# Mathilde Wrede Die Engel van die Gevangenisse Taal: af Oorspronklike uitgawe: The Heartbeat of The Remnant, Januarie/Februarie 2006, Nommer 1 Oorspronklike bladsye: 3–7 Lees artikel: Oorspronklike PDF: 2006\-01\-02\-remnant\.pdf [The Heartbeat of The Remnant, Januarie/Februarie 2006]() ![’n Persoon reik deur tralies van ’n gevangenis, bo die woorde ‘BEVRY ONS van GEVANGENSKAP’]() In 1900 is die Internasionale Gevangeniskongres in Sint Petersburg gehou\. Die grootste tronkbewaarder op aarde, die tsaar van die ganse Rusland, die sleutelbewaarder van die groot yskerker, Siberië, het die verrigtinge geopen\. Groothertoë en ander hooggeplaastes van die Russiese hoë samelewing was in groot getalle teenwoordig\. Daar was galadinee’s en onthale\. Tydens een sitting het ’n Franse sosioloog in aanddrag ’n referaat oor onverbeterlike misdadigers voorgelees\. Dit het geskitter van foutlose retoriek\. “Hierdie klas misdadigers is hopeloos siek\. Geen hervorming is moontlik nie\. Al wat gedoen kan word, is om hulle op die een of ander manier onskadelik te maak\.” Toe die laaste woord geval het, is ’n skraal figuur gesien wat haar pad na die verhoog baan\. Sy het die voorsitter se vergunning gevra en toe met ’n silwer stem in Frans gesê: “Daar is, menere, een middel waardeur elke misdadiger verander kan word, selfs iemand wat, soos hulle sê, onverbeterlik is\. Dit is die krag van God\. Wette en stelsels kan nie die hart van ’n enkele misdadiger verander nie, maar God kan\. Ek is daarvan oortuig dat ons ons bowenal met die siele van gevangenes en met hulle geestelike lewe moet besig hou\.” Die kongres het geapplaudisseer\. Dit is ’n boodskap wat sosiale kongresse nie dikwels hoor nie\. Die verskyning was mejuffrou Mathilde Wrede, in werklikheid barones Wrede, hoewel sy nooit skynbaar oor haar titel besorg was nie\. Sy dra ’n meer unieke titel, “Die Engel van die Gevangenisse\.” Haar vader was die provinsiale goewerneur van Vasa, Finland\. Sy het vir die eerste keer in gevangenes begin belangstel toe sy sommige van hulle dopgehou het wat herstelwerk aan die goewerneur se huis en terrein kom doen het—mans onder bewaking en met somber gesigte\. Weer eens, toe sy ’n klein dogtertjie was, het sy per toeval gesien hoe die smid rooiwarm ysters aan ’n groep gevangenes vaslas\. Daarna kon die lieflike verjaardagmeubels in haar kamer, wat haar vader as geskenk aan haar gegee het, haar nie meer tevrede stel nie\. Dit was in die gevangenis gemaak\. ![’n Gevangene agter tralies met ’n engel langs hom]() Sy is grootgemaak in ’n wêreld van kultuur, sorgvuldig opgevoed met die lieflike opleiding van die Skandinawiese skole, en was ’n begaafde musikant\. Een aand, toe sy beplan het om saam met haar vader na ’n geselligheidsgeleentheid te gaan, het sy eerder ’n herlewingsbyeenkoms bygewoon waar ’n leek gepreek het\. Sy teks was Johannes 3:16, en Mathilde Wrede het gereageer soos tienduisende voor haar op die gulde woorde gereageer het\. Dit was ’n verleentheid vir haar vader en sy gevolg, maar in haar eie hart het die halleluja\-voël gesing\. ’n Paar dae later het ’n gevangene na haar huis gekom om ’n slot te herstel, en terwyl sy met hom gesels het, het sy vertel van die groot dinge wat God vir haar gedoen het\. “Ag, juffrou,” het hy geantwoord, “u moet uitkom en ons gevangenes daarvan vertel\. Ons het dit regtig nodig\.” Sy het belowe om te kom, en sy het gekom\. Daarna het sy weer gekom\. Sy het haar lewenstaak aangepak\. Met haar finale besluit het sy merkwaardige leiding ontvang\. In hierdie vroeë tydperk het sy ingestem om ’n gevangene te besoek, maar besluit om dit uit te stel sodat sy ’n dringende sosiale besoek kon aflê\. Die nag voor die tyd het ’n gevangene in ’n visioen of droom—sy kon nie sê watter een nie—in haar wit kamer ingekom, met ysters aan sy hande en voete wat gerammel het terwyl hy loop\. In die middel van die vertrek het hy stilgehou en met droewige oë na haar gekyk\. Sy het die woorde met ontstellende duidelikheid gehoor: “duisende arme, geboeide gevangenes smag na lewe, vryheid en vrede\. Spreek tot hulle die woord van Hom wat hulle vry kan maak, solank jy tyd het\.” Toe verdwyn die verskyning\. Sy het baie ontsteld rondgerol en aan haar jeug, haar tere gesondheid en die las wat gevangeniswerk sou meebring, gedink\. Uiteindelik het sy haar Bybel oopgemaak\. Haar oë het eerste op Jer\. 1:6 geval: “Ag, Here God\! Kyk, ek kan nie praat nie, want ek is ’n kind\. Maar die Here het vir my gesê: Moenie sê: Ek is ’n kind nie; want jy moet gaan na almal na wie Ek jou stuur, en alles wat Ek jou beveel, moet jy spreek\.” Met ’n gebed het sy gevra om bevestiging van haar roeping\. Die volgende gedeelte waarop haar oë geval het, was Eseg\. 3:11: “Gaan, gaan na die ballinge, na die kinders van jou volk, en spreek met hulle\.” ![Vroue en kinders bymekaar in ’n kaal vertrek]() Iewers daarna is sy na Helsingfors, die hoofstad, ontbied en, toe sy op straat ’n kettingbende verbygaan, het sy haarself afgevra waarom sy nie haar vrye tyd kon gebruik om die gevangenisse daar te besoek nie\. Sy het na die hoof van die gevangenisadministrasie gegaan, haarself as die dogter van die goewerneur van Vasa voorgestel en om ’n permit gevra om enige en alle tronke en gevangenisse in Finland te besoek\. Die direkteur het haar ouderdom gevra\. “Ek is twintig\.” “Nie juis ’n gevorderde ouderdom nie\.” “Dit is ’n gebrek wat mettertyd vanself sal regstel\.” Sy het haar permit gekry met die opmerking dat dit toegestaan is in die oortuiging dat dit nie lank gebruik sou word nie\. “’n Danssaal sou gou vir haar ’n geskikter plek as die binnekant van ’n gevangenis lyk\.” ![’n Bewaarder loop voor gevangenes in gestreepte klere verby]() Haar bediening het in die Kakola\-gevangenis, naby Abo, begin, waar vierhonderd lewenslange gevangenes aangehou is\. Sy is gevra om op Goeie Vrydag in die kapel met hulle te praat\. Toe sy klaar was, het hulle gehuil\. Dag na dag het sy hulle by hul seldeure besoek, vir hulle gepreek, hulle onderrig, vir hulle geskryf, hulle aangemoedig en met hulle meegevoel betoon\. Die mees desperate, selfs waansinnige gevangenes, het in haar teenwoordigheid bedaar\. Een gevangene het beskryf watter uitwerking haar eerste verskyning op hom gehad het terwyl hy agter die dik gevangenismure weggesink het\. “Ek onthou duidelik die oomblik toe ek haar vir die eerste keer in die deuropening van my sel sien staan het\. Dit was asof daglig ingestroom het, asof die lente met sy groenigheid in die winterse dorheid aangebreek het\.” Vir veertig jaar het mej\. Wrede mans en vroue agter tralies bedien\. Sy het ’n regeringskaartjie vir alle Finse staatspoorweë gehad en het algemene toesig gehou, nie net oor diegene in aanhouding nie, maar ook oor vrygelate gevangenes en die gesinne van gevangenes, sowel dié in aanhouding as dié wat vrygelaat is\. Wanneer ’n mens die voorvalle uit haar lewe lees, kry jy die indruk dat hierdie vrou ’n besondere *charisma* ontvang het vir die werk waartoe sy geroep is\. Haar biograaf dink dieselfde en voeg, nadat hy oor haar natuurlike vermoëns, haar takt, goeie oordeel en teerheid gepraat het, by: “Sy was altyd bekend as iemand met ’n vriendelike geaardheid, maar nou het ’n heeltemal nuwe gevoel deur haar gestroom, ’n vurige meegevoel vir daardie lydende mans soos sy haar voorheen nie kon indink nie\. Dit was asof ’n vonk van goddelike liefde haar hart aan die brand gesteek het\.” ![’n Lang ry gevangenes wat buite ’n gebou staan]() “Verafgod” is ’n skamele woord om haar plek in die harte van Finse gevangenes te beskryf\. Die Russiese regering het meedoënloos ’n onderdrukkingsbeleid in Finland gevolg, en groepe gevangenes is met tussenposes van Wiborg na die Siberiese myne gestuur\. Mej\. Wrede was daar om hulle vaarwel toe te wens en hulle te vertroos terwyl hulle hul lewenslange vonnisse in Siberië tegemoetgegaan het\. ’n Mens kan jou die toestand van hierdie gebroke, bloeiende harte voorstel\. By een geleentheid het hulle haar gevra om voor die laaste toneel te vertrek\. Hulle was skaam oor hul afgeskeerde hare en hul ballingskap\-gevangenisklere\. Maar toe sy die laaste aand die gevangeniswerf oorgesteek het, het ’n arm deur elke tralievenster na haar uitgesteek, en een van die gevangenes het snikkend uitgeroep: “Vaarwel, dierbaarste dogter van ons vaderland, jy enigste ware vriend van die gevangenes\.” ![Mense verspreid oor ’n stadsplein]() Wanneer sy met vakansie was, het sy gewoonlik ’n paar weke by haar intieme vriendin, prinses Lieven, in Kromon\-kasteel in Livonia deurgebring\. Wanneer sy tuisgekom het, het sy na haar verblyf in ’n klein agterstraatjie in Helsingfors gegaan, wat sy van ’n ander vriendin, mej\. Hedwig Haartmann, die leier van die Heilsleër in Finland, gehuur het\. *In hierdie huis het sy dieselfde kos as die gevangenes in die gevangenis geëet, en hulle het dit geweet\.* Dit was die teenstellings in hierdie lewe—van geboorte verwant aan die hoogste stand, en uit eie keuse verbonde aan die grootste nood\. Bedags het sy die gevangenisse besoek; saans het sy haar toegespits op ander ontstelde, versoekte mans en vroue wat gekom het om haar raad te vra\. Sy het dikwels deur die land gereis om haar voormalige gevangenes van baie jare gelede te besoek\. Oral is sy entoesiasties ontvang\. Een voormalige gevangene het haar na sy huis genooi en soos ’n hond voor haar deur op die vloer geslaap, sodat sy op geen manier gesteur sou word nie\. Sy het haarself tot die uiterste toe opgeoffer\. Wanneer sy ná ’n slapelose nag ’n sekere onwilligheid gevoel het om haar daaglikse taak aan te pak, het sy bemoedigend vir haarself gesê: “Vandag het ek weer die voorreg om met my Vader se werk besig te wees\.” Toe sy met die trappe afgaan, het sy voortgegaan: “O, my arme liggaam\! Hoe moeg is jy tog\! Ons gaan nou weer probeer om aan die gang te kom\. Tot dusver het jy getoon dat jy gehoorsaam en geduldig is wanneer liefde jou aangespoor het om te werk\. Ek dank jou\. Ek weet jy sal my nie in die steek laat nie\.” In die laaste jare van die Europese lewe het soveel gebeur dat die besonderhede van die geskiedenis in baie mense se gedagtes vervaag, en ’n mens vergeet van die verskriklike stryd tussen die Rooi en Wit faksies in Finland ná die Russiese rewolusie\. Toe dit uitgebreek het, het Russiese soldate die Kakola\-gevangenis bestorm en die gevangenes vrygelaat\. Hierdie voormalige gevangenes het, saam met die Jakobynse elemente wat die rewolusie uit die dieptes opgedolwe het, die leisels in hul hande geneem, en ’n Terreur het gevolg wat ’n redelike nabootsing van dié van ’93 was\. Daar word vertel van plattelanders wat aan stoele vasgemaak is, met hul tonge aan hul tafels vasgespyker en brood voor hulle neergesit\. Daarna is hulle gelos om van honger te sterf\. Toe die Witte weer aan bewind gekom het, het hulle hul skuld ten volle terugbetaal\. ![’n Vrou lees vir mense wat binne ’n gevangenissel sit]() Mej\. Wrede het familiebande met die Witte gehad; in haar loopbaan het sy noue kontak gehad met die Rooi samelewing, soos dit verteenwoordig is in die gevangenisse waar sy bedien het\. Gedurende al hierdie moeilike tye het daar op die tafel in haar sitkamer ’n glas met twee blomme gestaan, een rooi en een wit\. Hulle het haar dubbele verbintenisse versinnebeeld\. Haar deur was oop vir sowel die Rooies as die Wittes\. Almal in nood, almal wat gerou het oor afgestorwe of gevange geliefdes, het na haar gekom vir raad, meegevoel en hulp\. Sy het dikwels die woorde uit Handelinge aangehaal: **“En Paulus het twee volle jare in sy eie gehuurde huis gebly en almal ontvang wat na hom gekom het\.”** In die tye van amnestie is haar woonkwartiere oorval deur voormalige gevangenes wat in groot getalle na haar gekom en haar van die oggend tot die aand bestorm het\. Die Rooi Garde het haar met kinderlike respek en vriendelikheid behandel, en sy kon vir baie mense intree vir wie dinge andersins moeilik sou verloop het\. Op ’n dag het ’n paar Finse Bolsjewiste na haar woonstel gekom en geld geëis\. “Ek het geld,” het sy geantwoord, “maar dit is vir die bejaardes en siekes\.” “Maar ons is honger\.” “Ek ook\. My ontbyt kom nou, en julle kan dit met my deel\.” Toe dit kom, was dit ’n enkele sny brood en ’n bietjie kool\. Die paar het onwillekeurig gelag, en een het gefluister: “Ons het beslis by Mathilda Wrede beland\.” ![’n Gegraveerde illustrasie van ’n bottel wat op sy sy lê]() “Ja,” het sy gesê, “ek is inderdaad Mathilda Wrede\. Soos julle sien, sal die ontbyt nie genoeg wees vir almal nie, maar as julle vir aandete kom, sal daar genoeg wees, en ons sal bespreek hoe sulke bekwame en ywerige mans soos julle jul eie etes kan verdien\.” Hulle is met “baie dankie” en hoede in die hand daar weg\. Hier, soos oral, is drank die hoofoorsaak van gevangenisstraf, drank wat in rusies en moord eindig\. Op ’n dag het sy op straat ’n voormalige gevangene raakgeloop wat gedrink het\. Sy het hom gevra of hy werk het\. “O ja, ek is ’n asfalteerder\.” “Word jy goed betaal?” “O ja\.” “Dan sit jy seker jou geld in die bank\.” “Sekerlik\! Ek dra elke week baie geld bank toe\.” “Goed so\. By watter bank deponeer jy dit?” “Dit gaan alles na die Sinebrychoff\-bank \(een van die groot brouerye in Helsingfors\)\.” “Maar L—, dis verskriklik hartseer\. As jy nie genoeg selfbeheersing het om anders te maak nie, gee jou geld vir my en ek sal dit in ’n regte bank deponeer\.” “Nee dankie\. Ek hou dit\. Ek is gewoond aan bier en moet dit hê solank ek ’n druppel kan kry\.” “‘Solank ek ’n druppel kan kry\.’ Hierdie woorde het in my ore weerklink\. Wanneer sal hierdie moorddadige stroom bedwelmende drank, wat huise, liggame en siele verswelg, ooit opgedam word?” Die verhaal word vertel van ’n lewenslange gevangene wat mej\. Wrede dikwels in die gevangenis besoek het, ’n man wat vurig daarna verlang het om van sonde verlos te word\. Op ’n dag het hy haar verras deur te vra: “Sal u my, juffrou, u borsspeld leen?” Jare lank het sy hierdie silwer skild gedra waarop die woorde *Anno ja Rauha,* “Genade en Vrede,” in Fins gegraveer was\. “Moenie vra hoekom nie,” het hy voortgegaan; “vertrou dit net aan my toe, en ’n uur later sal u dit terughê\.” Mej\. Wrede was gewoond daaraan om, sover moontlik, aan die wense van gevangenes toe te gee, en daarom het sy dit in sy hande geplaas\. ’n Uur later is dit terugbesorg, maar sonder enige verduideliking\. Sy kon egter sien dat daar ’n stille tevredenheid in sy gemoed was\. ’n Ruk later het sy hom weer besoek, en sonder om ’n woord te sê, het hy haar ’n borsspeld aangebied, ’n presiese replika van hare, maar klaarblyklik van ivoor gemaak\. “Hoe pragtig\!” het sy uitgeroep\. “Waar het jy die ivoor gekry? Is dit werklik jou werk? Dit is baie mooier as die ou een\.” “Dit is nie ivoor nie,” het hy geantwoord\. “’n Paar maande gelede het ek ’n been in die sop gekry, en ek het dadelik gedink om ’n borsspeld daarvan vir mej\. Wrede te maak\. Dit het lank in die sonskyn gelê om al die vetdeeltjies uit te droog\. Later het ek dit in joune se vorm gesny\.” Toe het die onvergeetlike woorde gevolg: “In die pot waarin hulle sop vir gevangenes kook, soek ’n mens tevergeefs na fyn stukkies\. Gestel dit is ’n been van ’n ou koei\. ’n Gevangene het daaruit vir u ’n juweel gevorm\. ’n Mens kan maklik aan iemand wat lewenslank gevonnis is, dink as ’n bose en waardelose ding\. Maar u het gesê dat God in sy goedheid ’n man so sleg soos ek kan verlos\. Die son van sy liefde kan al my sondes verteer, soos die krag van die sonskyn hierdie been gereinig het\. Jesus het die dief aan die kruis na die Paradys gebring\. Die Here het in sy barmhartigheid ’n plek vir my in sy koninkryk, ’n groot sondaar, maar een wat vergifnis ontvang het\.” Mathilda Wrede se laaste woorde was: “Vanaand steek ek die grens oor\. Kan iemand so gelukkig wees soos ek\!”