gesproken als het antwoord op de problemen van de kerk … ‘We hebben opwekking nodig\!’ Zoals de bovenstaande woordenboekdefinitie stelt, benadrukt de opwekkingsbeweging dat het christendom een beroep doet op het emotionele aspect van mensen, maar ook op het intellectuele en rationele\. \(De biblicistische benadering lijkt het intellectuele en rationele te benadrukken, terwijl de opwekkingsbenadering het emotionele of geestelijke benadrukt\.\) Wat zegt de Bijbel over het idee van geestelijke vernieuwing? > *Maar als je daar de HEER, je God, zoekt, zul je Hem vinden, als je Hem tenminste met heel je hart en heel je ziel zoekt\. Deut\. 4:29* > > > > *Als mijn volk, dat mijn naam draagt, nederig wordt, bidt, mijn aanwezigheid zoekt en terugkeert van zijn dwaalwegen, dan zal Ik luisteren vanuit de hemel, hun zonden vergeven en hun land genezen\. 2 Kron\. 7:14* > > > > *Wilt U ons niet opnieuw tot leven wekken, zodat uw volk zich in U verheugt? Ps\. 85:6* > > > > *HEER, ik heb gehoord wat U hebt bekendgemaakt en ik ben vervuld van ontzag\. HEER, breng uw werk in deze jaren tot leven, maak het in deze jaren bekend; denk in uw toorn aan ontferming\. Hab\. 3:2* Uit deze passages en nog vele, vele andere kunnen we opmaken dat de Bijbel duidelijk laat zien dat tijden van geestelijke vernieuwing nodig zijn\. We kunnen onze eerste liefde verlaten\. Op\. 2:4 We begrijpen dat het essentieel is te streven naar herstel van die liefde als we haar hebben verlaten\. Het lijdt geen twijfel dat het in veel kerken ontbreekt aan geestelijk leven en vitaliteit\. De geschiedenis laat zien dat een levendige liefde voor Christus snel kan worden vervormd door hol formalisme of oppervlakkige wereldsgezindheid\. Zijn er valkuilen op het opwindende pad van de opwekkingsbeweging? Net als bij de eerdere benaderingen ben ik van mening dat er mogelijke problemen zijn\. De nadruk op het volgen van de Heilige Geest en op het hart kan ertoe leiden—en heeft ertoe geleid—dat sommige mensen de Bijbel als leidraad voor het leven terzijde schuiven ten gunste van een meer subjectieve norm\. Het is niet ongebruikelijk om de bewering ‘de Heer heeft me gezegd’ of ‘de Geest heeft me gezegd’ te horen, gevolgd door een conclusie die volledig in strijd lijkt te zijn met de Schrift\. Emotionalisme kan de opwekking overspoelen, waarbij mensen door groepsdruk of de pure emotie van het moment worden meegesleept in een beweging\. Vervolgens kan er een gebrek aan echte diepgang of wezenlijke verandering zijn—wat blijkt uit een vrijwel onmiddellijke terugkeer naar de toestand van vóór de tijd van ‘opwekking’\. De vurigheid van de opwekkingsbeweging en de opwinding over nieuwe of herontdekte waarheid kunnen ertoe leiden dat alles wat als oud, droog, wettisch en niet essentieel voor de pas opgewekte gelovige wordt beschouwd, zonder onderscheid overboord wordt gegooid\. Het is heel goed mogelijk dat de ijver die met geestelijke vernieuwing gepaard gaat, niet vergezeld wordt door wijsheid en onderscheidingsvermogen\. Mensen die zich verheugen in de gloed van nieuw ontdekte geestelijke vrijheid en leven, kunnen denken dat ze zich niets hoeven aan te trekken van de waarschuwingen en vermaningen van meer ervaren mensen\. Binnen een opwekkingsbeweging kunnen minachting voor traditie en gebrek aan kennis van of waardering voor de geschiedenis leiden tot naïeve trots of doelloos ronddolen\. ## Traditionalisme Sommige kerken, die mogelijk de noodzaak zien om dergelijke misstanden van opwekkingsbewegingen te temperen, kunnen worden beschouwd als kerken met een sterke nadruk op traditie of op ‘conservatisme’\. Wat is traditionalisme? Traditionalisme is het systematisch benadrukken van de waarde van traditie\. Tradities zijn overtuigingen of gebruiken die van de ene generatie op de andere worden overgedragen\. Als voorbeeld van traditionalisme volgt hier een fragment uit een artikel van www\.catholic\.com met de titel ‘Schrift en Traditie’: *Protestanten beweren dat de Bijbel de enige geloofsregel is\. Dat betekent dat die alles bevat wat men voor de theologie nodig heeft en dat dit materiaal voldoende duidelijk is, zodat men geen apostolische traditie of het leergezag van de Kerk nodig heeft om het te begrijpen\. Volgens de protestantse visie is de volledige christelijke waarheid in de bladzijden van de Bijbel te vinden\. Alles wat buiten de Bijbel valt, is eenvoudigweg niet gezaghebbend, onnodig of onjuist—en kan iemand er zelfs van weerhouden tot God te komen\. Katholieken erkennen daarentegen dat de Bijbel deze visie niet onderschrijft en dat zij in feite in de Schrift wordt verworpen\. De ware ‘geloofsregel’—zoals die in de Bijbel zelf tot uitdrukking komt—is de Schrift plus apostolische traditie, zoals die zichtbaar wordt in het levende leergezag van de katholieke Kerk\. Daaraan zijn de mondelinge leringen van Jezus en de apostelen toevertrouwd, evenals het gezag om de Schrift juist uit te leggen\.* Dit is de klassieke katholieke kritiek op het protestantse biblicisme\. De protestanten zeggen dat ‘de Bijbel en niets anders’ volstaat; katholieken zeggen dat het de Bijbel plus traditie moet zijn\. Er zit waarschijnlijk enige waarheid in de katholieke bewering dat protestanten traditie te veel terzijde schuiven; maar anderzijds zijn de meesten van ons zich voldoende bewust van wat katholieken bedoelen met traditie en het ‘levende leergezag’ van de katholieke Kerk om de Schrift uit te leggen, om te beseffen dat we beslist niet bij hun kamp horen\. Volgens het traditionalisme getuigt het van nederigheid en wijsheid om de verzamelde kennis en ervaring van onze voorgangers te aanvaarden, of die op zijn minst serieus te overwegen, voordat we die verwerpen\. Conservatisme, een nauw verwant begrip, is ‘een politieke en sociale filosofie die het behoud van traditionele instellingen bevordert en pleit voor minimale en geleidelijke maatschappelijke verandering’\. \(Wikipedia\) Nog enkele woordenboekdefinities van traditionalisme: ‘vasthouden aan de leerstellingen of gebruiken van een traditie; de overtuigingen van mensen die gekant zijn tegen modernisme, liberalisme of radicalisme\.’ Traditionalisme hecht grote waarde aan de collectieve wijsheid en ervaring van de gemeenschap en staat sceptisch tegenover individualisme\. Traditionalisme is een vastberaden, misschien wel koppig, vasthouden aan een reeks overtuigingen of gebruiken, een liefde voor consistentie en een verlangen om te bevestigen wat bewezen en zeker is\. Het is terughoudendheid om onverstandige risico’s te nemen; het is respect voor de geschiedenis en de ervaringen van anderen; het is verzet tegen een radicale breuk met aloude beginselen\. Wat zegt de Bijbel over traditie? > *Dit zegt de HEER: Ga op de wegen staan en kijk, vraag naar de oude paden\. Waar is de goede weg? Sla die in, en vind rust voor jullie ziel\. Jer\. 6:16* > > > > *Broeders en zusters, in de naam van onze Heer Jezus Christus dragen wij jullie op afstand te houden van iedere broeder die zich ongeregeld gedraagt en zich niet houdt aan de traditie die hij van ons heeft ontvangen\. 2 Tess\. 3:6* > > > > *Broeders en zusters, houd dus vast aan de overleveringen waarin u door ons onderwezen bent, mondeling of per brief\. 2 Tess\. 2:15* > > > > *Maar jij, blijf bij wat je geleerd hebt en waarvan je overtuigd bent\. Je weet immers van wie je het hebt geleerd … 2 Tim\. 3:14* > > > > *En wat je mij ten overstaan van vele getuigen hebt horen zeggen, vertrouw dat toe aan betrouwbare mensen die bekwaam zullen zijn om ook anderen te onderrichten\. 2 Tim\. 2:2* Zoals we allemaal weten, zijn er genoeg passages die tradities die in strijd zijn met het evangelie van Christus krachtig veroordelen\. De bovenstaande verzen laten echter zien dat er wel degelijk tradities zijn die bewaard en van persoon tot persoon en van generatie op generatie doorgegeven moeten worden\. Het idee van apostolische traditie kan sommigen tegen de borst stuiten vanwege de manier waarop het katholicisme zich dit heeft toegeëigend, door de besluiten van pausen en concilies als gezaghebbend te bestempelen, bijna op hetzelfde niveau als de Bijbel\. Het begrip komt echter voort uit Paulus’ woorden in passages zoals de bovenstaande\. Welke mogelijke problemen brengt traditionalisme/conservatisme dan met zich mee? Het is heel goed mogelijk dat tradities die niet rechtstreeks in de Schrift worden genoemd een eigen leven gaan leiden en mogelijk zelfs meer gezag krijgen dan de Bijbel\. Waarschijnlijk weten we allemaal van momenten waarop christelijke kerken en instellingen het Bijbelonderzoek hebben ontmoedigd of ronduit verboden, omdat het een bedreiging zou vormen voor hun traditie\. Soms doet traditionalisme, dat zoals we eerder opmerkten wordt gekenmerkt door kennis van en respect voor de geschiedenis, juist het tegenovergestelde en verhult het de geschiedenis\. Binnen het christendom zijn er waarschijnlijk bewegingen die hun eigen geschiedenis hoog aanslaan en geloven dat ze werkelijk het historische christendom vertegenwoordigen\. In werkelijkheid staan ze echter misschien niet zo dicht bij het historische christendom als ze denken, en mogelijk zelfs niet zo dicht bij de geschiedenis van hun eigen beweging als ze graag zouden geloven\. Tradities kunnen een norm voor christelijk leven opleggen die gemakkelijker te bereiken is dan de Bijbelse norm, waardoor mensen een vals gevoel van zekerheid krijgen\. Tradities kunnen zeer misleidend zijn\. Ze kunnen het geloof en het goede nieuws van Christus tegenwerken\. Jaroslav Pelikan zei het treffend: ‘Traditie is het levende geloof van de doden; traditional*isme* is het dode geloof van de levenden\. Traditie leeft in gesprek met het verleden, terwijl ze zich herinnert waar en wanneer we zijn en dat wij degenen zijn die moeten beslissen\. Traditionalisme gaat ervan uit dat niets ooit voor het eerst gedaan mag worden, zodat we om elk probleem op te lossen alleen maar hoeven uit te komen bij de vermeend eensgezinde getuigenis van deze gehomogeniseerde traditie\.’ Conservatisme kan noodzakelijke veranderingen tegenhouden\. Het kan echte opwekking smoren\. En terecht kan worden betoogd dat het christendom niet draait om het handhaven van een precieze lijst leerstellingen of gebruiken; het draait om een persoon\. Het is *christendom\.* Dat brengt ons ertoe na te denken over een andere benadering van het christendom die sommigen omarmen\. ## Christocentrisme Wat is christocentrisme? Christocentrisme kan worden gedefinieerd als het centraal stellen van de leer en de praktijk van Jezus Christus als theologisch zwaartepunt\. Het is een poging om de hele Schrift te lezen door de lens van het leven en de leer van Jezus Christus\. Christocentrisme kan worden beschouwd als verschillend van biblicisme en traditionalisme, omdat het gericht is op een persoon in plaats van op een boek of een lijst van leerstellingen en gebruiken\. Wanneer het christendom wordt gezien vanuit de centrale plaats van Christus, wordt de Bijbel in de eerste plaats de weg naar Christus, die het Woord van God is\. De Schrift is een middel tot een doel\. ‘Voorbij de heilige bladzij zoek ik U, Heer\.’ Traditie moet worden getoetst aan de norm van het leven en de leer van Jezus\. Opwekking is waardevol als ze in ons de liefde voor Christus en het verlangen Hem te volgen vernieuwt\. ![Een open historisch exemplaar van de Bijbel]() Kort gezegd stelt christocentrisme dat het christendom draait om het volgen van Christus\. Christus is het uiteindelijke doel en de bestemming van het christendom\. Hij is de gids en de norm\. De Heilige Geest is de Geest van Christus en zal ons naar Christus leiden als we zijn leiding volgen\. Het Oude Testament wordt gelezen door de lens van Jezus’ onderwijs\. Wat zegt de Bijbel over de centrale plaats van Jezus Christus? > *Op velerlei wijzen en langs velerlei wegen heeft God in het verleden tot de voorouders gesproken door de profeten\. Nu, aan het einde van de tijd, heeft Hij tot ons gesproken door zijn Zoon, die Hij heeft aangewezen als erfgenaam van alles en door wie Hij de wereld heeft geschapen\. Hij straalt Gods luister uit en is zijn evenbeeld; Hij schraagt alles door zijn machtige woord\. Nadat Hij de reiniging van de zonden tot stand had gebracht, heeft Hij plaatsgenomen aan de rechterzijde van de hemelse majesteit\. Hij is zoveel hoger dan de engelen geworden als de naam die Hij geërfd heeft voortreffelijker is dan die van hen\. Tegen welke engel heeft God ooit gezegd: ‘Jij bent mijn Zoon, Ik heb Je vandaag verwekt’? Of: ‘Ik zal een vader voor Hem zijn en Hij zal een zoon voor Mij zijn’? En wanneer Hij de eerstgeborene de wereld binnenleidt, zegt Hij: ‘Laten alle engelen van God Hem aanbidden\.’ Over de engelen zegt Hij: ‘Hij maakt zijn engelen tot stormwinden en zijn dienaren tot vlammend vuur\.’ Maar tegen de Zoon zegt Hij: ‘Uw troon, o God, staat voor eeuwig en altijd, en de scepter van uw koningschap is een rechtmatige scepter\.’ Hebr\. 1:1\-8* > > > > *Toen ik hoorde van uw geloof in de Heer Jezus en van uw liefde voor alle heiligen, heb ik niet opgehouden voor u te danken en u te gedenken in mijn gebeden\. Moge de God van onze Heer Jezus Christus, de Vader van alle luister, u de Geest van wijsheid en openbaring geven, zodat u Hem leert kennen\. Moge uw hart verlicht worden, zodat u zult weten waarop u mag hopen omdat Hij u roept, hoe rijk de luister is van de erfenis die de heiligen zullen ontvangen, en hoe overweldigend groot de krachtige werking van Gods macht is voor ons die geloven\. Die macht was ook werkzaam in Christus toen God Hem opwekte uit de dood en Hem in de hemel aan zijn rechterhand een plaats gaf, hoog boven alle hemelse vorsten en heersers, alle machten en krachten en elke naam die genoemd wordt, niet alleen in deze wereld maar ook in de toekomstige\. Hij heeft alles aan zijn voeten gelegd en Hem als hoofd over alles aangesteld, ten behoeve van de kerk, die zijn lichaam is, de volheid van Hem die alles in allen vervult\. Ef\. 1:15\-23* Beide passages zijn lyrisch over de verhevenheid van Jezus Christus\. Het lijkt meer dan logisch om Jezus Christus als het voornaamste middelpunt van de kerk te beschouwen\. De kerk zou toch niet verkeerd kunnen doen door alles te benaderen in het licht van de verhevenheid van Jezus’ leven en leer\. Jezus zei: ‘Ik ben de weg, de waarheid en het leven\.’ Toch kan ik enkele mogelijke manieren bedenken waarop de christocentrische benadering kan ontsporen\. Het Oude Testament lijkt een andere benadering van het kwaad te onderwijzen en voor te doen dan de benadering die Jezus Christus onderwees en liet zien\. Het Oude Testament geeft God heel duidelijk weer als iemand die het Joodse volk oproept oorlog te voeren\. Christocentrisme begint bij Jezus en kijkt naar de verhalen uit het Oude Testament in het licht van het feit dat Jezus Gods beste openbaring aan de mensheid is\. Het schijnbare verschil tussen Gods woord aan de Israëlieten en Jezus’ woord aan zijn volgelingen over de omgang met vijanden is opvallend\. Uiteindelijk doen sommige christocentrische denkers de geldigheid of betrouwbaarheid van de verhalen in het Oude Testament eenvoudigweg af als onbelangrijk\. God in Christus, zoals we Hem kennen uit het Nieuwe Testament, heeft ons laten zien dat het kwaad met liefde moet worden overwonnen, niet met geweld; daarom kan de God van het Oude Testament niet dezelfde zijn als de God van het Nieuwe Testament—zo luidt de redenering\. Een ander probleem bij sommige christocentristen heeft te maken met de apostolische leer\. Sommigen beschouwen de leer van Christus als centraal en essentieel—en de leer van de apostelen daarentegen als optioneel\. Zo zijn er bijvoorbeeld Paulus’ leringen over de rol van vrouwen\. Men gaat ervan uit dat dit een niet\-essentieel, cultureel bepaald advies is waaraan christelijke vrouwen tegenwoordig niet ‘beperkt’ of ‘onderdrukt’ hoeven te worden\. Een voorbeeld van dit soort ‘christocentrisme’ zijn de overtuigingen van Thomas Jefferson, een van de ‘Founding Fathers’ van de Verenigde Staten\. Hij nam letterlijk een scheermes en sneed alles uit het Nieuwe Testament weg, behalve wat volgens hem werkelijk de woorden en daden van Jezus waren; hij verwijderde zorgvuldig alle wonderen en ‘onwelgevallige’ leringen\. Jefferson reduceerde het Nieuwe Testament tot de aardige woorden en vriendelijke daden van een zachtmoedige man uit Galilea die Jezus heette—dit staat bekend als de ‘Jeffersonbijbel’ en is nog steeds verkrijgbaar\. Dit soort ‘christocentrisme’ is nauwelijks christocentrisme te noemen, maar veel mensen die zich tegenwoordig christen noemen, hangen het in verschillende vormen aan omdat ze zich niet willen scharen achter deze of gene leer in de brieven\. ‘Alleen Jezus’ kan nog een dwaling van het christocentrisme zijn\. Het is een thema waar iedereen, van hippies tot geleerde sceptici, zich in kan vinden\. Velen omarmen graag Christus, of de karikatuur die zij voor Christus houden\. Zoals het oude countrynummer zegt: > ‘Jezus en ik hebben ons eigen ding\. > Jezus en ik hebben alles geregeld\. > Jezus en ik hebben ons eigen ding\. > We hebben niemand nodig die ons vertelt hoe het zit\.’ Het thema ‘alleen Jezus’ kan zo worden verdraaid dat waardevolle zaken als de Schrift, traditie, apostolisch onderwijs en \(zoals de laatste regel van het bovenstaande liedje mogelijk suggereert\) de wijsheid van het lichaam van Christus overboord worden gegooid\. Het thema ‘Jezus en ik’ laat iets weg dat een groot deel uitmaakt van Gods plan en doel: de kerk\. Dit kleine liedvers spreekt van individualisme, misschien zelfs van opstandigheid—of op zijn minst van onverzettelijkheid\. ## Restorationisme Wat is restorationisme? ‘Binnen het christendom is restorationisme \(of christelijk primitivisme\) de overtuiging dat een zuiverder vorm van het christendom moet worden hersteld, waarbij de vroege kerk als model dient\.’ \(Wikipedia\) Restorationisme kijkt terug naar vroegere tijden, waarin de kerk vanuit ons perspectief meer in overeenstemming was met wat Jezus leerde dan tegenwoordig, en probeert de kerk terug te brengen naar wat zij ooit was\. Sommigen proberen bijvoorbeeld de kerk te herstellen naar de tijd van de vroege anabaptisten\. De anabaptisten zelf waren natuurlijk ook restorationisten die ernaar verlangden de kerk van de vroegste dagen te herstellen\. Restorationisme ‘hangt al lange tijd in de lucht’ \(waarschijnlijk al sinds de tijd van de vroege kerk\)\. In de afgelopen decennia lijkt het het perspectief van veel conservatieve anabaptisten, huisgemeentegroepen en andere gelijkgestemde mensen te hebben beïnvloed\. Er zijn veel uitstekende nieuwe bronnen verschenen die de geschriften van vroege christenen toegankelijk hebben gemaakt voor de gemiddelde lezer\. Wat zegt de Bijbel over herstel? *‘Bedenk van welke hoogte u gevallen bent\. Bekeer u en doe weer als vroeger\. Anders kom Ik spoedig naar u toe en zal Ik uw lampstandaard van zijn plaats wegnemen, als u zich niet bekeert\.’* Op\. 2:5 Deze waarschuwing werd aan Efeze gegeven en geeft aan dat er binnen de gemeente iets was achteruitgegaan dat hersteld moest worden\. Uiteraard bevat de Bijbel alleen het verhaal van de vroegste dagen van de kerk\. Soms noemt de Bijbel bepaalde gemeenten als voorbeeld voor andere\. Zo probeerde Paulus de christenen in Korinte tot vrijgevigheid aan te zetten door hun te vertellen wat de christenen in Macedonië hadden gedaan\. De vroege kerk bestuderen \(of de kerk in andere perioden en plaatsen in de geschiedenis waarin zij zich in een bijzonder ongerepte of zuivere toestand lijkt te hebben bevonden\) kan uitdagend, inspirerend, beschamend en zelfs levensveranderend zijn\. Mensen die het christendom door een restorationistische bril bekijken, zullen waarschijnlijk veel tijd besteden aan kritiek op wat de kerk geworden is, en wijzen op tijden waarin zij veel eenvoudiger, levendiger, krachtiger of meer verenigd was\. Er bestaat een opvatting dat de vroege christelijke schrijvers, en met name de schrijvers van vóór het concilie van Nicea, dicht genoeg bij de apostelen stonden om ons een beeld te geven van wat de apostelen waarschijnlijk over allerlei kwesties zouden hebben onderwezen en in praktijk gebracht\. Ze stonden zo dicht bij de apostelen en bij Jezus zelf dat het verstandig lijkt op zijn minst enige aandacht te schenken aan wat zij te zeggen hadden\. Zijn er problemen met restorationisme? Een duidelijk probleem met restorationisme is dat de vroege christenen—of het nu de schrijvers van vóór Nicea waren of zelfs de kerken uit Handelingen—net als wij mensen waren die ook te maken kregen met meningsverschillen, zonde en andere problemen\. Ze waren vatbaar voor dwaling, ketterij en afvalligheid\. Als we aan restorationisme denken, moeten we ons afvragen of we de kerk van Antiochië, Zürich, Rome of Alexandrië in de tweede eeuw werkelijk willen herstellen\. Het waren onvolmaakte volgelingen van Jezus die moeite hadden Jezus te begrijpen en te gehoorzamen, net als wij\. Het verlangen om de christelijke kerk terug te brengen naar hoe zij ooit was, heeft veel restorationistische bewegingen voortgebracht\. Grote sekten zijn ontstaan uit pogingen tot herstel \(de mormonen bijvoorbeeld\)\. De leringen van Jezus en de apostelen moeten het voorbeeld zijn voor restorationistische bewegingen\. Een bepaalde christelijke schrijver, een specifieke opwekkingsbeweging, een favoriete theoloog of een charismatische spreker of leider als model nemen voor het herstel van de kerk zal hooguit wisselende resultaten opleveren\. Bij onze studie van de vroege kerk, opwekkingsbewegingen of een andere voorbeeldige christelijke persoon of beweging is het mogelijk Paulus’ woorden te vergeten: ‘Volg mij *zoals ik Christus volg\.*’ We moeten de kerk in andere tijden en plaatsen bestuderen—wat potentieel zeer waardevol en opbouwend is—met het duidelijke besef dat we een mens of beweging niet blindelings kunnen volgen\. We volgen hen voor zover zij Christus volgen\. Geen aandacht schenken aan de geschiedenis is een groot verlies\. Maar ook blindelings een historische beweging of een groot persoon volgen of als voorbeeld nemen, in plaats van Christus, is een groot verlies\. ## Conclusie Tussen deze verschillende benaderingen van het christendom bestaat veel spanning\. Historisch gezien heeft de spanning tussen traditionalisten en restorationisten in de christenheid als geheel tot bloedvergieten geleid\. Tegenwoordig is het meeste conflict niet fysiek\. Eindeloze debatten, zoals dat tussen katholieken en protestanten over de plaats van de Bijbel en de traditie, gaan door\. Binnen ons eigen anabaptistische kader is er veel wrijving\. Zo bestaat er spanning tussen de opwekkingsbeweging en traditionalisme/conservatisme\. Elk van deze benaderingen lijkt een bepaalde kant op te trekken; sommige lijken heel andere kanten op te trekken dan andere\. De spanningen zijn reëel en verdelen de kerk\. De verschillende benaderingen bekritiseren elkaar\. Vaak is daar enige grond voor\. Er is ook enige eenheid en overlap tussen de verschillende benaderingen\. Het belangrijkste is dat elk van deze benaderingen op Bijbelse steun kan bogen\. Er is een Bijbelse grondslag voor de opvatting dat de Bijbel Gods gezaghebbende woord tot ons is, voor de noodzaak van geestelijke vernieuwing, de waarde van traditie, het idee dat Jezus het middelpunt moet zijn en het idee dat we van christenen uit het verleden kunnen leren\. We hebben echter ook opgemerkt dat het mogelijk is van het rechte pad af te raken wanneer we een van deze benaderingen volgen\. Er is geen onfeilbaar thema dat we als kerk kunnen verkondigen en dat garandeert dat we de christelijke wedloop uiteindelijk zullen voltooien\. Helaas is dat wel wat we geneigd zijn te doen\. We prijzen onze eigen benadering aan als de perfecte manier om christen te zijn\. Ik geloof wel degelijk dat we vastberaden moeten opkomen voor de waarheid zoals wij die zien\. Maar ik geloof dat we dat in nederigheid moeten doen\. Het is mogelijk dat trots de oorzaak is van de meeste problemen waardoor de opwekkingsbeweging, het traditionalisme, restorationisme, christocentrisme of biblicisme \(die op zichzelf niet verkeerd hoeven te zijn\) in de eerder genoemde greppels belanden\. Een van de dingen die ik tijdens het overdenken van deze verschillende thema’s ben gaan beseffen, is dat ze allemaal invloed op mij hebben gehad\. Deze invloeden kwamen op verschillende momenten in mijn leven en hebben mijn perspectief diepgaand gevormd\. Persoonlijk waardeer ik de christocentrische benadering\. Ik verlang echter naar een christocentrisme dat de hele Bijbel omarmt, een levendig christelijk leven omvat, zich nederig opstelt tegenover traditie en zich laat vormen door het levendige getuigenis van eerdere generaties christenen\. In het licht van deze vijf benaderingen zouden we de noodzaak van ‘vijfhoekig’ christendom moeten inzien\. Uit angst voor oecumene en relativisme, en uit verlangen naar orthodoxie en echtheid, moeten we er misschien aan worden herinnerd dat authentiek christendom een alomvattend licht voor de wereld is, dat weerspiegelt wat Jezus ons allemaal roept te zijn\. Samenvattend zijn er minstens drie houdingen die we ten opzichte van deze kwesties kunnen aannemen\. > In onze benadering van het christendom kunnen we kiezen voor cynisme, blindheid, trots of nederigheid\. ***We kunnen een cynische houding aannemen\.*** Wanneer we inzien dat geen enkele afzonderlijke benadering, los van de andere, volmaakt is—ongeacht de beweringen van haar voorstanders—is het gemakkelijk om alle benaderingen af te doen als even verkeerd en waardeloos\. Bitterheid kan ons vernietigen wanneer we teleurgesteld raken, nadat we hebben gedacht dat de ene of de andere benadering *de* oplossing voor alle problemen was\. ***We kunnen een blinde en trotse houding aannemen\.*** Op korte termijn is het geruststellend om te denken dat wij echt de enigen zijn die het bij het rechte eind hebben en dat alle andere kerken moeten buigen voor onze volmaakte leerstellingen, onberispelijke methoden of grootse geestelijke ervaringen\. Dit is echter ongetwijfeld een recept voor misleiding en een uiteindelijke ramp\. We zullen er alleen maar in slagen de naam van Christus schade toe te brengen en mensen van zijn koninkrijk af te keren\. ***We kunnen ervoor kiezen nederig te wandelen\.*** Dat was de weg van Christus, die mensen als metgezellen koos die door anderen werden gemeden en wiens benadering er daadwerkelijk toe leidde dat menigten van zijn potentiële volgelingen Hem verlieten\. We kunnen eerlijk zijn over onze tekortkomingen en minder afwijzend staan tegenover de benadering van andere christenen, terwijl we vasthouden aan de beginselen waarin we geloven\. *‘Mens, jou is gezegd wat goed is, je weet wat de HEER van je wil: niets anders dan recht te doen, trouw te betrachten en nederig de weg te gaan van je God\.’* Mi\. 6:8 Welke benadering we ook hebben \(de waarheid is natuurlijk dat geen enkel persoon, geen enkele gemeente of denominatie netjes binnen een van de bovenstaande categorieën past\), zij moet door deze nederigheid worden gekenmerkt om te voldoen aan de eisen van onze Heer, die alleen volmaakt is\. Zoals Tennyson het zo prachtig zegt: uiteindelijk zijn de kleine systemen die we creëren slechts gebroken lichtstralen van Christus\. In het licht van Hem zijn wij niets\. \~ > Sterke Zoon van God, onsterfelijke liefde, > U, wiens aangezicht wij nooit aanschouwden, > maar die wij enkel door het geloof omarmen, > vertrouwend waar wij niets bewijzen kunnen\. > > > > U laat ons niet achter in het stof; > U schiep de mens, hij weet niet waarom, > hij denkt dat hij niet voor de dood geschapen werd: > en U hebt hem gemaakt: U bent rechtvaardig\. > > > > U lijkt menselijk en goddelijk, > de hoogste, heiligste mens, bent U\. > Onze wil is van ons, wij weten niet hoe; > onze wil is van ons, om hem de uwe te maken\. > > > > Onze kleine systemen hebben hun tijd; > hun tijd verstrijkt en dan verdwijnen ze; > ze zijn slechts gebroken lichtstralen van U, > en U, o Heer, bent meer dan zij\. > > > > Wij hebben slechts geloof: wij kunnen niet weten; > want kennis betreft de dingen die wij zien; > toch vertrouwen wij dat ze van U komt, > een straal in het duister: laat die groeien\. > > > > Laat kennis steeds verder groeien, > maar laat er in ons meer eerbied wonen; > zodat verstand en ziel, in harmonie, > weer samen één muziek kunnen maken\. > > > > \-Alfred Tennyson, 1850