# Pentagonale Christenskap Taal: af Skrywer: Mike Fisher Oorspronklike uitgawe: The Heartbeat of The Remnant, Mei/Junie 2011, Nommer 3 Oorspronklike bladsye: 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 16 Lees artikel: Oorspronklike PDF: 2011\-05\-Remnant\.pdf [The Heartbeat of The Remnant, Mei/Junie 2011]() ## Inleiding My doel hier is om na te dink oor vyf verskillende benaderings tot Bybelse Christenskap wat vandag in konserwatiewe kerke waargeneem kan word\. Hierdie kort lys het ontstaan uit verskeie gesprekke waaraan ek deelgeneem het\. Daar is beslis meer aspekte, maar in hierdie artikel gaan ons ons met hierdie vyf idees besig hou as temas, perspektiewe of benaderings: - Bybelisme - Opwekkingisme - Traditionalisme - Christosentrisme - Restourasionisme Soms maak kerke dit duidelik dat hulle aan een of meer van hierdie idees verbind is\. Die frase “Bybelkerk” kom dikwels in kerkname voor\. Die bordjie by die klein plattelandse kerkie langs my huis sê: “Onafhanklik, Bybelgesentreerd\.” In hierdie gevalle is dit redelik duidelik watter benadering gevolg word\. Ander kere blyk die fokus van ’n gemeente \(of persoon\) uit dit waaroor hulle die meeste in hulle preke of literatuur praat\. By nog ander word ’n tema nie uitgespel nie, maar word dit nietemin duidelik deur prioriteite of leefstylkeuses\. Terwyl ons elkeen van hierdie temas of benaderings om die beurt oorweeg, sal ons eers probeer om hulle kortliks te definieer in terme wat oor die algemeen verstaan word\. Ons sal ook kyk na die Skriftuurlike grondslag wat vir elke perspektief bestaan\. Laastens sal elke benadering krities beoordeel word\. Uiteindelik sal ons kyk na drie gesindhede wat ons ten opsigte van hierdie dinge kan inneem\. ## Bybelisme Wat is bybelisme? ’n Kort definisie is *“die letterlike navolging van die Bybel\.”* Om dit effens verder uit te diepte, kyk ons na die definisie van *sola scriptura*: *“Sola scriptura \(Latynse ablatief, ‘deur die Skrif alleen’\) is die leerstelling dat die Bybel al die kennis bevat wat vir redding en heiligheid nodig is\. Gevolglik vereis sola scriptura dat slegs daardie leerstellings aanvaar of bely mag word wat direk in \[die Bybel\] gevind word, of indirek deur geldige logiese afleiding of geldige deduktiewe redenasie uit die Skrif\.”* \(Wikipedia\) > Bybelisme: Die Bybel sê dit, en daarmee is die saak afgehandel\!\! Hierdie benadering sou dus probeer om die Bybel die maatstaf vir alles te maak\. Bybelisme beteken om te hou by wat die Bybel sê; enigiets meer is dalk onnodig\. Dit lyk na ’n sinvolle oplossing vir ons probleme\. Die Bybel het die laaste woord, en ons behoort dit as die maatstaf te gebruik waarmee ons alles toets\. Bybelisme beskou die Bybel as die bron van tydlose waarheid, waarvan die ontdekking een van ons belangrikste take as Christene is\. Iets interessants lê in die definisie hierbo opgesluit\. Volgens die siening van *sola scriptura* moet nie net die leerstellings wat “direk in” die Bybel gevind word, aanvaar word nie, maar ook dié wat “indirek deur geldige logiese afleiding of geldige deduktiewe redenasie uit die Skrif” gevind kan word\. Dit skyn daarop te dui dat daar dalk werk nodig is om die leerstellings van die Skrif wat nie onmiddellik duidelik is nie, aan die lig te bring\. Die “geldige logiese afleiding” wat na bewering vir hierdie werk nodig is, kan beskou word as iets wat die beste beoefen word deur mense wat hulle daarop toelê om die beginsels van logika en die hermeneutiek as wetenskap te bestudeer, asook die oorspronklike tale van die teks\. Die feit dat die meeste Christelike denominasies vandag van hulle predikante verwag om jare lank die Bybel in ’n akademiese konteks te bestudeer, toon hoe wydverspreid hierdie bepaalde benadering is\. Wat sê die Bybel dan oor bybelisme? Dit is in sekere opsigte ’n vreemde vraag, aangesien die Bybel soos ons dit ken eers honderde jare ná die skryf van die laaste boek bestaan het\. Ons het egter baie uitsprake in die Bybel wat na ander gedeeltes van die Bybel verwys\. Byvoorbeeld: > *Toe steek die HERE sy hand uit en raak my mond aan\. En die HERE sê vir my: Kyk, Ek lê my woorde in jou mond\. Jer\. 1:9* > > > > *Die hele Skrif is deur God geïnspireer en is nuttig tot lering, tot weerlegging, tot teregwysing, tot onderrig in die geregtigheid, sodat die mens van God volkome kan wees, vir elke goeie werk volkome toegerus\. 2 Tim\. 3:16, 17* > > > > *En Hy sê vir hulle: Dit is my woorde wat Ek met julle gespreek het toe Ek nog by julle was, dat alles vervul moet word wat oor My geskrywe is in die Wet van Moses en die Profete en die Psalms\. Luk\. 24:44* > > > > *En beskou die lankmoedigheid van ons Here as redding, soos ons geliefde broer Paulus ook, volgens die wysheid wat aan hom gegee is, aan julle geskryf het, soos ook in al sy briewe wanneer hy daarin oor hierdie dinge praat\. Daar is sommige dinge daarin wat moeilik is om te verstaan, wat die ongeleerde en onstandvastige mense verdraai, soos ook die ander Skrifte, tot hulle eie verderf\. 2 Pet\. 3:15\-16* Daar is nog baie voorbeelde\. Uit hierdie gedeeltes kan ons egter verstaan dat die geskrifte in die Bybel die einste woorde van God bevat\. Dit bevat profesieë wat vervul sal word\. Dit bevat dinge wat moeilik is om te verstaan, maar ons word gewaarsku om nie te verdraai wat dit sê nie\. Ons word ook beveel om die woorde daarvan te lees en te verstaan\. Op\. 1:3 ![Mense kniel en bid tydens ’n opwekkingsbyeenkoms]() Dit lyk asof daar ’n sterk grondslag vir die bybelistiese benadering is, want die Bybel is die gesaghebbende bron van Christelike leer\. Daar is egter ’n paar moontlike probleme met hierdie benadering\. Bybelisme kan moontlik tot ’n soort elitisme lei, wat die uitleg van die Bybel aan ’n elitegroep mense \(teoloë en akademici\) oorlaat, sodat die gewone mens nie as in staat beskou word om die Skrif te verstaan nie\. ’n Buitensporige fokus op bybelisme kan ook tot afgodiese sienings van die Bybelteks lei, soos die dwaling om te glo dat ’n bepaalde vertaling die enigste goddelik geïnspireerde teks is, of dat die fisiese boek self ’n heilige voorwerp is\. Ook kommerwekkend is die werklikheid dat baie groepe wat bybelisme sterk bely, heftig onder mekaar verskil oor wat die Bybel werklik leer\. Dit wil voorkom asof bybelisme as benadering die kerk nie gehelp het om enige vorm van eenheid te bereik nie\. Trouens, sommige het aangevoer dat die Protestantse Hervorming, met sy tema van *sola scriptura*, tot die versplintering van die kerk gelei het\. Laastens kan ’n fokus op bybelisme in sekere opsigte beskou word as ’n rigiede, wettiese benadering tot iets wat dalk in die eerste plek ’n lewendige en spontane ervaring behoort te wees\. Trouens, die akademiese of intellektuele ondertoon van bybelisme kan die rede wees waarom sommige ’n ander benadering bepleit—een wat meer op die hart of die gees gerig is\. ## Opwekkingisme ’n Benadering wat op die hart of die gees fokus, kan “opwekkingisme” genoem word\. Wat is opwekkingisme? “Baie Christene beskou opwekkings as die herstel van die kerk self tot ’n lewenskragtige en vurige verhouding met God ná ’n tydperk van agteruitgang\.” \(Wikipedia\) Die *Elwell Evangelical Dictionary* definieer opwekkingisme as “’n beweging binne die Christelike tradisie wat die aantrekkingskrag van godsdiens op mense se emosionele en gevoelsmatige aard, sowel as op hulle intellektuele en rasionele aard, beklemtoon\. Dit glo dat lewenskragtige Christenskap begin met ’n reaksie van die hele wese op die evangelie se oproep tot bekering en geestelike wedergeboorte deur geloof in Jesus Christus\. Hierdie ervaring lei tot ’n persoonlike verhouding met God\.” Wanneer ek dink aan ’n benadering wat “die aantrekkingskrag van godsdiens op mense se emosionele en gevoelsmatige aard” beklemtoon, dink ek aan alles wat kerke doen om die hart aan te vuur of die emosies te bereik\. Dinge soos spesiale byeenkomste wat op opwekking gerig is, uitbundigheid in aanbidding, opgeleide aanbiddingsleiers of lofprysingsgroepe, uitnodigings om na die altaar te kom, en ’n klem op persoonlike stiltetyd kom by my op\. Dit is ’n benadering wat op die hart of die innerlike mens fokus\. Daar word baie gepraat van die soeke na God of die teenwoordigheid van die Heilige Gees\. Daar word dikwels van opwekking gepraat as die antwoord op die kerk se probleme … “Ons het ’n opwekking nodig\!” Soos die woordeboekinskrywing hierbo dit stel, beklemtoon opwekkingisme die aantrekkingskrag van die Christendom op mense se emosionele aard, sowel as hulle intellektuele en rasionele aard\. \(Die bybelistiese benadering skyn die intellektuele en rasionele te beklemtoon, terwyl die opwekkingsbenadering die emosionele of geestelike beklemtoon\.\) Wat sê die Bybel oor die gedagte van geestelike vernuwing? > *Maar as jy daarvandaan die HERE jou God soek, sal jy Hom vind as jy Hom met jou hele hart en met jou hele siel soek\. Deut\. 4:29\.* > > > > *As my volk oor wie my Naam uitgeroep is, hulle verootmoedig en bid en my aangesig soek en hulle bekeer van hul verkeerde weë, dan sal Ek uit die hemel hoor en hulle sonde vergewe en hulle land genees\. 2 Kron\. 7:14* > > > > *Sal U ons nie weer lewend maak nie, sodat u volk hulle in U kan verheug? Ps\. 85:6* > > > > *HERE, ek het u gerug gehoor en was bevrees\. HERE, roep u werk in die lewe in die loop van die jare, maak dit in die loop van die jare bekend; dink aan ontferming in u toorn\. Hab\. 3:2* Uit hierdie gedeeltes en baie, baie ander kan ons verstaan dat die Bybel duidelik toon dat daar tye van geestelike vernuwing nodig is\. Ons kan ons eerste liefde verlaat\. Op\. 2:4 Ons verstaan dat dit noodsaaklik is om daardie liefde te herstel as dit verlaat is\. Daar is geen twyfel dat geestelike lewe en lewenskrag in baie kerke ontbreek nie\. Die geskiedenis toon dat vurige liefde vir Christus vinnig deur hol formalisme of vlak wêreldsgesindheid verwring kan word\. Is daar enige slaggate op die opwindende pad van opwekkingisme? Soos met die vorige benaderings, meen ek dat daar moontlike probleme is\. Die klem op die navolging van die Heilige Gees en op die hart kan daartoe lei, en het daartoe gelei, dat sommige mense die Bybel as ’n riglyn vir die lewe afskryf ten gunste van ’n meer subjektiewe maatstaf\. Dit is glad nie ongewoon om die bewering “die Here het vir my gesê” of “die Gees het vir my gesê” te hoor, gevolg deur ’n gevolgtrekking wat glad nie met die Skrif strook nie\. Emosionalisme kan ’n opwekking oorweldig, wanneer mense deur groepsdruk of die blote emosie van die oomblik meegevoer word\. Daarna kan daar ’n gebrek aan werklike diepgang of ingrypende verandering wees—iets wat duidelik blyk uit die byna onmiddellike terugkeer na die toestand wat voor die tyd van “opwekking” geheers het\. Die ywer van opwekkingisme en die opwinding van nuwe of herontdekte waarheid kan daartoe lei dat alles wat as oud, dor, wetties en onnodig vir die pas opgewekte gelowige beskou word, sonder onderskeid weggegooi word\. Dit is heel moontlik dat die ywer wat met geestelike vernuwing gepaardgaan, nie deur wysheid en onderskeidingsvermoë vergesel word nie\. Diegene wat hulle verheug in die gloed van nuutontdekte geestelike lewe en vryheid, kan die gesindheid hê dat hulle hulle nie aan die waarskuwings en vermanings van meer ervare mense wil steur nie\. Binne ’n opwekkingsbeweging kan minagting vir tradisie en ’n gebrek aan kennis van of waardering vir die geskiedenis tot naïewe trots of doellose gespartel lei\. ## Traditionalisme Sommige kerke, wat moontlik die behoefte raaksien om sulke misbruike van opwekkingsbewegings te temper, kan beskou word as kerke met ’n sterk fokus op tradisie of op “konserwatief” wees\. Wat is traditionalisme? Traditionalisme is die stelselmatige beklemtoning van die waarde van tradisie\. Tradisies is oortuigings of gebruike wat van een geslag na die volgende oorgedra word\. As voorbeeld van traditionalisme volg hier ’n uittreksel uit ’n artikel van www\.catholic\.com met die titel “Skrif en Tradisie”: *Protestante beweer dat die Bybel die enigste geloofsreël is, wat beteken dat dit al die materiaal bevat wat ’n mens vir teologie nodig het en dat hierdie materiaal voldoende duidelik is, sodat ’n mens nie apostoliese tradisie of die Kerk se leeramp \(onderriggesag\) nodig het om dit te help verstaan nie\. Volgens die Protestantse siening word die geheel van die Christelike waarheid in die bladsye van die Bybel gevind\. Enigiets wat buite die Bybel val, is eenvoudig sonder gesag, onnodig of verkeerd—en kan ’n mens moontlik verhinder om tot God te kom\. Katolieke, daarenteen, erken dat die Bybel nie hierdie siening onderskryf nie en dat dit in werklikheid in die Skrif verwerp word\. Die ware “geloofsreël”—soos dit in die Bybel self uitgedruk word—is die Skrif plus apostoliese tradisie, soos dit gestalte kry in die lewende leeramp van die Katolieke Kerk, aan wie die mondelinge leringe van Jesus en die apostels toevertrou is, tesame met die gesag om die Skrif korrek uit te lê\.* Dit is die klassieke Katolieke kritiek op Protestantse bybelisme\. Die Protestante sê “die Bybel en niks anders nie” is heeltemal voldoende; die Katolieke sê dit moet die Bybel plus tradisie wees\. Daar is waarskynlik ’n mate van waarheid in die Katolieke bewering dat Protestante tradisie te veel afslag gee; maar aan die ander kant weet die meeste van ons genoeg van wat die Katolieke met tradisie en die “lewende leeramp” van die Katolieke Kerk bedoel wanneer dit kom by die uitleg van die Skrif, om te besef dat ons heeltemal buite hulle kamp staan\. Volgens traditionalisme is dit ’n teken van nederigheid en wysheid om die opgehoopte kennis en ervaring van diegene wat ons voorafgegaan het te aanvaar, of dit ten minste ernstig te oorweeg, voordat ons dit verwerp\. Konserwatisme, ’n naasverwant van traditionalisme, is “’n politieke en sosiale filosofie wat die behoud van tradisionele instellings bevorder en beperkte en geleidelike verandering in die samelewing voorstaan\.” \(Wikipedia\) Net nog ’n paar woordeboekdefinisies van traditionalisme: “die aanhang van die leerstellings of gebruike van ’n tradisie; die oortuigings van diegene wat modernisme, liberalisme of radikalisme teenstaan\.” Traditionalisme heg groot waarde aan die kollektiewe wysheid en ervaring van die gemeenskap en is skepties oor individualisme\. Traditionalisme is ’n standvastige, dalk hardnekkige, aanhang van ’n stel oortuigings of gebruike, ’n liefde vir bestendigheid, ’n begeerte om dinge te bevestig wat beproef en seker is\. Dit is ’n onwilligheid om dwase risiko’s te loop; dit is respek vir die geskiedenis en die ervarings van ander; dit is teenstand teen ’n radikale afwyking van beginsels wat deur die tyd heen geëer is\. Wat sê die Bybel oor tradisie? > *So sê die HERE: Gaan staan op die paaie en kyk, en vra na die ou paaie, waar die goeie weg is, en wandel daarin; dan sal julle rus vind vir julle siel\. Jer\. 6:16* > > > > *Ons beveel julle, broeders, in die Naam van onse Here Jesus Christus, dat julle jul onttrek aan elke broeder wat onordelik wandel en nie volgens die oorlewering wat hy van ons ontvang het nie\. 2 Tess\. 3:6* > > > > *Daarom, broeders, staan vas en hou julle aan die oorleweringe wat julle geleer is, deur ’n woord of deur ’n brief van ons\. 2 Tess\. 2:15* > > > > *Maar bly jy in wat jy geleer het en waarvan jy verseker is, omdat jy weet van wie jy dit geleer het … 2 Tim\. 3:14* > > > > *En wat jy van my gehoor het voor baie getuies, vertrou dit toe aan betroubare mense wat bekwaam sal wees om ook ander te leer\. 2 Tim\. 2:2* Soos ons almal weet, is daar volop gedeeltes wat tradisies wat die evangelie van Christus weerspreek, sterk veroordeel\. Die verse hierbo toon egter dat daar werklik tradisies is wat bewaar en van persoon tot persoon en van geslag tot geslag oorgedra behoort te word\. Die idee van apostoliese tradisie kan vir sommige onaangenaam lyk omdat die Katolisisme dit toegeëien het en die besluite van sy pouse en konsilies as gesaghebbend beskou, byna op Bybelvlak\. Die begrip kom egter uit Paulus se woorde in gedeeltes soos dié hierbo\. Watter moontlike probleme gaan egter met traditionalisme/konserwatisme gepaard? Daar is ’n groot moontlikheid dat tradisies wat nie direk in die Skrif uiteengesit word nie, ’n eie lewe begin lei en moontlik selfs meer gesaghebbend as die Bybel word\. Ons weet waarskynlik almal van tye toe Christelike kerke en instellings die Bybelstudie ontmoedig of dit reguit verbied het omdat dit ’n bedreiging vir hulle tradisie\-oorlewering sou ingehou het\. Soms doen traditionalisme, wat soos ons vroeër genoem het deur kennis van en respek vir die geskiedenis gekenmerk word, juis die teenoorgestelde en verduister dit die geskiedenis\. In die Christendom is daar waarskynlik bewegings wat ’n hoë dunk van hulle eie geskiedenis het en glo dat hulle werklik die historiese Christendom verteenwoordig\. In werklikheid is hulle egter dalk nie so na aan die historiese Christendom as wat hulle dink nie, en miskien selfs nie so na aan die geskiedenis van hulle eie beweging as wat hulle graag wil dink nie\. Tradisies kan ’n maatstaf vir Christelike lewe daarstel wat makliker is om te bereik as die Bybelse maatstaf, en mense sodoende ’n valse gevoel van sekerheid gee\. Tradisies kan hoogs misleidend wees\. Hulle kan geloof en die goeie nuus van Christus teëwerk\. Jaroslav Pelikan het dit goed gestel: “Tradisie is die lewende geloof van die dooies; traditional*isme* is die dooie geloof van die lewendes\. Tradisie leef in gesprek met die verlede, terwyl dit onthou waar en wanneer ons is, en dat dit ons is wat moet besluit\. Traditionalisme veronderstel dat niks ooit vir die eerste keer gedoen moet word nie, sodat al wat nodig is om enige probleem op te los, is om by die sogenaamd eenparige getuienis van hierdie gehomogeniseerde tradisie uit te kom\.” Konserwatisme kan die totstandkoming van verandering wat baie nodig is, belemmer\. Dit kan egte opwekking smoor\. En daar kan met reg aangevoer word dat Christenskap nie oor die handhawing van ’n presiese lys leerstellings of gebruike gaan nie; dit gaan oor ’n persoon\. Dit is *Christenskap\.* Dit lei ons daartoe om na te dink oor nog ’n benadering tot die Christendom wat sommige aanhang\. ## Christosentrisme Wat is christosentrisme? Christosentrisme kan gedefinieer word as ’n teologiese fokus op die leringe en gebruike van Jesus Christus\. Dit is die poging om die hele Skrif deur die lens van Jesus Christus se lewe en leringe te lees\. Christosentrisme kan as onderskeibaar van bybelisme en traditionalisme beskou word omdat dit op ’n persoon fokus eerder as op ’n boek of ’n lys leerstellings en gebruike\. Wanneer Christenskap in terme van Christus se sentrale posisie beskou word, word die Bybel hoofsaaklik die weg na Christus, wat die Woord van God is\. Die Skrif is ’n middel tot ’n doel\. “Anderkant die heilige bladsy soek ek U, o Heer\.” Tradisie moet gemeet word aan die maatstaf van Jesus se lewe en leringe\. Opwekking is waardevol as dit die liefde vir en strewe na Christus in ons vernuwe\. ![’n Oop, historiese Bybel]() Eenvoudig gestel, sê christosentrisme dat Christenskap daaroor gaan om Christus te volg\. Christus is die einddoel en bestemming van Christenskap\. Hy is die gids en maatstaf\. Die Heilige Gees is die Gees van Christus, en sal ons na Christus lei as ons sy leiding volg\. Die Ou Testament word deur die lens van Jesus se lering beskou\. Wat sê die Bybel oor die sentrale posisie van Jesus Christus? > *Nadat God baiekeer en op baie maniere in die ou tyd tot die vaders gespreek het deur die profete, het Hy in hierdie laaste dae tot ons gespreek deur die Seun, wat Hy as erfgenaam van alles aangestel het, deur wie Hy ook die wêreld gemaak het\. Hy, wat die afskynsel is van sy heerlikheid en die afdruksel van sy wese en alle dinge dra deur die woord van sy krag, het nadat Hy die reiniging van ons sondes deur Homself bewerkstellig het, gaan sit aan die regterhand van die Majesteit in die hoogte, nadat Hy soveel uitnemender as die engele geword het as wat Hy ’n voortrefliker Naam geërf het as hulle\. Want aan wie van die engele het Hy ooit gesê: U is my Seun, vandag het Ek U gegenereer? En weer: Ek sal vir Hom ’n Vader wees, en Hy sal vir My ’n Seun wees? En wanneer Hy die Eersgeborene weer in die wêreld inbring, sê Hy: En al die engele van God moet Hom aanbid\. En van die engele sê Hy: Hy maak sy engele geeste en sy dienaars ’n vuurvlam\. Maar van die Seun sê Hy: U troon, o God, is tot in alle ewigheid; die septer van u koninkryk is ’n regverdige septer\. Heb\. 1:1\-8* > > > > *Daarom hou ek ook, nadat ek gehoor het van julle geloof in die Here Jesus en julle liefde tot al die heiliges, nie op om vir julle te dank wanneer ek aan julle in my gebede dink nie, dat die God van onse Here Jesus Christus, die Vader van die heerlikheid, aan julle die Gees van wysheid en openbaring in kennis van Hom mag gee, verligte oë van julle verstand, sodat julle kan weet wat die hoop van sy roeping is, en wat die rykdom van die heerlikheid van sy erfdeel onder die heiliges is; en wat die uitnemende grootheid van sy krag is vir ons wat glo, volgens die werking van die krag van sy sterkte wat Hy gewerk het in Christus toe Hy Hom uit die dode opgewek het en Hom laat sit het aan sy regterhand in die hemele, bo alle owerheid en mag en krag en heerskappy en elke naam wat genoem word, nie alleen in hierdie wêreld nie, maar ook in die toekomstige\. En Hy het alle dinge onder sy voete onderwerp en Hom as Hoof bo alle dinge aan die gemeente gegee, wat sy liggaam is, die volheid van Hom wat alles in almal vervul\. Ef\. 1:15\-23* Albei hierdie gedeeltes besing Jesus Christus se oppergesag met vervoering\. Dit lyk meer as logies om Jesus Christus as die kerk se vernaamste fokus te beskou\. Die kerk kan tog nie verkeerd gaan deur alles in die lig van die oppergesag van Jesus se lewe en leringe te benader nie\. Jesus het gesê: “Ek is die weg en die waarheid en die lewe\.” Ek kan nogtans aan ’n paar moontlike maniere dink waarop die christosentriese benadering kan ontspoor\. Dit lyk asof die Ou Testament ’n ander benadering tot die kwaad leer en voorhou as dié wat Jesus Christus geleer en gedemonstreer het\. Die Ou Testament beeld God baie duidelik uit as iemand wat die Joodse volk oproep om oorlog te voer\. Christosentrisme begin by Jesus en kyk terug na die verhale in die Ou Testament in die lig van die feit dat Jesus God se beste openbaring aan die mensdom is\. Die skynbare verskil tussen God se woord aan die Israeliete en Jesus se woord aan sy volgelinge oor hoe ’n mens jou vyande moet hanteer, is opvallend\. Uiteindelik skryf sommige christosentriese denkers eenvoudig die geldigheid of akkuraatheid van die Ou\-Testamentiese verhale af\. God in Christus, soos ons Hom in die Nuwe Testament ken, het ons gewys dat die kwaad deur liefde, nie geweld nie, oorwin moet word; daarom kan die God van die Ou Testament nie dieselfde as die God van die Nuwe Testament wees nie—so lui die argument\. Nog ’n probleem vir sommige christosentriste het met die apostoliese lering te doen\. Daar is mense wat Christus se lering as sentraal en noodsaaklik beskou—teenoor die leringe van die apostels, wat dalk opsioneel is\. Daar is byvoorbeeld Paulus se leringe oor die rol van vroue\. Daar word aangeneem dat dit ’n nie\-noodsaaklike, kultureel bepaalde stukkie raad is wat nie nodig het om Christenvroue vandag te “beperk” of te “onderdruk” nie\. Thomas Jefferson, een van die “stigtersvaders” van die Verenigde State, se oortuigings is ’n voorbeeld van hierdie soort “christosentrisme”\. Hy het letterlik ’n skeermes by die Nuwe Testament ingelê en alles uitgesny behalwe wat hy as die werklike woorde en dade van Jesus beskou het; hy het alle wonderwerke en “onaangename” leringe sorgvuldig verwyder\. Jefferson het die Nuwe Testament gereduseer tot die mooi woorde en vriendelike dade van ’n saggeaarde man uit Galilea met die naam Jesus—dit staan bekend as die “Jefferson Bible” en word vandag nog gedruk\. Hierdie soort “christosentrisme” is beswaarlik enigsins christosentrisme, maar word in verskeie vorme aangehang deur baie sogenaamde Christene wat hulle vandag nie met dié of daardie lering in die sendbriewe wil vereenselwig nie\. “Net Jesus” kan nog ’n dwaling van christosentrisme wees\. Dit is ’n tema waarmee almal van hippies tot akademiese skeptici hulle kan vereenselwig\. Baie is bly om Christus te aanvaar, of die karikatuur wat hulle as Christus beskou\. In die woorde van ’n ou country\-liedjie: > “Ek en Jesus het ons eie ding aan die gang\. > Ek en Jesus het alles uitgesorteer\. > Ek en Jesus het ons eie ding aan die gang\. > Ons het niemand nodig om ons te vertel waaroor dit alles gaan nie\.” Die tema “Jesus alleen” kan verdraai word om te beteken dat waardevolle dinge soos die Skrif, tradisie, apostoliese lering en \(soos die laaste reël van die liedjie hierbo moontlik te kenne gee\) die wysheid van die liggaam van Christus weggegooi word\. Die tema “Ek en Jesus” laat iets weg wat ’n groot deel van God se plan en doel is: die kerk\. Hierdie klein liedversie spreek van individualisme, dalk selfs rebellie—of ten minste onbuigsaamheid\. ## Restourasionisme Wat is restourasionisme? “In die Christendom is restourasionisme \(of Christelike primitivisme\) die oortuiging dat ’n suiwerder vorm van Christenskap herstel moet word deur die vroeë kerk as model te gebruik\.” \(Wikipedia\) Restourasionisme kyk terug na vroeër tye toe die kerk, vanuit ons perspektief, meer in ooreenstemming was met wat Jesus geleer het as vandag, en probeer om die kerk terug te stuur na wat dit eens was\. Sommige probeer byvoorbeeld om die kerk te herstel tot die dae van die vroeë Anabaptiste\. Die Anabaptiste self was natuurlik ook restourasioniste wat daarna verlang het om die kerk van die vroegste dae te herstel\. Restourasionisme is al lank “in die lug” \(waarskynlik sedert die tyd van die vroeë kerk\)\. Dit lyk asof dit in die afgelope paar dekades die perspektief van baie konserwatiewe Anabaptiste, huiskerkgroepe en ander eendersdenkende mense beïnvloed het\. Daar is baie uitstekende nuwe bronne wat die geskrifte van vroeë Christene vir die gewone leser toeganklik gemaak het\. Wat sê die Bybel oor herstel? *“Dink dan daaraan waarvandaan jy uitgeval het, en bekeer jou en doen die eerste werke\. Anders kom Ek gou na jou toe en sal jou kandelaar van sy plek verwyder as jy jou nie bekeer nie\.”* Op\. 2:5 Hierdie waarskuwing is aan Efese gerig en dui daarop dat iets in die gemeente agteruitgegaan het en herstel moes word\. Uiteraard bevat die Bybel slegs die verhaal van die kerk se vroegste dae\. Die Bybel stel soms verskeie gemeentes as voorbeeld vir ander voor\. Paulus het byvoorbeeld probeer om die Christene in Korinte tot vrygewigheid aan te spoor deur hulle te vertel wat die Christene in Macedonië gedoen het\. Die studie van die vroeë kerk \(of van die kerk in ander tye en plekke in die geskiedenis toe dit skynbaar in ’n besonder ongerepte of suiwer toestand was\) kan uitdagend, inspirerend, verleentheidwekkend en selfs lewensveranderend wees\. Diegene wat die Christendom deur ’n restourasionistiese bril beskou, sal waarskynlik baie tyd daaraan bestee om te kritiseer wat die kerk geword het, en terug te wys na tye toe dit iets baie eenvoudiger, lewenskragtiger, kragtiger of meer verenig was\. Daar is ’n siening dat die vroeë Christelike skrywers, veral die skrywers voor die Konsilie van Nicea, na genoeg aan die apostels was om ons ’n idee te gee van wat die apostels waarskynlik oor baie verskillende kwessies sou geleer en beoefen het\. Hulle nabyheid aan die apostels en aan Jesus self is sodanig dat dit verstandig lyk om ten minste aandag te gee aan wat hulle te sê gehad het\. Is daar enige probleme met restourasionisme? Een van die probleme met restourasionisme is duidelik die feit dat die vroeë Christene, hetsy die skrywers voor Nicea of selfs die kerke in Handelinge, mense net soos ons was wat ook onenigheid, sonde en ander probleme beleef het\. Hulle was geneig tot dwaling, kettery en afvalligheid\. Wanneer ons aan restourasionisme dink, moet ons onsself afvra of ons werklik die kerk van Antiogië, Zürich, Rome of Alexandrië in die tweede eeu wil herstel\. Hulle was onvolmaakte volgelinge van Jesus wat gesukkel het om Jesus te verstaan en te gehoorsaam, net soos ons\. Die begeerte om die Christelike kerk terug te neem na wat dit eens was, het baie restourasionistiese bewegings laat ontstaan\. Groot kultusse is deur restourasionistiese pogings gestig \(die Mormone, byvoorbeeld\)\. Die leringe van Jesus en die apostels moet die patroon vir restourasionistiese bewegings wees\. Om ’n bepaalde Christelike skrywer, ’n sekere opwekkingsbeweging, ’n geliefde teoloog of ’n dinamiese spreker of leier as patroon vir die herstel van die kerk te neem, sal op sy beste wisselvallige resultate hê\. Wanneer ons die vroeë kerk, opwekkingsbewegings of enige ander voorbeeldige Christelike individu of beweging bestudeer, kan ons Paulus se woorde vergeet: “Volg my *soos ek Christus volg\.*” Ons moet die studie van die kerk in ander tye en plekke—wat potensieel baie waardevol en opbouend is—benader met die duidelike besef dat ons nie ’n mens of beweging blindelings kan volg nie\. Ons volg hulle soos hulle Christus volg\. Om nie aandag aan die geskiedenis te gee nie, is ’n groot verlies\. Maar om ’n historiese beweging of groot persoon blindelings te volg of as patroon te neem, eerder as Christus, is ook ’n groot verlies\. ## Gevolgtrekking Daar is baie spanning tussen hierdie verskillende benaderings tot die Christendom\. Histories het die spanning tussen traditionaliste en restourasioniste in die Christendom in die algemeen bloedvergieting veroorsaak\. Vandag is die meeste konflik nie fisiek nie\. Eindelose debatte, soos dié tussen Katolieke en Protestante oor die plek van die Bybel en tradisie, duur voort\. Binne ons eie Anabaptistiese raamwerk is daar heelwat wrywing\. Daar is byvoorbeeld spanning tussen opwekkingisme en traditionalisme/konserwatisme\. Elkeen van hierdie benaderings skyn in ’n bepaalde rigting te trek; sommige trek skynbaar in baie ander rigtings as die ander\. Die spanning is werklik en verdeel die kerk\. Die benaderings kritiseer mekaar\. Dikwels is daar ’n mate van regverdiging vir die kritiek\. Daar is ook ’n mate van eenheid en oorvleueling tussen die verskillende benaderings\. Die belangrikste is dat daar wat Bybelse steun betref iets vir elkeen van hierdie benaderings te sê is\. Daar is Skriftuurlike grondslag daarvoor om die Bybel as God se gesaghebbende woord aan ons te beskou, vir die behoefte aan geestelike vernuwing, die waarde van tradisie, die idee dat Jesus die middelpunt moet wees, en die idee dat ons by Christene uit die verlede kan leer\. Ons het egter ook opgemerk dat ’n mens met enigeen van hierdie benaderings van die spoor kan af raak\. Daar is geen onfeilbare tema wat ons as kerk kan verkondig en wat die uiteindelike voltooiing van die Christelike wedloop sal verseker nie\. Ongelukkig is dit wat ons geneig is om te doen\. Ons spog met ons eie benadering as die volmaakte manier om ’n Christen te wees\. Ek glo wel dat ons ferm standpunt oor die waarheid moet inneem soos ons dit sien\. Ek glo egter dat ons dit in nederigheid moet doen\. Dit is moontlik dat trots die hoofoorsaak is van die meeste probleme wat opwekkingisme, traditionalisme, restourasionisme, christosentrisme of bybelisme \(wat op sigself dalk nie verkeerd is nie\) in die slaggate laat beland wat ons genoem het\. Een van die dinge wat ek besef het toe ek oor hierdie verskillende temas nagedink het, is dat hulle almal my beïnvloed het\. Hierdie invloede het op verskillende tye in my lewe gekom en my perspektief diep gevorm\. Persoonlik waardeer ek die christosentriese benadering\. Ek verlang egter na ’n christosentrisme wat die hele Bybel omhels, ’n lewenskragtige Christelike lewe behels, nederig staan in verhouding tot tradisie, en gevorm word deur die lewenskragtige getuienis van vorige geslagte Christene\. In die lig van hierdie vyf benaderings behoort ons die behoefte aan “pentagonale” Christenskap raak te sien\. In ons vrees vir ekumenisme en relativisme, en ons begeerte na ortodoksie en egtheid, moet ons dalk daaraan herinner word dat outentieke Christenskap ’n volronde lig vir die wêreld is, wat alles weerspieël waartoe Jesus ons roep\. Ten slotte is daar ten minste drie gesindhede wat ons ten opsigte van hierdie kwessies kan inneem\. > In ons benadering tot die Christendom kan ons sinisme, blindheid, trots of nederigheid kies\. ***Ons kan ’n siniese gesindheid inneem\.*** Wanneer ons besef dat geen bepaalde benadering wat van die ander afgesonder word volmaak is nie—ongeag die aansprake van die voorstanders daarvan—is dit maklik om eenvoudig alle benaderings as ewe verkeerd en waardeloos af te skryf\. Bitterheid kan ons vernietig wanneer ons op die een of ander manier teleurgesteld is, nadat ons gedink het dat die een of ander benadering *die* oplossing vir alle probleme was\. ***Ons kan ’n gesindheid van blindheid en trots inneem\.*** Op kort termyn is dit gerusstellend om ons in te dink dat ons werklik die enigstes is wat reg is, en dat alle ander kerke voor ons volmaakte leerstellings, onberispelike metodes of grootse geestelike ervarings behoort neer te buig\. Dit is egter beslis ’n resep vir misleiding en uiteindelike rampspoed\. Ons sal net daarin slaag om Christus se Naam skade aan te doen en mense van sy koninkryk af weg te draai\. ***Ons kan kies om nederig te wandel\.*** Dit was Christus se weg: Hy het mense wat deur ander verstoot is as sy metgeselle gekies, en sy benadering het inderdaad skares mense wat op die punt was om sy volgelinge te word, weggedryf\. Ons kan eerlik wees oor ons mislukkings en minder afwysend staan teenoor die benaderings van ander Christene, terwyl ons steeds vashou aan die beginsels waarin ons glo\. *“Hy het jou bekend gemaak, o mens, wat goed is; en wat vra die HERE van jou anders as om reg te doen en liefde te bewys en ootmoedig te wandel met jou God?”* Miga 6:8 Wat ook al ons besondere benadering is \(die waarheid is natuurlik dat geen persoon, gemeente of denominasie netjies in enigeen van die kategorieë hierbo pas nie\), dit moet deur hierdie nederigheid gekenmerk word as dit aan die vereistes van ons Here, wat alleen volmaak is, wil voldoen\. Soos Tennyson dit so mooi stel, is die klein stelsels wat ons skep aan die einde van die dag maar gebroke ligstrale van Christus\. In sy lig is ons niks\. \~ > Sterk Seun van God, onsterflike liefde, > U, wie se aangesig ons nie gesien het nie, > omhels ons deur geloof, en geloof alleen, > en glo ons waar ons nie kan bewys nie\. > > > > U laat ons nie in die stof agter nie; > U het die mens gemaak, hy weet nie waarom nie, > hy dink dat hy nie gemaak is om te sterf nie: > En U het hom gemaak: U is regverdig\. > > > > U lyk menslik en goddelik, > die hoogste, heiligste menswees, U\. > Ons wil is ons s’n, ons weet nie hoe nie; > ons wil is ons s’n, om dit U s’n te maak\. > > > > Ons klein stelsels het hul dag; > hul dag gaan verby en hulle hou op om te bestaan; > hulle is maar gebroke ligstrale van U, > en U, o Heer, is meer as hulle\. > > > > Ons het net geloof: ons kan nie weet nie; > want kennis gaan oor dinge wat ons sien; > tog vertrou ons dat dit van U kom, > ’n ligstraal in die duisternis: laat dit groei\. > > > > Laat kennis steeds vermeerder, > maar laat daar meer eerbied in ons woon; > sodat verstand en siel, in harmonie, > weer een musiek kan maak\. > > > > \-Alfred Tennyson, 1850