# De integriteit van de kerk NAZI\-DUITSLAND EN DE MENNONIETEN KERKgeschiedenis Taal: nl Auteur: by Joshua Yoder Big Prairie, OH Oorspronkelijk nummer: The Heartbeat of the Remnant, Herfst 2022, Nummer 3 Oorspronkelijke pagina’s: 6–7 Lees artikel: Oorspronkelijke PDF: Fall\-2022\-Remnant\.pdf [The Heartbeat of the Remnant, Herfst 2022]() *Gij zijt het zout der aarde; maar indien het zout zijn smaak verloren heeft, waarmee zal het gezouten worden?… –Mattheüs 5:13\.* Men kan zich afvragen waarom de wederdopers, de vroeg\-christelijke vaders, schrijvers van kerkhistorie en vooral de oorsprong \(stichter of auteur\) van onze geloofsopvattingen, Christus Zelf, zo’n krachtig en absoluut standpunt innamen ten aanzien van een gescheiden kerk en staat\. Waarom preekten, schreven en waarschuwden zij eensgezind tegen politieke betrokkenheid van welke soort dan ook door christenen? Misschien is dit het beste te beantwoorden door te kijken naar de gevolgen wanneer christenen deze oprechte waarschuwingen negeerden, hun goddelijke trouw afwierpen en zich verbonden aan een gebrekkig en uiteindelijk vergeefs aardse koninkrijk\. De doopsgezinden \(Mennonieten\) van Duitsland vormen een bijzonder intrigerende en waarschuwende episode in de christelijke en wederdoperlijke geschiedenis — niet alleen vanwege hun relatieve nabijheid tot onze tijd — maar ook vanwege hun bijna volledige toewijding aan een wereldse leider en agenda\. Wat bracht hen in zo’n on\-christelijke positie? Een waar begrip van hun verhaal moet natuurlijk beginnen bij hun oorsprong\. De Mennonieten van het twintigste\-eeuwse Duitsland stamden af van de eerste wederdoperlijke groeperingen, maar in tegenstelling tot onze voorouders bleven zij in de Oude Wereld in plaats van te emigreren naar de Nieuwe Wereld\. Daar leidde een aantal factoren hen tot een unieke positie binnen de wereldgebeurtenissen, een positie die hun karakter op een wereldtoneel zou beproeven\. Het begin van de twintigste eeuw bracht de Eerste Wereldoorlog, die eindigde met de nederlaag van Duitsland en haar bondgenoten\. De resulterende vredesverdragen waren zodanig gestructureerd dat ze Duitsland vernederden en knevelden, hen opzadeldend met een bijna onbetaalbare oorlogs\-schuld en het beperken van hun recht om een leger op te bouwen\. Het Duitse volk, niet verrassend, hield hier wrok aan over bovenop de pijn van de verloren oorlog\. Die wrok broeide en kwam al snel tot uiting in nationalistische bewegingen, waarvan de meest opvallende de Nationaalsocialistische Duitse Arbeiderspartij \(of de Nazio\- partij\) was\. De partij werd in 1919 opgericht, en Hitler behoorde tot de eerste leden\. Hij nam al snel het partijleiderschap op zich en trok volgers aan met zijn "wij tegen zij"\-retoriek en krachtige leiderschap\. In het decennium na haar oprichting groeide de partij slechts langzaam\. In die tijd bleef Hitler de nazi’s naar zijn wens vormen\. Haat jegens de meeste niet\-Duitse \(Arische\) groepen werd een centraal thema van de partij, samen met een gewelddadige afkeer van het communisme\. De partij was echter niet groot genoeg om meer te zijn dan een marginale stem, die slechts een klein deel van de Duitse kiezers vertegenwoordigde\. Die onbeduidendheid duurde niet voort\. De Grote Depressie bracht de katalysator voor de opkomst van de nazi’s\. Toen de wereldmarkt instortte, verloren meer dan 2 miljoen Duitsers hun baan\. Werkloos samen, richtten zij zich op het charismatische leiderschap dat hen beloofde werk te geven, hen macht te geven, om "Duitsland weer groot te maken"\. Snel handelend voegde Hitler legioenen toe aan zijn volgelingen\. De duizenden nieuwe leden van de NSDAP stelden de partij in staat om serieus mee te dingen naar vele lokale verkiezingen, en in het Duitse parlement konden zij genoeg stemmen controleren om beleid te beïnvloeden\. Op de lange duur gaf hun politieke macht Hitler het ambt van rijkskanselier\. Nadat hij die positie had veiliggesteld, ging hij over tot het omverwerpen van de Duitse regering en vestigde zichzelf en zijn partij als de onbetwiste heersers van Duitsland\. Waarom trok zo’n man, en zo’n beweging, de aandacht en adoratie van een kerk die veel van wat wij belijden uitsprak? Liefde voor onze vijanden, scheiding van de wereld en geweldloos verzet leken niet te rijmen met de boodschap van de nazi’s\. Het antwoord, zoals bij de meeste afvallige kerken, is het beste te schetsen als iets dat in kleine stappen en in de loop van de tijd gebeurde\. In 1929 kwamen de Mennonieten onder de aandacht van Duitsland en haar snel uitbreidende nazi\-partij\. 13\.000 Russische Mennonieten\-vluchtelingen daalden neer op Moskou in een poging het communistisch geregeerde land te ontvluchten\. De nazi’s grepen de situatie aan en gebruikten de Mennonieten als verondersteld bewijs dat Ariërs \(volken van Duitse afstamming, zoals de Mennonieten\) onrechtvaardig werden behandeld door de rest van de wereld\. Dit beeld werd gepusht door staatspropagandadiensten, die geschriften, pamfletten en zelfs twee enorm populaire films verspreidden, waarin de Mennonieten werden afgebeeld als sterke, rasechte Duitsers die dapper streden tegen de onrechtvaardige onderdrukking door de Russische communisten\. Deze inspanningen brachten de vluchtelingen nationale aandacht, wat er vervolgens toe leidde dat zij in Duitsland werden toegelaten\. Terwijl veel Mennonieten Duitsland binnenkwamen als vluchtelingen en op andere manieren, waren er ook bloeiende, gevestigde gemeenschappen die door de nazi\-propagandisten dezelfde patriottische make\-over kregen\. Helaas verwelkomden deze kerken de nazi\-aandacht en gingen zelfs zo ver dat ze Hitler een brief stuurden waarin ze hem bedankten voor het zijn van de "redder van het Duitse volk" en hun steun aan zijn regering toezegden\. Het is vermeldenswaard dat Hitler, een man die het druk had met het besturen van een opkomende wereldmacht, persoonlijk op deze brief antwoordde met een memo waarin hij de kerken bedankte voor hun steun en een verlangen tot verdere samenwerking uitsprak ten voordele van zowel de nazi’s als de Mennonieten\. De kerk verzwakte verder onder deze ogenschijnlijk gunstige betrekkingen\. Een bijzonder schokkend geval van Mennonitische politieke betrokkenheid kwam van kerken in of rondom Danzig\. Danzig en het omringende platteland waren lange tijd deel van het Duitse Rijk geweest, tot het einde van de Eerste Wereldoorlog, toen de regio van Duitsland werd afgescheiden en in wezen een bufferzone tussen Duitsland en Polen werd\. In 1939 zou Hitler een van zijn eerste zetten in Europa doen door Danzig te annexeren, waar de nazi’s in de jaren dertig partij\-invloed hadden opgebouwd\. De Mennonieten in het gebied, die nog maar een generatie eerder Duits waren geweest, verwelkomden hun nieuwe rol in het toekomstige Duitsland en raakten betrokken op bijna elk niveau van de nazi\-partij\. Otto Andres werd de op één na hoogstgeplaatste nazi van het Danzig\-gebied, en tientallen van de 6\.000 gelovigen in de omliggende gemeenten sloten zich aan bij verschillende nazi\-organisaties\. De mannen namen vaak deel aan de paramilitaire SA en SS, terwijl hun vrouwen en dochters deelnamen aan bijbehorende vrouwenorganisaties\. Kerken raakten verzadigd met actieve nazi’s, en gingen zelfs zo ver dat ze hen accepteerden in kerkelijk leiderschap\. Op een gegeven moment werden vijf van de zeven plaatselijke kerken geleid door actieve partijleden\. De Tweede Wereldoorlog was de laatste stap in de integratie van de Mennonieten met de nazi’s\. Het Duitse concentratiekamp Stutthof leverde dwangarbeid aan talrijke Mennonitische bedrijven\. Mennonitische kerken organiseerden oorlogsinspanningen, waaronder het werven van hun jonge mannen om in het Duitse leger te dienen\. In een bijzonder verwrongen geval was een Mennonitische arts, Johan Klassen, persoonlijk verantwoordelijk voor de dood van meer dan honderd gehandicapte kinderen\. Misschien is de meest verontrustende episode in dit sombere verhaal van afdwaling die na de oorlog plaatsvond\. Mennonitische leiders, die tot op zekere hoogte de verschrikkelijke diepten erkenden waarin zij waren gevallen en de gerechtigheid die zou volgen door de Neurenbergse processen, schudden effectief de schuld van zich af\. Zij wendden zich tot hun Mennonitische broeders aan de overkant van de oceaan en overtuigden hen van hun onschuld, waarbij ze hun betrokkenheid bij het nazi\-regime verdraaid weergaven om zichzelf als slachtoffers te laten verschijnen\. Amerikaanse Mennonieten hielpen deze nu\-vluchtelingen op vele manieren, boden allerlei vormen van bijstand en voorkwamen uiteindelijk dat de meesten van hen geconfronteerd werden met mogelijke gevangenisstraffen of doodvonnissen\. De overgebleven Duitse kerken uiteenvielen of emigreerden uiteindelijk naar de Amerika’s\. Als een groep die oorspronkelijk geloofsopvattingen had die identiek waren aan de onze zo kon afdwalen tot aan kinder\-doodslag en dwangarbeid, dan moet de vraag gesteld worden: "Zien wij hun dwaling voor wat zij was?" Waarom accepteerden de kerken van Danzig de toenaderingen van wat, achteraf gezien, een duidelijk on\-bijbelse, on\-christelijke beweging was? De oorsprong van hun ondergang was verrassend eenvoudig\. De Mennonieten van Duitsland vergaten wie hun ware Heerser was\. Geen enkel aardse koninkrijk in oorlog tolereert een trouw aan de vijand, en het Koninkrijk der Hemelen evenmin\. De trots op hun aardse koninkrijk, de jacht naar prestige en macht, leidden allen tot een voorzienig einde\. Hun zout had zijn smaak verloren en zij werden uitgeworpen en onder de voeten vertrapt\. Dit is een waarschuwend verhaal over de gevaren van een ongelijk juk van de kerk met de wereld\. Bron: anabaptisthistorians\.org/2018/02/07mennonites\-and\-the\-holocaust\-an\-introduction ![Een klein wit kerkje in een bergvallei]() ## Tijdschriftverwijzing - [Een klein wit kerkje in een bergvallei](): Pixabay\.com